രാഘവൌ പതിതൌ ദൃഷ്ട്വാ ശരജാലസമന്വിതൌ। ബഭൂവുര്വ്യഥിതാഃ സര്വേ വാനരാഃ സവിഭീഷണാഃ
രാഘവ സഹോദരന്മാർ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ മറഞ്ഞ് വീണതിനെ കണ്ടപ്പോൾ, വിഭീഷണനോടൊപ്പം എല്ലാ വാനരന്മാരും ദു:ഖിതരായി.
അന്തരിക്ഷം നിരീക്ഷന്തോ ദിശഃ സര്വാശ്ച വാനരാഃ। ന ചൈനം മായയാ ഛന്നം ദദൃശൂ രാവണിം രണേ
എല്ലാ വാനരന്മാരും ആകാശത്തെയും എല്ലാ ദിശകളെയും നോക്കി, യുദ്ധത്തിൽ മായാജാലത്തിൽ മറഞ്ഞ രാവണപുത്രനെ കണ്ടില്ല.
തം തു മായാപ്രതിച്ഛന്നം മായയൈവ വിഭീഷണഃ। വീക്ഷമാണോ ദദര്ശാഗ്രേ ഭ്രാതുഃ പുത്രമവസ്ഥിതമ്। തമപ്രതിമകര്മാണമപ്രതിദ്വന്ദ്വമാഹവേ
പക്ഷേ, വിഭീഷണൻ മായാജാലത്തിൽ മറഞ്ഞ അവനെ ശ്രദ്ധിച്ചു, മുന്നിൽ തന്റെ സഹോദരന്റെ മകനെയും, സമരത്തിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവനെയും കണ്ടു.
ദദര്ശാന്തര്ഹിതം വീരം വരദാനാദ് വിഭീഷണഃ। തേജസാ യശസാ ചൈവ വിക്രമേണ ച സംയുതഃ
വിഭീഷണൻ, വരദാനത്തിന്റെ ഫലമായി, തേജസ്സും യശസ്സും വീര്യവും ഉള്ള ആ വീരനെ മറഞ്ഞ നിലയിൽ കണ്ടു.
ഇന്ദ്രജിത് ത്വാത്മനഃ കര്മ തൌ ശയാനൌ സമീക്ഷ്യ ച। ഉവാച പരമപ്രീതോ ഹര്ഷയന് സര്വരാക്ഷസാന്
ഇന്ദ്രജിത് തന്റെ വിജയം കണ്ടു, രാമനും ലക്ഷ്മണനും കിടക്കുന്നതു നോക്കി, അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
ദൂഷണസ്യ ച ഹന്താരൌ ഖരസ്യ ച മഹാബലൌ। സാദിതൌ മാമകൈര്ബാണൈര്ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
ദൂഷണനും മഹാബലശാലിയായ ഖരനും കൊല്ലപ്പെട്ട രാമനും ലക്ഷ്മണനും എന്റെ അമ്പുകളിൽ വീണു എന്ന് ഇന്ദ്രജിത് പറഞ്ഞു.
നേമൌ മോക്ഷയിതും ശക്യാവേതസ്മാദിഷുബന്ധനാത്। സര്വൈരപി സമാഗമ്യ സര്ഷിസങ്ഘൈഃ സുരാസുരൈഃ
ഈ ഇരുവരെയും ഈ അമ്പുകളുടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ ദേവന്മാരും ഋഷികളും ഒത്തുചേർന്നാലും കഴിയില്ല.
യത്കൃതേ ചിന്തയാനസ്യ ശോകാര്തസ്യ പിതുര്മമ। അസ്പൃഷ്ട്വാ ശയനം ഗാത്രൈസ്ത്രിയാമാ യാതി ശര്വരീ
ആളെക്കുറിച്ചാണ് എന്റെ അച്ഛൻ ദുഃഖത്തിലും വിഷമത്തിലും ആകുലനായി, തന്റെ ശരീരം കിടക്കയിൽ തൊടിക്കാതെ, മുഴുവൻ രാത്രി കടത്തുന്നത്.
കൃത്സ്നേയം യത്കൃതേ ലങ്കാ നദീ വര്ഷാസ്വിവാകുലാ। സോഽയം മൂലഹരോഽനര്ഥഃ സര്വേഷാം ശമിതോ മയാ
ആളെക്കുറിച്ചാണ് മുഴുവൻ ലങ്കയും മഴക്കാലത്തെ നദിപോലെ കലങ്ങിപ്പോയത്. എല്ലാവർക്കും ദുർഭാഗ്യത്തിന് കാരണം ആയ ഈ വേരായ പ്രശ്നം ഞാൻ അവസാനിപ്പിച്ചു.
