പതാകാലംകൃതം ദീപ്തം തപ്തകാഞ്ചനഭൂഷിതമ്। രഥം പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ സമാരോഹച്ചമൂപതിഃ
പതാകകളാൽ അലങ്കരിച്ചും, പൊന്നുകൊണ്ടു തിളങ്ങിയും, ആ രഥം ചുറ്റി, സൈന്യാധിപൻ അതിൽ കയറി.
ഋഷ്ടിഭിസ്തോമരൈശ്ചിത്രൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണൈശ്ച മുസലൈരപി। ഭിന്ദിപാലൈശ്ച ചാപൈശ്ച ശക്തിഭിഃ പട്ടിശൈരപി
അനേകം കുന്തങ്ങൾ, വാളുകൾ, ഭംഗിയുള്ള മുത്തികൾ, മൃദുലമായ മുസലങ്ങൾ, കല്ലെറിഞ്ഞ് ആക്രമിക്കുന്ന ആയുധങ്ങൾ, വില്ലുകൾ, ശക്തികൾ, വാളുകൾ എന്നിവയുമായി,
ഖഡ്ഗൈശ്ചക്രൈര്ഗദാഭിശ്ച നിശിതൈശ്ച പരശ്വധൈഃ। പദാതയശ്ച നിര്യാന്തി വിവിധാഃ ശസ്ത്രപാണയഃ
വാളുകൾ, ചക്രങ്ങൾ, ഗദകൾ, മൂർച്ചയുള്ള പരശുവാൾ എന്നിവയുമായി, വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള പടയാളികൾ പുറപ്പെട്ടു.
വിചിത്രവാസസഃ സര്വേ ദീപ്താ രാക്ഷസപുങ്ഗവാഃ। ഗജാ മഹോത്കടാഃ ശൂരാശ്ചലന്ത ഇവ പര്വതാഃ
വിവിധ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച രാക്ഷസപ്രമുഖന്മാർ മുഴുവൻ തിളങ്ങി, മഹാശക്തിയുള്ള ആനകൾ പർവതങ്ങൾ പോലെ നീങ്ങുകയായിരുന്നു.
തേ യുദ്ധകുശലാ രൂഢാസ്തോമരാങ്കുശപാണിഭിഃ। അന്യേ ലക്ഷണസംയുക്താഃ ശൂരാരൂഢാ മഹാബലാഃ
യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ കുതിരപ്പുറത്ത് കയറി കുന്തവും ആങ്കുഷവും കൈവശമാക്കി നിന്നു. മറ്റുചിലർ ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടെ, ധൈര്യവും വലിയ ശക്തിയും പുലർത്തി, വീരതയോടെ മുന്നേറി.
തദ് രാക്ഷസബലം സര്വം വിപ്രസ്ഥിതമശോഭത। പ്രാവൃട്കാലേ യഥാ മേഘാ നര്ദമാനാഃ സവിദ്യുതഃ
അക്കാലത്ത് ആ രാക്ഷസസൈന്യം മുഴുവൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഴക്കാലത്തെ ഇടിമിന്നൽ നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങൾപോലെ, കത്തിയുറപ്പോടെ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടു തിളങ്ങി.
നിഃസൃതാ ദക്ഷിണദ്വാരാദങ്ഗദോ യത്ര യൂഥപഃ। തേഷാം നിഷ്ക്രമമാണാനാമശുഭം സമജായത
അവർ ദക്ഷിണ വാതിലിലൂടെ പുറത്തേക്കു വന്നപ്പോൾ, അങ്കദൻ നേതാവായിരുന്നിടത്ത്, അവർ പുറത്ത് വരുമ്പോൾ ഒരു ദുഷ്പ്രതീക്ഷണമായ അടയാളം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ആകാശാദ് വിഘനാത് തീവ്രാ ഉല്കാശ്ചാഭ്യപതംസ്തദാ। വമന്തഃ പാവകജ്വാലാഃ ശിവാ ഘോരാ വവാശിരേ
അപ്പോൾ കനത്ത ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭയാനകമായ ഉൽക്കകൾ തീയുടെ ജ്വാലകൾ ചീറ്റിക്കൊണ്ട് വീണു. ഭയങ്കരമായ നരികൾ ദുരിതം സൂചിപ്പിച്ച് മുഴങ്ങി.
