ഏതസ്മിന്നന്തരേ രാമഃ പ്രത്യബുധ്യത വീര്യവാന്। സ്ഥിരത്വാത് സത്ത്വയോഗാച്ച ശരൈഃ സംദാനിതോഽപി സന്
അത്തവണ, ബാണങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയിരുന്നെങ്കിലും, ധൈര്യത്തിലും ആത്മബലത്തിലും ഉറപ്പുള്ള രാമൻ ബോധം പ്രാപിച്ചു.
തതോ ദൃഷ്ട്വാ സരുധിരം നിഷണ്ണം ഗാഢമര്പിതമ്। ഭ്രാതരം ദീനവദനം പര്യദേവയദാതുരഃ
ശേഷം, രക്തത്തിൽ മുക്കി, ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റ്, ദുഃഖഭരിതമായ മുഖത്തോടു ഇരുന്ന സഹോദരനെ കണ്ട രാമൻ വേദനയോടെ വിലപിച്ചു.
കിം നു മേ സീതയാ കാര്യം ലബ്ധയാ ജീവിതേന വാ। ശയാനം യോഽദ്യ പശ്യാമി ഭ്രാതരം യുധി നിര്ജിതമ്
ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു കിടക്കുന്ന സഹോദരനെ ഞാൻ കാണുമ്പോൾ സീതയോ ജീവൻതന്നെയോ എനിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?
ശക്യാ സീതാസമാ നാരീ മര്ത്യലോകേ വിചിന്വതാ। ന ലക്ഷ്മണസമോ ഭ്രാതാ സചിവഃ സാമ്പരായികഃ
സീതയെപ്പോലൊരു സ്ത്രീയെ ഈ ലോകത്ത് കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല, ലക്ഷ്മണനെപ്പോലൊരു സഹോദരനെയും സുഹൃത്തെയും കൂട്ടാളിയെയും കണ്ടെത്താനും കഴിയില്ല.
പരിത്യക്ഷ്യാമ്യഹം പ്രാണാന് വാനരാണാം തു പശ്യതാമ്। യദി പഞ്ചത്വമാപന്നഃ സുമിത്രാനന്ദവര്ധനഃ
സുമിത്രയുടെ സന്തോഷമായ ലക്ഷ്മണൻ മരിച്ചുപോയാൽ, ഈ വാനരന്മാരുടെ കണ്ണിനു മുന്നിൽ ഞാൻ എന്റെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
കിം നു വക്ഷ്യാമി കൌസല്യാം മാതരം കിം നു കൈകയീമ്। കഥമമ്ബാം സുമിത്രാം ച പുത്രദര്ശനലാലസാമ്
കൗസല്യയോട് ഞാൻ എന്ത് പറയും? എന്റെ അമ്മയായ കൈകേയിയോട് എന്ത് പറയും? മകനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സുമിത്രയെ എങ്ങനെ ആശ്വസിപ്പിക്കും?
വിവത്സാം വേപമാനാം ച വേപന്തീം കുരരീമിവ। കഥമാശ്വാസയിഷ്യാമി യദി യാസ്യാമി തം വിനാ
കുഞ്ഞിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട പശുവിനെപ്പോലെ വിറയുന്ന ആ അമ്മയെ, ഞാൻ അവനെ കൂടാതെ മടങ്ങിയാൽ എങ്ങനെ ആശ്വസിപ്പിക്കും?
കഥം വക്ഷ്യാമി ശത്രുഘ്നം ഭരതം ച യശസ്വിനമ്। മയാ സഹ വനം യാതോ വിനാ തേനാഹമാഗതഃ
ശത്രുഘ്നനും പ്രശസ്തനായ ഭരതനും എനിക്ക് കൂടെ കാടിലേക്ക് പോയവർക്ക്, ഞാൻ അവനെ കൂടാതെ മടങ്ങിയപ്പോൾ എങ്ങനെ സംസാരിക്കും?
ഉപാലമ്ഭം ന ശക്ഷ്യാമി സോഢുമമ്ബാസുമിത്രയാ। ഇഹൈവ ദേഹം ത്യക്ഷ്യാമി നഹി ജീവിതുമുത്സഹേ
സുമിത്രയുടെ കുറ്റപ്പെടുത്തൽ ഞാൻ സഹിക്കാനാവില്ല; ഇവിടെ തന്നെ ഞാൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും, ജീവിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.
ധിങ്മാം ദുഷ്കൃതകര്മാണമനാര്യം യത്കൃതേ ഹ്യസൌ। ലക്ഷ്മണഃ പതിതഃ ശേതേ ശരതല്പേ ഗതാസുവത്
എന്റെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾക്കും അയോഗ്യതയ്ക്കുമാണ് ലജ്ജ; എന്റെ കാരണമാണ് ലക്ഷ്മണൻ ജീവൻ വിട്ട് ഈ അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ വീണു കിടക്കുന്നത്.
