വിമാനേനാപി ഗത്വാ തു സീതാ ത്രിജടയാ സഹ। ദദര്ശ വാനരാണാം തു സര്വം സൈന്യം നിപാതിതമ്
സീതയും ത്രിജടയുമായി കൂടെ വിമാനത്തിൽ കയറി പോയപ്പോൾ, വാനരസേന മുഴുവൻ നിലംപതിച്ചിരിക്കുന്നതും കണ്ടു.
പ്രഹൃഷ്ടമനസശ്ചാപി ദദര്ശ പിശിതാശനാന്। വാനരാംശ്ചാതിദുഃഖാര്താന് രാമലക്ഷ്മണപാര്ശ്വതഃ
അവൾ സന്തോഷത്തോടെ ഉള്ള രാക്ഷസന്മാരെയും, രാമനും ലക്ഷ്മണനും സമീപം വലിച്ചുവീണു വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആയ വാനരന്മാരെയും കണ്ടു.
തതഃ സീതാ ദദര്ശോഭൌ ശയാനൌ ശരതല്പഗൌ। ലക്ഷ്മണം ചൈവ രാമം ച വിസംജ്ഞൌ ശരപീഡിതൌ
അതിനുശേഷം സീത, രാമനും ലക്ഷ്മണനും അശരപ്പള്ളിയിൽ അന്ധരായും ബാണങ്ങളാൽ വേദനിച്ചും കിടക്കുന്നത് കണ്ടു.
വിധ്വസ്തകവചൌ വീരൌ വിപ്രവിദ്ധശരാസനൌ। സായകൈശ്ഛിന്നസര്വാങ്ഗൌ ശരസ്തമ്ബമയൌ ക്ഷിതൌ
അവരുടെ കവചം തകർന്നിരിക്കുന്നു, വില്ലുകളും അകറ്റി വച്ചിരിക്കുന്നു, ശരങ്ങൾ കൊണ്ട് ശരീരം മുഴുവൻ മുറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ശരസ്തംഭങ്ങളായി നിലത്ത് കിടക്കുന്നു.
തൌ ദൃഷ്ട്വാ ഭ്രാതരൌ തത്ര പ്രവീരൌ പുരുഷര്ഷഭൌ। ശയാനൌ പുണ്ഡരീകാക്ഷൌ കുമാരാവിവ പാവകീ
ആ രണ്ട് സഹോദരന്മാരെയും, പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരെയും, കമലനയനന്മാരെയും, അഗ്നിയുടെ മക്കളെപ്പോലെ അശരപ്പള്ളിയിൽ കിടക്കുന്നത് കണ്ടു.
ശരതല്പഗതൌ വീരൌ തഥാഭൂതൌ നരര്ഷഭൌ। ദുഃഖാര്താ കരുണം സീതാ സുഭൃശം വിലലാപ ഹ
അങ്ങനെ അശരപ്പള്ളിയിൽ കിടക്കുന്ന പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരായ ആ വീരന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, സീത വലിയ ദു:ഖത്തിൽ കരുണയോടെ ഉച്ചത്തിൽ വിലപിച്ചു.
ഭര്താരമനവദ്യാങ്ഗീ ലക്ഷ്മണം ചാസിതേക്ഷണാ। പ്രേക്ഷ്യ പാംസുഷു ചേഷ്ടന്തൌ രുരോദ ജനകാത്മജാ
അകൃത്യങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത ഭർത്താവിനെയും, കറുത്ത കണ്ണുള്ള ലക്ഷ്മണനെയും, മണ്ണിൽ വലിച്ചുപിടഞ്ഞു കിടക്കുന്നത് കണ്ടു ജനകപുത്രി സീത കരഞ്ഞു.