വ്യാഹരന്ത മൃഗാ ഘോരാ രക്ഷസാം നിധനം തദാ। സമാപതന്തോ യോധാസ്തു പ്രാസ്ഖലംസ്തത്ര ദാരുണമ്
അപ്പോൾ ഭയാനകമായ മൃഗങ്ങൾ രാക്ഷസന്മാരുടെ നാശം പ്രവചിച്ച് നിലവിളിച്ചു. യോദ്ധാക്കൾ മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ അവിടെ ഭയത്താൽ കുഴഞ്ഞുവീണു.
ഏതാനൌത്പാതികാന് ദൃഷ്ട്വാ വജ്രദംഷ്ട്രോ മഹാബലഃ। ധൈര്യമാലമ്ബ്യ തേജസ്വീ നിര്ജഗാമ രണോത്സുകഃ
ഈ അനിഷ്ടസൂചനകൾ കണ്ടു വലിയ ശക്തിയുള്ള വജ്രദംഷ്ട്രൻ ധൈര്യം പിടിച്ചു, ഉജ്ജ്വലതയോടെ യുദ്ധത്തിനായി പുറത്ത് വന്നു.
താംസ്തു വിദ്രവതോ ദൃഷ്ട്വാ വാനരാ ജിതകാശിനഃ। പ്രണേദുഃ സുമഹാനാദാന് ദിശഃ ശബ്ദേന പൂരയന്
അരക്കന്മാർ ഓടിപ്പോകുന്നത് കണ്ടു, വിജയിച്ച വാനരന്മാർ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ മുഴങ്ങി, ആ ശബ്ദം നാലു ദിക്കുകളും നിറച്ചു.
തതഃ പ്രവൃത്തം തുമുലം ഹരീണാം രാക്ഷസൈഃ സഹ। ഘോരാണാം ഭീമരൂപാണാമന്യോന്യവധകാങ്ക്ഷിണാമ്
അപ്പോൾ വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും തമ്മിൽ ഭയങ്കരവും ഭീഷണമായും, പരസ്പരം കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരു വലിയ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
നിഷ്പതന്തോ മഹോത്സാഹാ ഭിന്നദേഹശിരോധരാഃ। രുധിരോക്ഷിതസര്വാങ്ഗാ ന്യപതന് ധരണീതലേ
വലിയ ഉത്സാഹത്തോടെ അവർ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു, അവരുടെ ശരീരം, തല, കഴുത്ത് തകർന്നു, രക്തം മുഴുവൻ ഒഴുകി, അവർ നിലത്തു വീണു.
കേചിദന്യോന്യമാസാദ്യ ശൂരാഃ പരിഘബാഹവഃ। ചിക്ഷിപുര്വിവിധാന് ശസ്ത്രാന് സമരേഷ്വനിവര്തിനഃ
ചില വീരന്മാർ തമ്മിൽ നേരിട്ട് ഏറ്റുമുട്ടി, ഇരുമ്പ് ദണ്ഡങ്ങൾ കൈവശം വച്ചു, പലവിധ ആയുധങ്ങൾ എറിയുകയും, യുദ്ധത്തിൽ പിന്നോട്ട് പോകാതെ പോരാടുകയും ചെയ്തു.
ദ്രുമാണാം ച ശിലാനാം ച ശസ്ത്രാണാം ചാപി നിഃസ്വനഃ। ശ്രൂയതേ സുമഹാംസ്തത്ര ഘോരോ ഹൃദയഭേദനഃ
അവിടെ മരങ്ങളും കല്ലുകളും ആയുധങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർന്ന ഒരു ഭയങ്കരവും ഹൃദയം തുളയ്ക്കുന്ന ശബ്ദം ഉയർന്നു.