ത്വം നിത്യം സുവിഷണ്ണം മാമാശ്വാസയസി ലക്ഷ്മണ। ഗതാസുര്നാദ്യ ശക്തോഽസി മാമാര്തമഭിഭാഷിതുമ്
ലക്ഷ്മണാ, ഞാൻ ദുഃഖിതനാകുമ്പോൾ നീ എപ്പോഴും എന്നെ ആശ്വസിപ്പിച്ചിരുന്നു; ഇപ്പോൾ നീ ജീവൻ വിട്ടതുകൊണ്ട്, ദുഃഖിതനായ സഹോദരനോട് സംസാരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.
യേനാദ്യ ബഹവോ യുദ്ധേ നിഹതാ രാക്ഷസാഃ ക്ഷിതൌ। തസ്യാമേവാദ്യ ശൂരസ്ത്വം ശേഷേ വിനിഹതഃ ശനൈഃ
ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ അനേകം രാക്ഷസന്മാരെ തോല്പിച്ച നീ, വീരനേ, ഇപ്പോൾ നീയോ സ്വയം ഭൂമിയിൽ പതിഞ്ഞ് ശാന്തമായി കിടക്കുന്നു.
ശയാനഃ ശരതല്പേഽസ്മിന് സശോണിതപരിസ്രുതഃ। ശരഭൂതസ്തതോ ഭാസി ഭാസ്കരോഽസ്തമിവ വ്രജന്
ഈ അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ രക്തം ചൊരിഞ്ഞ് കിടക്കുന്ന നീ, അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മാറ്റം വന്ന സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
ബാണാഭിഹതമര്മത്വാന്ന ശക്നോഷീഹ ഭാഷിതുമ്। രുജാ ചാബ്രുവതോ യസ്യ ദൃഷ്ടിരാഗേണ സൂച്യതേ
അമ്പുകൾ ശരീരത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളിൽ പറ്റിയതുകൊണ്ട്, ഇവിടെ സംസാരിക്കാൻ നിനക്ക് കഴിയുന്നില്ല; വേദനയാൽ നീ പറയാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോഴും കണ്ണിൽ അതിന്റെ അടയാളം കാണാം.
യഥൈവ മാം വനം യാന്തമനുയാതോ മഹാദ്യുതിഃ। അഹമപ്യനുയാസ്യാമി തഥൈവൈനം യമക്ഷയമ്
നീ എങ്ങനെ എനിക്ക് കാടിലേക്ക് പിന്നാലെ വന്നുവോ, അതുപോലെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ അവനെ യമലോകത്തിലേക്ക് പിന്തുടരും.
ഇഷ്ടബന്ധുജനോ നിത്യം മാം ച നിത്യമനുവ്രതഃ। ഇമാമദ്യ ഗതോഽവസ്ഥാം മമാനാര്യസ്യ ദുര്നയൈഃ
സ്നേഹിതന്മാരോടും എനിക്കോടും എപ്പോഴും വിശ്വസ്തനായ അവൻ, എന്റെ അയോഗ്യമായ പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിലായത്.
സുരുഷ്ടേനാപി വീരേണ ലക്ഷ്മണേന ന സംസ്മരേ। പരുഷം വിപ്രിയം ചാപി ശ്രാവിതം തു കദാചന
കോപം വന്നാലും ധൈര്യശാലിയായ ലക്ഷ്മണൻ ഒരിക്കലും ആരെങ്കിലും പറഞ്ഞ കഠിനമായോ ദു:ഖകരമായോ വാക്കുകൾ ഓർത്തുപിടിച്ചിട്ടില്ല.
വിസസര്ജൈകവേഗേന പഞ്ചബാണശതാനി യഃ। ഇഷ്വസ്ത്രേഷ്വധികസ്തസ്മാത് കാര്തവീര്യാച്ച ലക്ഷ്മണഃ
ഒരേ സമയം നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകൾ വിടുവിച്ച, ആയുധവിദ്യയിൽ കാർതവീര്യനെയും മറികടന്നവൻ ലക്ഷ്മണനാണ്.
അസ്ത്രൈരസ്ത്രാണി യോ ഹന്യാച്ഛക്രസ്യാപി മഹാത്മനഃ। സോഽയമുര്വ്യാം ഹതഃ ശേതേ മഹാര്ഹശയനോചിതഃ
മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രന്റെ ആയുധങ്ങൾ പോലും തൻറെ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് തകർക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ, വിലയേറിയ കിടക്കയിൽ ശയിക്കാൻ അർഹനായവൻ, ഇപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ വീണു കിടക്കുന്നു.
തത്തു മിഥ്യാ പ്രലപ്തം മാം പ്രധക്ഷ്യതി ന സംശയഃ। യന്മയാ ന കൃതോ രാജാ രാക്ഷസാനാം വിഭീഷണഃ
ഞാൻ പറഞ്ഞ അതു തെറ്റായ വാക്കുകൾ എന്നെ തീർത്തും ദഹിക്കും; ഞാൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ രാജാവായി വിഭീഷണനെ നിയമിച്ചില്ലല്ലോ.
