ദശഗ്രീവഃ സമാധൂതോ യഥാ ഭൂമിതലേഽചലഃ। സംഗ്രാമേ തം തഥാ ദൃഷ്ട്വാ രാവണം തലതാഡിതമ്
പത്തുമുഖനായ രാവണൻ ഭൂമിയിൽ ഒരു പർവ്വതം പോലെ കുലുങ്ങി; യുദ്ധത്തിൽ രാവണൻ കയ്യടി വാങ്ങുന്നത് കണ്ടു—
ഋഷയോ വാനരാഃ സിദ്ധാ നേദുര്ദേവാഃ സഹാസുരൈഃ। അഥാശ്വസ്യ മഹാതേജാ രാവണോ വാക്യമബ്രവീത്
മുനികൾ, വാനരന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ മുഴങ്ങുകയും, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് ആഹ്ലാദിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നെ മഹാശക്തിയുള്ള രാവണൻ തന്റെ കുതിരയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—
സാധു വാനര വീര്യേണ ശ്ലാഘനീയോഽസി മേ രിപുഃ। രാവണേനൈവമുക്തസ്തു മാരുതിര്വാക്യമബ്രവീത്
നിന്റെ വീര്യത്തിന് വാനരാ, നീ എന്റെ ശത്രുക്കളിൽ പ്രശംസിക്കാൻ യോഗ്യനാണ്. രാവണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മാരുതിപുത്രൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു—
ധിഗസ്തു മമ വീര്യസ്യ യത് ത്വം ജീവസി രാവണ। സകൃത് തു പ്രഹരേദാനീം ദുര്ബുദ്ധേ കിം വികത്ഥസേ
നീ ഇപ്പോഴും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നത് എന്റെ ശക്തിക്ക് ലജ്ജയാണ്, രാവണാ! ഞാൻ ഇപ്പോൾ ഒരിക്കൽ മാത്രം അടിച്ചാൽ, ദുഷ്ടനേ, നീ എന്തിന് ഇങ്ങനെ പുകഴ്ത്തുന്നു?
തതസ്ത്വാം മാമകോ മുഷ്ടിര്നയിഷ്യതി യമക്ഷയമ്। തതോ മാരുതിവാക്യേന കോപസ്തസ്യ പ്രജജ്വലേ
അപ്പോൾ എന്റെ മുഷ്ടി നിന്നെ യമലോകത്തേക്ക് അയക്കും! ഹനുമാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാവണന്റെ കോപം കത്തിപൊങ്ങി.
സംരക്തനയനോ യത്നാന്മുഷ്ടിമാവൃത്യ ദക്ഷിണമ്। പാതയാമാസ വേഗേന വാനരോരസി വീര്യവാന്
കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച്, വലതുകൈയാൽ കുരുക്കെ മുട്ടി, അതികഠിനമായി ആ വാനരന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തിയോടെ അടിച്ചു.
ഹനൂമാന് വക്ഷസി വ്യൂഢേ സംചചാല പുനഃ പുനഃ। വിഹ്വലം തു തദാ ദൃഷ്ട്വാ ഹനൂമന്തം മഹാബലമ്
വിപുലമായ നെഞ്ചോടെ ഹനുമാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും തളർന്നു വീണു; മഹാശക്തനായ ഹനുമാനെ അങ്ങനെ അശക്തനായി കാണുമ്പോൾ—
രഥേനാതിരഥഃ ശീഘ്രം നീലം പ്രതി സമഭ്യഗാത്। രാക്ഷസാനാമധിപതിര്ദശഗ്രീവഃ പ്രതാപവാന്
രാക്ഷസന്മാരുടെ അധിപനായ ദശമുഖൻ, അത്യന്തശക്തനായ രാവണൻ, തന്റെ രഥത്തിൽ വേഗത്തിൽ നീലയെ നേരെ ആക്രമിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
പന്നഗപ്രതിമൈര്ഭീമൈഃ പരമര്മാഭിഭേദനൈഃ। ശരൈരാദീപയാമാസ നീലം ഹരിചമൂപതിമ്
പാമ്പുപോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ അതിശക്തമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വാനരസേനാധിപനായ നീലയെ രാക്ഷസാധിപൻ തീപിടിപ്പിച്ചു.
സ ശരൌഘസമായസ്തോ നീലോ ഹരിചമൂപതിഃ। കരേണൈകേന ശൈലാഗ്രം രക്ഷോധിപതയേഽസൃജത്
അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ മുക്കപ്പെട്ട നീലൻ, വാനരസേനയുടെ നായകൻ, ഒരു കൈകൊണ്ട് ഒരു പർവതശിഖരം എടുത്ത് രാക്ഷസാധിപനിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.