രഥനേമിസ്വനസ്തത്ര ധനുഷശ്ചാപി ഘോരവത്। ശങ്ഖഭേരീമൃദങ്ഗാനാം ബഭൂവ തുമുലഃ സ്വനഃ
അവിടെ രഥചക്രങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനവും, ഭയങ്കരമായ വില്ലുകളുടെ ശബ്ദവും, ശംഖം, ഭേരി, മൃദംഗം എന്നിവയുടെ മുഴക്കം കൂടി വലിയ ശബ്ദമായി മുഴങ്ങി.
കേചിദസ്ത്രാണി സംത്യജ്യ ബാഹുയുദ്ധമകുര്വത
ചിലർ ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് കൈകൊണ്ടുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
തലൈശ്ച ചരണൈശ്ചാപി മുഷ്ടിഭിശ്ച ദ്രുമൈരപി। ജാനുഭിശ്ച ഹതാഃ കേചിദ് ഭഗ്നദേഹാശ്ച രാക്ഷസാഃ। ശിലാഭിശ്ചൂര്ണിതാഃ കേചിദ് വാനരൈര്യുദ്ധദുര്മദൈഃ
ചില രാക്ഷസന്മാർ കയ്യാൽ, കാലിൽ, മുഷ്ടിയാൽ, മരങ്ങളാൽ, മുട്ടുകൊണ്ട് അടിക്കപ്പെട്ടു. ചിലരുടെ ശരീരം തകർന്നു, യുദ്ധഭ്രാന്തനായ വാനരന്മാർ കല്ലുകൾ എറിഞ്ഞ് അവരെ ചിതറിച്ചു.
വജ്രദംഷ്ട്രോ ഭൃശം ബാണൈ രണേ വിത്രാസയന് ഹരീന്। ചചാര ലോകസംഹാരേ പാശഹസ്ത ഇവാന്തകഃ
വജ്രദംഷ്ട്രൻ യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാരെ അമ്പുകൊണ്ട് ഭയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, ലോകം നശിപ്പിക്കാൻ പാശം കൈവശമുള്ള യമൻപോലെ ചുറ്റി നടന്നു.
ബലവന്തോഽസ്ത്രവിദുഷോ നാനാപ്രഹരണാ രണേ। ജഘ്നുര്വാനരസൈന്യാനി രാക്ഷസാഃ ക്രോധര്മൂച്ഛിതാഃ
ശക്തിയും ആയുധജ്ഞാനവും ഉള്ള, പലവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള രാക്ഷസന്മാർ, കോപം കത്തിച്ചുകൊണ്ട്, യുദ്ധത്തിൽ വാനരസൈന്യങ്ങളെ ആക്രമിച്ചു.
ജഘ്നേ താന് രാക്ഷസാന് സര്വാന് ധൃഷ്ടോ വാലിസുതോ രണേ। ക്രോധേന ദ്വിഗുണാവിഷ്ടഃ സംവര്തക ഇവാനലഃ
വാലിയുടെ മകൻ ധൃഷ്ടൻ, ഇരട്ടിയാകുന്ന കോപത്തോടെ, ലോകം നശിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ, യുദ്ധത്തിൽ ആ രാക്ഷസന്മാരെ എല്ലാം സംഹരിച്ചു.
താന് രാക്ഷസഗണാന് സര്വാന് വൃക്ഷമുദ്യമ്യ വീര്യവാന്। അങ്ഗദഃ ക്രോധതാമ്രാക്ഷഃ സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗാനിവ
ശക്തിയുള്ള അങ്കദൻ, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച്, ഒരു വൃക്ഷം ഉയർത്തി, ആ രാക്ഷസസമൂഹങ്ങളെ സിംഹം ചെറുവന്യജീവികളെ ആക്രമിക്കുന്നതുപോലെ ആക്രമിച്ചു.