സബാഷ്പശോകാഭിഹതാ സമീക്ഷ്യ തൌ ഭ്രാതരൌ ദേവസുതപ്രഭാവൌ। വിതര്കയന്തീ നിധനം തയോഃ സാ ദുഃഖാന്വിതാ വാക്യമിദം ജഗാദ
കണ്ണീരും ദു:ഖവും കൊണ്ട് തളർന്ന അവൾ, ദൈവപുത്രന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള ആ സഹോദരന്മാരെ നോക്കി, അവരുടെ മരണത്തെ ചിന്തിച്ചു, ദു:ഖഭാരത്തിൽ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ സപ്തചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷിയായ വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീരാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്തിയേഴാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
thumb|അഷ്ടചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ സപ്തത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ഇപ്പോൾ ശ്രവിക്കുവിൻ, ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്തിയെട്ടാമത്തെ സർഗം.
ഭര്താരം നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ ലക്ഷ്മണം ച മഹാബലമ്। വിലലാപ ഭൃശം സീതാ കരുണം ശോകകര്ശിതാ
ഭർത്താവും മഹാബലശാലിയായ ലക്ഷ്മണനും കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണ്ട സീത, ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി ഉച്ചത്തിൽ വിലപിച്ചു.
ഊചുര്ലാക്ഷണികാ യേ മാം പുത്രിണ്യവിധവേതി ച। തേഽദ്യ സര്വേ ഹതേ രാമേ ജ്ഞാനിനോഽനൃതവാദിനഃ
എനിക്ക് വിധവയാകേണ്ടതില്ല, എപ്പോഴും പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകും എന്ന് പറഞ്ഞവർ, ഇന്ന് രാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ആ ജ്ഞാനികൾ എല്ലാം പൊള്ളയായിപ്പോയി.
യജ്വനോ മഹിഷീം യേ മാമൂചുഃ പത്നീം ച സത്രിണഃ। തേഽദ്യ സര്വേ ഹതേ രാമേ ജ്ഞാനിനോഽനൃതവാദിനഃ
യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്ന ഭർത്താവിന്റെ ഭാര്യയാണെന്ന് എന്നെ വിളിച്ചവർ, ഇന്ന് രാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ആ ജ്ഞാനികൾ എല്ലാം പൊള്ളയായിപ്പോയി.
വീരപാര്ഥിവപത്നീനാം യേ വിദുര്ഭര്തൃപൂജിതാമ്। തേഽദ്യ സര്വേ ഹതേ രാമേ ജ്ഞാനിനോഽനൃതവാദിനഃ
വീരനായ രാജാവിന്റെ ആദരിക്കപ്പെട്ട ഭാര്യയാണെന്ന് എന്നെ അറിയുന്നവർ, ഇന്ന് രാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ആ ജ്ഞാനികൾ എല്ലാം പൊള്ളയായിപ്പോയി.
ഊചുഃ സംശ്രവണേ യേ മാം ദ്വിജാഃ കാര്താന്തികാഃ ശുഭാമ്। തേഽദ്യ സര്വേ ഹതേ രാമേ ജ്ഞാനിനോഽനൃതവാദിനഃ
ശുഭമായ ചടങ്ങുകളിൽ, ദ്വിജന്മാർ എന്നെ ഭാഗ്യശാലിയെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചവർ, ഇന്ന് രാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ആ ജ്ഞാനികൾ എല്ലാം പൊള്ളയായിപ്പോയി.
ഇമാനി ഖലു പദ്മാനി പാദയോര്വൈ കുലസ്ത്രിയഃ। ആധിരാജ്യേഽഭിഷിച്യന്തേ നരേന്ദ്രൈഃ പതിഭിഃ സഹ
നല്ല കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് പാദങ്ങളിൽ ഉള്ള ഈ ചിഹ്നങ്ങൾ, ഭർത്താവിനൊപ്പം രാജസിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ, പാദങ്ങളിൽ പുഷ്പങ്ങളായി കാണപ്പെടുന്നു.