ഹനൂമാനപി തേജസ്വീ സമാശ്വസ്തോ മഹാമനാഃ। വിപ്രേക്ഷമാണോ യുദ്ധേപ്സുഃ സരോഷമിദമബ്രവീത്
ഹനുമാനും അതിവീരനായവൻ, മനസ്സിൽ ധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തു, യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹിച്ച്, കോപത്തോടെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—
നീലേന സഹ സംയുക്തം രാവണം രാക്ഷസേശ്വരമ്। അന്യേന യുധ്യമാനസ്യ ന യുക്തമഭിധാവനമ്
നീലനോടൊപ്പം മറ്റൊരാളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ രാക്ഷസാധിപനായ രാവണനെ ആക്രമിക്കുന്നത് ശരിയല്ല.
രാവണോഽഥ മഹാതേജാസ്തം ശൃങ്ഗം സപ്തഭിഃ ശരൈഃ। ആജഘാന സുതീക്ഷ്ണാഗ്രൈസ്തദ് വികീര്ണം പപാത ഹ
അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ രാവണൻ, അതിശക്തമായ ഏഴു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആ പർവതശിഖരം തുളച്ചു തകർത്തു; അത് ചിതറിപൊട്ടി വീണു.
തദ് വികീര്ണം ഗിരേഃ ശൃങ്ഗം ദൃഷ്ട്വാ ഹരിചമൂപതിഃ। കാലാഗ്നിരിവ ജജ്വാല കോപേന പരവീരഹാ
ആ പർവതശിഖരം തകർന്നതിനെ കണ്ട വാനരസേനാധിപൻ, ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന കാലാഗ്നിപോലെ കോപത്തിൽ കത്തിത്തുടങ്ങി.
സോഽശ്വകര്ണദ്രുമാന് ശാലാംശ്ചൂതാംശ്ചാപി സുപുഷ്പിതാന്। അന്യാംശ്ച വിവിധാന് വൃക്ഷാന് നീലശ്ചിക്ഷേപ സംയുഗേ
അശ്വകർണ, ശാല, പൂത്ത മാവു, മറ്റും പലവിധ വൃക്ഷങ്ങൾ നീലൻ യുദ്ധത്തിൽ എറിഞ്ഞു.
സ താന് വൃക്ഷാന് സമാസാദ്യ പ്രതിചിച്ഛേദ രാവണഃ। അഭ്യവര്ഷച്ച ഘോരേണ ശരവര്ഷേണ പാവകിമ്
രാവണൻ ആ വൃക്ഷങ്ങളെ നേരിട്ട് വെട്ടിക്കളഞ്ഞു; പിന്നെ ഭയങ്കരമായ തീപോലുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ചു.
അഭിവൃഷ്ടഃ ശരൌഘേണ മേഘേനേവ മഹാചലഃ। ഹ്രസ്വം കൃത്വാ തതോ രൂപം ധ്വജാഗ്രേ നിപപാത ഹ
അമ്പുകളുടെ ഒഴുക്കിൽ മുക്കപ്പെട്ട്, ഒരു വലിയ പർവതം മേഘത്തിൽ മുക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ തന്റെ രൂപം ചെറുതാക്കി പതാകയുടെ അഗ്രത്തിൽ വീണു.
പാവകാത്മജമാലോക്യ ധ്വജാഗ്രേ സമവസ്ഥിതമ്। ജജ്വാല രാവണഃ ക്രോധാത് തതോ നീലോ നനാദ ച
അഗ്നിദേവന്റെ പുത്രനെ പതാകയുടെ അഗ്രത്തിൽ നില്ക്കുന്നത് കണ്ട രാവണൻ കോപത്തിൽ കത്തിയുയർന്നു; പിന്നെ നീലൻ ഗർജിച്ചു.
ധ്വജാഗ്രേ ധനുഷശ്ചാഗ്രേ കിരീടാഗ്രേ ച തം ഹരിമ്। ലക്ഷ്മണോഽഥ ഹനൂമാംശ്ച രാമശ്ചാപി സുവിസ്മിതാഃ
പതാകയുടെ അഗ്രത്തിൽ, വില്ലിന്റെ അഗ്രത്തിൽ, കിരീടത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ ആ വാനരനെ കണ്ടു ലക്ഷ്മണനും ഹനുമാനും രാമനും അതിശയിച്ചു.
രാവണോഽപി മഹാതേജാഃ കപിലാഘവവിസ്മിതഃ। അസ്ത്രമാഹാരയാമാസ ദീപ്തമാഗ്നേയമദ്ഭുതമ്
വാനരന്റെ ചാപല്യത്തിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട മഹാതേജസ്വിയായ രാവണൻ, അതിശക്തമായ അഗ്നിയസ്ത്രം വിളിച്ചു.