രാമസ്യ ലക്ഷ്മണസ്യൈവ സര്വേഷാം ച വനൌകസാമ്। വിക്രമാ നിഷ്ഫലാഃ സര്വേ യഥാ ശരദി തോയദാഃ
രാമനും ലക്ഷ്മണനും കാടിൽ താമസിക്കുന്നവരും ചെയ്ത വീര്യപ്രയത്നങ്ങൾ എല്ലാം ശൂന്യമായിരിക്കുന്നു, ശരദ്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങൾപോലെ.
ഏവമുക്ത്വാ തു താന് സര്വാന് രാക്ഷസാന് പരിപശ്യതഃ। യൂഥപാനപി താന് സര്വാംസ്താഡയത് സ ച രാവണിഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാക്ഷസന്മാർ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ എല്ലാ വാനരനായകരെയും അടിച്ചു.
നീലം നവഭിരാഹത്യ മൈന്ദം സദ്വിവിദം തഥാ। ത്രിഭിസ്ത്രിഭിരമിത്രഘ്നസ്തതാപ പരമേഷുഭിഃ
നീലനെ ഒൻപതു അമ്പുകൊണ്ടും, മൈന്ദനും വിവിദനും മൂന്നെണ്ണം വീതം അമ്പുകൊണ്ടും, ശത്രുനാശകൻ അവരെ ശക്തമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് വേദനിപ്പിച്ചു.
ജാമ്ബവന്തം മഹേഷ്വാസോ വിദ്ധ്വാ ബാണേന വക്ഷസി। ഹനൂമതോ വേഗവതോ വിസസര്ജ ശരാന് ദശ
മഹാബലശാലിയായ അമ്പധാരി ജാംബവാനെ നെഞ്ചിൽ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് വെട്ടി, വേഗവാനായ ഹനുമാന്റെ നേരെ പത്ത് അമ്പുകൾ വിട്ടു.
ഗവാക്ഷം ശരഭം ചൈവ താവപ്യമിതവിക്രമൌ। ദ്വാഭ്യാം ദ്വാഭ്യാം മഹാവേഗോ വിവ്യാധ യുധി രാവണിഃ
അപരിമിതമായ വീര്യശാലികളായ ഗവാക്ഷനെയും ശരഭനെയും യുദ്ധത്തിൽ രണ്ട് രണ്ട് അമ്പുകളാൽ രാവണപുത്രൻ വെട്ടി.
ഗോലാങ്ഗൂലേശ്വരം ചൈവ വാലിപുത്രമഥാങ്ഗദമ്। വിവ്യാധ ബഹുഭിര്ബാണൈസ്ത്വരമാണോഽഥ രാവണിഃ
വാനരന്മാരുടെ അധിപനായ ഗോളാങ്കൂലനെയും, വാലിയുടെ മകനായ അങ്കദനെയും രാവണപുത്രൻ വേഗത്തിൽ അനേകം അമ്പുകളാൽ വെട്ടി.
താന് വാനരവരാന് ഭിത്ത്വാ ശരൈരഗ്നിശിഖോപമൈഃ। നനാദ ബലവാംസ്തത്ര മഹാസത്ത്വഃ സ രാവണിഃ
അഗ്നിജ്വാലയെപ്പോലെയുള്ള അമ്പുകളാൽ ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരെ തുളച്ചു, മഹാബലശാലിയായ രാവണപുത്രൻ അവിടെ ഉഗ്രമായി ഗർജിച്ചു.
താനര്ദയിത്വാ ബാണൌഘൈസ്ത്രസയിത്വാ ച വാനരാന്। പ്രജഹാസ മഹാബാഹുര്വചനം ചേദമബ്രവീത്
അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് അവരെ വേദനിപ്പിച്ച് വാനരന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത ശേഷം, മഹാബാഹുവൻ ചിരിച്ചു കൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശരബന്ധേന ഘോരേണ മയാ ബദ്ധൌ ചമൂമുഖേ। സഹിതൌ ഭ്രാതരാവേതൌ നിശാമയത രാക്ഷസാഃ
ഭയങ്കരമായ അമ്പുകളുടെ ബന്ധനത്തിലൂടെ ഞാൻ ഈ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെയും യുദ്ധഭൂമിയിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു; രാക്ഷസന്മാരേ, ഇവരെ നോക്കൂ.
ഏവമുക്താസ്തു തേ സര്വേ രാക്ഷസാഃ കൂടയോധിനഃ। പരം വിസ്മയമാപന്നാഃ കര്മണാ തേന ഹര്ഷിതാഃ
ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ ആ കപടയുദ്ധക്കാരായ രാക്ഷസന്മാർ അത്ഭുതത്തിലും സന്തോഷത്തിലും മുഴുകി ആ പ്രവർത്തിയിൽ ആഹ്ലാദിച്ചു.
വിനേദുശ്ച മഹാനാദാന് സര്വേ തേ ജലദോപമാഃ। ഹതോ രാമ ഇതി ജ്ഞാത്വാ രാവണിം സമപൂജയന്
അവരൊക്കെയും ഇടിമുഴക്കമുള്ള മേഘങ്ങൾപോലെ വലിയ ശബ്ദം മുഴക്കി, 'രാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു' എന്ന് കരുതി രാവണപുത്രനെ ആദരിച്ചു.