വൈധവ്യം യാന്തി യൈര്നാര്യോഽലക്ഷണൈര്ഭാഗ്യദുര്ലഭാഃ। നാത്മനസ്താനി പശ്യാമി പശ്യന്തീ ഹതലക്ഷണാ
ഭാഗ്യരഹിതരായ സ്ത്രീകൾക്ക്, വിധവയാകുന്ന ചിഹ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമെന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ എന്റെ ഭാഗ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടുവെങ്കിലും, അത്തരം ദോഷചിഹ്നങ്ങൾ ഞാൻ എനിക്കു കാണുന്നില്ല.
സത്യനാമാനി പദ്മാനി സ്ത്രീണാമുക്താനി ലക്ഷണൈഃ। താന്യദ്യ നിഹതേ രാമേ വിതഥാനി ഭവന്തി മേ
സ്ത്രീകൾക്ക് സത്യമുള്ള പദ്മചിഹ്നങ്ങൾ ഉണ്ടെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് രാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, അവയെല്ലാം എനിക്ക് വെറുതെ വാക്കുകളായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
കേശാഃ സൂക്ഷ്മാഃ സമാ നീലാ ഭ്രുവൌ ചാസംഹതേ മമ। വൃത്തേ ചാരോമകേ ജങ്ഘേ ദന്താശ്ചാവിരലാ മമ
എന്റെ മുടി നന്നായി നനുത്തും കറുത്തും ഒറ്റയടിയിലും ഉണ്ട്; എന്റെ കണ്പിറുക്കൾ തമ്മിൽ ചേരുന്നില്ല; എന്റെ കാലുകൾ വൃത്താകൃതിയിലും മൃദുവായതുമാണ്; പല്ലുകൾ എല്ലാം ഒരുപോലെയും ഒടിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്തതുമാണ്.
ശങ്ഖേ നേത്രേ കരൌ പാദൌ ഗുല്ഫാവൂരൂ സമൌ ചിതൌ। അനുവൃത്തനഖാഃ സ്നിഗ്ധാഃ സമാശ്ചാങ്ഗുലയോ മമ
എന്റെ കണ്ണുകൾ ശംഖാകൃതിയിലാണ്; കൈകളും കാലുകളും നന്നായി രൂപപ്പെട്ടതും, കണങ്കാൽക്കും തുണ്ടുകളും ഒരുപോലെയും വ്യക്തമായ അടയാളങ്ങളോടെയും ഉണ്ട്; നഖങ്ങൾ മൃദുവും തുല്യവുമാണ്; വിരലുകൾ നേരായതുമാണ്.
സ്തനൌ ചാവിരലൌ പീനൌ മാമകൌ മഗ്നചൂചുകൌ। മഗ്നാ ചോത്സേധനീ നാഭിഃ പാര്ശ്വോരസ്കം ച മേ ചിതമ്
എന്റെ മുലകൾ നിറഞ്ഞതും വട്ടമായതും ചേർന്നതുമാണ്, മുലക്കുരു അകത്താണ്; നാഭി ആഴത്തിൽ താഴ്ന്നതും ഉയർന്നതുമാണ്; വശവും നെഞ്ചും നന്നായി രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മമ വര്ണോ മണിനിഭോ മൃദൂന്യങ്ഗരുഹാണി ച। പ്രതിഷ്ഠിതാം ദ്വാദശഭിര്മാമൂചുഃ ശുഭലക്ഷണാമ്
എന്റെ ത്വക്ക് രത്നംപോലെയാണ്, ശരീരത്തിലെ രോമങ്ങൾ മൃദുവാണ്; ഈ പന്ത്രണ്ടു ലക്ഷണങ്ങൾ കൊണ്ടു അവർ എന്നെ ശുഭലക്ഷണയുള്ളവളെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
സമഗ്രയവമച്ഛിദ്രം പാണിപാദം ച വര്ണവത്। മന്ദസ്മിതേത്യേവ ച മാം കന്യാലാക്ഷണികാ വിദുഃ
എന്റെ കൈകളും കാലുകളും മുഴുവൻ യവക്കലയുടെ ആകൃതിയിൽ ഒരു瑕തുമില്ലാതെ ഉണ്ട്; എന്റെ പുഞ്ചിരി മൃദുവാണ്—ഇവയാൽ കന്യകയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ അറിയുന്നവർ എന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
ആധിരാജ്യേഽഭിഷേകോ മേ ബ്രാഹ്മണൈഃ പതിനാ സഹ। കൃതാന്തകുശലൈരുക്തം തത് സര്വം വിതഥീകൃതമ്
ഭാഗ്യത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ഭർത്താവിനൊപ്പം രാജ്യാഭിഷേകം ഉണ്ടാകുമെന്ന് പ്രവചിച്ചു; പക്ഷേ, ആ പ്രവചനങ്ങൾ എല്ലാം വ്യർത്ഥമായി.