തതസ്തേ ചുക്രുശുര്ഹൃഷ്ടാ ലബ്ധലക്ഷാഃ പ്ലവംഗമാഃ। നീലലാഘവസമ്ഭ്രാന്തം ദൃഷ്ട്വാ രാവണമാഹവേ
തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം കണ്ടു സന്തോഷത്തോടെ വാനരന്മാർ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; നീലന്റെ ചാപല്യത്തിൽ യുദ്ധത്തിൽ രാവണൻ അകമ്പടിയിലായതും അവർ കണ്ടു.
വാനരാണാം ച നാദേന സംരബ്ധോ രാവണസ്തദാ। സമ്ഭ്രമാവിഷ്ടഹൃദയോ ന കിംചിത് പ്രത്യപദ്യത
വാനരന്മാരുടെ ഗർജനയിൽ രാവണൻ അത്യന്തം ഉണർന്നു; മനസ്സ് അകമ്പടിയിൽ ആകുകയും ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ആഗ്നേയേനാപി സംയുക്തം ഗൃഹീത്വാ രാവണഃ ശരമ്। ധ്വജശീര്ഷസ്ഥിതം നീലമുദൈക്ഷത നിശാചരഃ
അഗ്നിയസ്ത്രം ചാർത്തിയ അമ്പ് എടുത്ത്, രാക്ഷസൻ രാവണൻ പതാകയുടെ അഗ്രത്തിൽ നില്ക്കുന്ന നീലനെ നോക്കി.
തതോഽബ്രവീന്മഹാതേജാ രാവണോ രാക്ഷസേശ്വരഃ। കപേ ലാഘവയുക്തോഽസി മായയാ പരയാ സഹ
അപ്പോൾ മഹാശക്തിയുള്ള രാവണൻ, രാക്ഷസന്മാരുടെ രാജാവ്, പറഞ്ഞു: "കപ്പി, നീ അതിവേഗവും മഹത്തായ മായയും ഉള്ളവനാണ്."
ജീവിതം ഖലു രക്ഷസ്വ യദി ശക്തോഽസി വാനര। താനി താന്യാത്മരൂപാണി സൃജസി ത്വമനേകശഃ
"വാനരാ, കഴിയുമെങ്കിൽ നീ ജീവൻ രക്ഷിക്കൂ; നീ പലതവണ പലതരം രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു."
തഥാപി ത്വാം മയാ മുക്തഃ സായകോഽസ്ത്രപ്രയോജിതഃ। ജീവിതം പരിരക്ഷന്തം ജീവിതാദ് ഭ്രംശയിഷ്യതി
"എങ്കിലും, ഞാൻ അസ്ത്രശക്തിയോടെ വിടുന്ന ഈ അമ്പ്, നീ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാലും, നിന്നെ ജീവനിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തും."
ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹൂ രാവണോ രാക്ഷസേശ്വരഃ। സംധായ ബാണമസ്ത്രേണ ചമൂപതിമതാഡയത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാബാഹുവായ രാക്ഷസാധിപൻ രാവണൻ അമ്പ് അസ്ത്രത്തിൽ ചാർത്തി സൈന്യാധിപനെ അമ്പുകൊണ്ട് അടിച്ചു.
സോഽസ്ത്രമുക്തേന ബാണേന നീലോ വക്ഷസി താഡിതഃ। നിര്ദഹ്യമാനഃ സഹസാ സ പപാത മഹീതലേ
അസ്ത്രശക്തിയോടെ വിടപ്പെട്ട അമ്പ് നെീലന്റെ നെഞ്ചിൽ പറ്റി; അതിനാൽ അവൻ പെട്ടെന്ന് ദഹിക്കപ്പെട്ട് നിലത്തേക്ക് വീണു.
പിതൃമാഹാത്മ്യസംയോഗാദാത്മനശ്ചാപി തേജസാ। ജാനുഭ്യാമപതദ് ഭൂമൌ ന തു പ്രാണൈര്വിയുജ്യത
അവന്റെ പിതാവിന്റെ മഹത്വവും സ്വന്തം ശക്തിയും കൊണ്ടു, അവൻ മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിൽ വീണു, പക്ഷേ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല.
വിസംജ്ഞം വാനരം ദൃഷ്ട്വാ ദശഗ്രീവോ രണോത്സുകഃ। രഥേനാമ്ബുദനാദേന സൌമിത്രിമഭിദുദ്രുവേ
വാനരൻ ബോധംകെട്ട് കിടക്കുന്നത് കണ്ട ദശമുഖൻ, യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹിച്ച്, മേഘം പോലെ മുഴങ്ങുന്ന രഥത്തിൽ സുമിത്രപുത്രന്റെ നേരെ പായിച്ചു.