ചകാര കദനം ഘോരം ശക്രതുല്യപരാക്രമഃ। അങ്ഗദാഭിഹതാസ്തത്ര രാക്ഷസാ ഭീമവിക്രമാഃ
ഇന്ദ്രനോടു സമാനമായ വീര്യശാലിയായ അങ്ങദൻ അവിടെയുണ്ടായ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം ഭയാനകമായ ശക്തിയുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു.
വിഭിന്നശിരസഃ പേതുര്നികൃത്താ ഇവ പാദപാഃ। രഥൈശ്ചിത്രൈര്ധ്വജൈരശ്വൈഃ ശരീരൈര്ഹരിരക്ഷസാമ്
തലകൾ ചിതറിപ്പൊട്ടിയ അവരവിടെയെല്ലാം മുറിച്ചുവീഴുന്ന വൃക്ഷങ്ങളെപ്പോലെ നിലംപതിച്ചു; പതാകകൾ അലങ്കരിച്ച രഥങ്ങളും കുതിരകളും വാനരരാക്ഷസരുടെ ശരീരങ്ങളും കൂടെ ചിതറിപ്പോയി.
രുധിരൌഘേണ സംഛന്നാ ഭൂമിര്ഭയകരീ തദാ। ഹാരകേയൂരവസ്ത്രൈശ്ച ശസ്ത്രൈശ്ച സമലംകൃതാ
അപ്പോൾ രക്തം ഒഴുകി നിലം മുഴുവൻ മൂടി ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ദൃശ്യമാവുകയും, മാലകളും കൈവളകളും വസ്ത്രങ്ങളും ആയുധങ്ങളും കൊണ്ടു ഭൂമി അലങ്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
ഭൂമിര്ഭാതി രണേ തത്ര ശാരദീവ യഥാ നിശാ। അങ്ഗദസ്യ ച വേഗേന തദ് രാക്ഷസബലം മഹത്। പ്രാകമ്പത തദാ തത്ര പവനേനാമ്ബുദോ യഥാ
അവിടെയുള്ള യുദ്ധഭൂമി ശരദ്കാലത്തിലെ രാത്രിയെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു; അങ്ങദന്റെ ശക്തിയാൽ ആ മഹത്തായ രാക്ഷസസൈന്യം കാറ്റിൽ ആണ്ടുപോകുന്ന മേഘംപോലെ വിറെച്ചു.
thumb|ചതുഷ്പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുഷ്പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ അമ്പതിനാലാമത്തെ സര്ഗം കേൾക്കുക.
സ്വബലസ്യ ച ഘാതേന അങ്ഗദസ്യ ബലേന ച। രാക്ഷസഃ ക്രോധമാവിഷ്ടോ വജ്രദംഷ്ട്രോ മഹാബലഃ
തന്റെ സൈന്യം നശിച്ചതിലും അങ്ങദന്റെ ശക്തിയിലും രാക്ഷസനായ വജ്രദംഷ്ട്രൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
വിസ്ഫാര്യ ച ധനുര്ഘോരം ശക്രാശനിസമപ്രഭമ്। വാനരാണാമനീകാനി പ്രാകിരച്ഛരവൃഷ്ടിഭിഃ
ഇന്ദ്രന്റെ ഉഗ്രമായ ഇടിയുപമമായ ഭയങ്കരമായ ധനുസ്സെടുത്ത് വജ്രദംഷ്ട്രൻ വാനരസൈന്യത്തിലേക്ക് അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചു.
രാക്ഷസാശ്ചാപി മുഖ്യാസ്തേ രഥേഷു സമവസ്ഥിതാഃ। നാനാപ്രഹരണാഃ ശൂരാഃ പ്രായുധ്യന്ത തദാ രണേ
രഥങ്ങളിൽ ഇരുന്ന് വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള ധീരരായ പ്രധാന രാക്ഷസന്മാർ അപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉത്സാഹത്തോടെ പോരാടിച്ചു.