ശോധയിത്വാ ജനസ്ഥാനം പ്രവൃത്തിമുപലഭ്യ ച। തീര്ത്വാ സാഗരമക്ഷോഭ്യം ഭ്രാതരൌ ഗോഷ്പദേ ഹതൌ
ജനസ്ഥാനം ശുദ്ധീകരിച്ച് അവിടുത്തെ സംഭവങ്ങൾ അറിഞ്ഞ്, അശക്തമെന്നു കരുതിയ സമുദ്രം കടന്ന്, എന്റെ രണ്ട് സഹോദരന്മാർ പശുവിന്റെ കുരയ്ക്കുള്ളിൽപോലും എളുപ്പത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
നനു വാരുണമാഗ്നേയമൈന്ദ്രം വായവ്യമേവ ച। അസ്ത്രം ബ്രഹ്മശിരശ്ചൈവ രാഘവൌ പ്രത്യപദ്യത
വാസവനോടു തുല്യരായ രാഘവന്മാർ വാരുണാസ്ത്രം, അഗ്ന്യാസ്ത്രം, ഇന്ദ്രാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം, ബ്രഹ്മശിരസ്സായുധം എന്നിവയും നേടിയിരുന്നു.
അദൃശ്യമാനേന രണേ മായയാ വാസവോപമൌ। മമ നാഥാവനാഥായാ നിഹതൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
പോരിൽ കാണാനാകാത്തവൻ മായാജാലത്തിലൂടെ, എന്റെ രക്ഷകരായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും, ഇന്ദ്രനോടു തുല്യരായവർ, കൊല്ലപ്പെട്ടു; അതോടെ ഞാൻ ആശ്രയമില്ലാത്തവളായി.
നഹി ദൃഷ്ടിപഥം പ്രാപ്യ രാഘവസ്യ രണേ രിപുഃ। ജീവന് പ്രതിനിവര്തേത യദ്യപി സ്യാന്മനോജവഃ
യുദ്ധത്തിൽ രാഘവന്റെ കാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ വന്ന ശത്രു, മനസ്സിന്റെ വേഗതയുണ്ടെങ്കിലും, ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നത് ഒരിക്കലുമില്ല.
ന കാലസ്യാതിഭാരോഽസ്തി കൃതാന്തശ്ച സുദുര്ജയഃ। യത്ര രാമഃ സഹ ഭ്രാത്രാ ശേതേ യുധി നിപാതിതഃ
കാലത്തിന് അതിക്രമിക്കാനാവാത്ത ഭാരമൊന്നുമില്ല; മരണൻ അതിജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ്; അതുകൊണ്ടു രാമനും സഹോദരനും യുദ്ധത്തിൽ വീണു കിടക്കുന്നു.
ന ശോചാമി തഥാ രാമം ലക്ഷ്മണം ച മഹാരഥമ്। നാത്മാനം ജനനീം ചാപി യഥാ ശ്വശ്രൂം തപസ്വിനീമ്
രാമനെയും മഹാരഥിയായ ലക്ഷ്മണനെയും, എന്നെയും എന്റെ അമ്മയെയും കുറിച്ച് എത്രമാത്രം ദുഃഖിക്കുകയോ അതിലധികം ഞാൻ എന്റെ വ്രതശീലയായ അമ്മാമ്മയെക്കുറിച്ചാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്.