അസ്മിന് മുഹൂര്തേ സുഗ്രീവ പ്രതിയാതുമിതോഽര്ഹസി। മത്വാ ഹീനം മയാ രാജന് രാവണോഽഭിഭവിഷ്യതി
ഇപ്പോൾ തന്നെ, സുഖ്രീവാ, നീ ഇവിടെ നിന്ന് മടങ്ങണം; രാജാവേ, ഞാൻ ഇല്ലാതായി എന്നു കരുതി രാവണൻ നിന്നെ കീഴടക്കും.
അങ്ഗദം തു പുരസ്കൃത്യ സസൈന്യം സപരിച്ഛദമ്। സാഗരം തര സുഗ്രീവ നീലേന ച നലേന ച
അംഗദനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, സൈന്യത്തെയും അനുചരങ്ങളെയും കൂട്ടി, നീലനും നളനും കൂടെ, സമുദ്രം കടക്കണം, സുഖ്രീവാ.
കൃതം ഹി സുമഹത്കര്മ യദന്യൈര്ദുഷ്കരം രണേ। ഋക്ഷരാജേന തുഷ്യാമി ഗോലാങ്ഗൂലാധിപേന ച
യുദ്ധത്തിൽ മറ്റാര്ക്കും ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത വലിയൊരു കാര്യം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജാവിനും കരടികളുടെ തലവനുമാണ് എന്റെ സന്തോഷം.
അങ്ഗദേന കൃതം കര്മ മൈന്ദേന ദ്വിവിദേന ച। യുദ്ധം കേസരിണാ സംഖ്യേ ഘോരം സമ്പാതിനാ കൃതമ്
അംഗദനും മൈണ്ടനും ദ്വിവിദനും ചെയ്ത കാര്യങ്ങളും, കേസരിയും സമ്പാതിയും നടത്തിയ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധവും പ്രശംസിക്കപ്പെടേണ്ടതാണു.
ഗവയേന ഗവാക്ഷേണ ശരഭേണ ഗജേന ച। അന്യൈശ്ച ഹരിഭിര്യുദ്ധം മദര്ഥേ ത്യക്തജീവിതൈഃ
ഗവയൻ, ഗവാക്ഷൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവരും, എന്റെ خاطر ജീവൻ വിട്ട മറ്റു കുരങ്ങന്മാരും യുദ്ധം നടത്തി.
ന ചാതിക്രമിതും ശക്യം ദൈവം സുഗ്രീവ മാനുഷൈഃ। യത്തു ശക്യം വയസ്യേന സുഹൃദാ വാ പരം മമ
സുഗ്രീവാ, മനുഷ്യശക്തിക്ക് അതീതമായത് ദൈവവിധിയാണു; എന്നാലും സ്നേഹിതനും കൂട്ടുകാരനും എന്ന നിലയിൽ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നതെല്ലാം നിങ്ങൾ ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
കൃതം സുഗ്രീവ തത് സര്വം ഭവതാ ധര്മഭീരുണാ। മിത്രകാര്യം കൃതമിദം ഭവദ്ഭിര്വാനരര്ഷഭാഃ
സുഗ്രീവാ, നീ ധർമ്മത്തിന് ഭയപ്പെട്ടവനായി ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്തു. ഈ സ്നേഹബന്ധത്തിന്റെ കടമ നിങ്ങൾക്കും ഈ കുരങ്ങന്മാർക്കും നിറവേറ്റാൻ കഴിഞ്ഞു.
അനുജ്ഞാതാ മയാ സര്വേ യഥേഷ്ടം ഗന്തുമര്ഹഥ। ശുശ്രുവുസ്തസ്യ യേ സര്വേ വാനരാഃ പരിദേവിതമ്
നിങ്ങൾക്ക് ഞാൻ അനുമതി നൽകി; നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം. അവന്റെ ദുഃഖം കേട്ട കുരങ്ങന്മാർ എല്ലാവരും കരയുകയായിരുന്നു.
വര്തയാംചക്രിരേഽശ്രൂണി നേത്രൈഃ കൃഷ്ണേതരേക്ഷണാഃ
കറുത്തും ചുവപ്പും കലർന്ന കണ്ണുകളിൽനിന്ന് അവർ കണ്ണുനീർ ഒഴിച്ചു.
തതഃ സര്വാണ്യനീകാനി സ്ഥാപയിത്വാ വിഭീഷണഃ। ആജഗാമ ഗദാപാണിസ്ത്വരിതം യത്ര രാഘവഃ
അതിനുശേഷം, ഗദ കൈയിൽ പിടിച്ചുള്ള വിപീഷണൻ എല്ലാ സൈന്യത്തെയും ക്രമീകരിച്ച് വേഗത്തിൽ രാഘവന്റെ അടുത്തെത്തി.