നിഷ്പന്ദൌ തു തദാ ദൃഷ്ട്വാ ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ। വസുധായാം നിരുച്ഛ്വാസൌ ഹതാവിത്യന്വമന്യത
അപ്പോൾ രാമനും ലക്ഷ്മണനും നിലത്തു ചലനമില്ലാതെ, ശ്വാസമില്ലാതെ കിടക്കുന്നത് കണ്ടു, അവരെ മരിച്ചുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചു.
ഹര്ഷേണ തു സമാവിഷ്ട ഇന്ദ്രജിത് സമിതിഞ്ജയഃ। പ്രവിവേശ പുരീം ലങ്കാം ഹര്ഷയന് സര്വനൈര്ഋതാന്
സമരത്തിൽ ജയിച്ച ഇന്ദ്രജിത്ത് അതിയായ സന്തോഷത്തിൽ മുഴുകി, എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ച് ലങ്കാപുരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
രാമലക്ഷ്മണയോര്ദൃഷ്ട്വാ ശരീരേ സായകൈശ്ചിതേ। സര്വാണി ചാങ്ഗോപാങ്ഗാനി സുഗ്രീവം ഭയമാവിശത്
രാമനും ലക്ഷ്മണനും ശരീരം മുഴുവൻ അമ്പുകൊണ്ട് തുളച്ചിരിക്കുന്നതും അവരുടേയും അവയവങ്ങളുടേയും അവസ്ഥയും കണ്ടപ്പോൾ, സുഖ്രീവനെ ഭയം പിടിച്ചു.
തമുവാച പരിത്രസ്തം വാനരേന്ദ്രം വിഭീഷണഃ। സബാഷ്പവദനം ദീനം ശോകവ്യാകുലലോചനമ്
അങ്ങനെ ഭയത്തോടെ കണ്ണുനിറഞ്ഞു കണ്ണീർ വീഴുന്ന, ദുഃഖത്തിൽ ആകുലനായ വാനരരാജാവിനോട് വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു.
അലം ത്രാസേന സുഗ്രീവ ബാഷ്പവേഗോ നിഗൃഹ്യതാമ്। ഏവംപ്രായാണി യുദ്ധാനി വിജയോ നാസ്തി നൈഷ്ഠികഃ
ഭയപ്പെടേണ്ട, സുഗ്രീവാ; കണ്ണുനീർ പിടിച്ചുവെക്കു. യുദ്ധങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കാറുണ്ട് — വിജയമെന്നത് ഉറപ്പുള്ളതല്ല.
സഭാഗ്യശേഷതാസ്മാകം യദി വീര ഭവിഷ്യതി। മോഹമേതൌ പ്രഹാസ്യേതേ മഹാത്മാനൌ മഹാബലൌ
നമ്മുടെ ഭാഗ്യത്തിൽ ഇനിയും ഒന്ന് ശേഷിച്ചാൽ, വീരാ, ഈ മഹാത്മാക്കളും മഹാബലന്മാരും ഈ മോഹം ഉപേക്ഷിക്കും.
പര്യവസ്ഥാപയാത്മാനമനാഥം മാം ച വാനര। സത്യധര്മാഭിരക്താനാം നാസ്തി മൃത്യുകൃതം ഭയമ്
നീ മനസ്സു ശാന്തമാക്കൂ, വാനരാ, ആശ്രയം ഇല്ലാത്ത എന്നെയും ആശ്വസിപ്പിക്കൂ; സത്യത്തിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും പാതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവർക്ക് മരണത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭയം ഇല്ല.
ഏവമുക്ത്വാ തതസ്തസ്യ ജലക്ലിന്നേന പാണിനാ। സുഗ്രീവസ്യ ശുഭേ നേത്രേ പ്രമമാര്ജ വിഭീഷണഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ജലത്തിൽ നനച്ച കൈകൊണ്ട് സുഗ്രീവന്റെ മനോഹരമായ കണ്ണുകൾ വിഭീഷണൻ തുടച്ചു.
തതഃ സലിലമാദായ വിദ്യയാ പരിജപ്യ ച। സുഗ്രീവനേത്രേ ധര്മാത്മാ പ്രമമാര്ജ വിഭീഷണഃ
ശുദ്ധജലം എടുത്ത് മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ വിഭീഷണൻ സുഗ്രീവന്റെ കണ്ണുകൾ ശുചീകരിച്ചു.
വിമൃജ്യ വദനം തസ്യ കപിരാജസ്യ ധീമതഃ। അബ്രവീത് കാലസമ്പ്രാപ്തമസമ്ഭ്രാന്തമിദം വചഃ
ബുദ്ധിമാൻ കപിരാജാവിന്റെ മുഖം തുടച്ച ശേഷം, വിഭീഷണൻ സമയോചിതമായ ശാന്തമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.