രാമം കമലപത്രാക്ഷം ശരണ്യം രണതോഷിണമ്। ശുശോച ഭ്രാതരം ദൃഷ്ട്വാ പതിതം ധരണീതലേ
കമലപത്രം പോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള രാമൻ, എല്ലാവർക്കും ആശ്രയമായവൻ, യുദ്ധത്തിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നവൻ, നിലത്തേക്ക് വീണതിനെ കണ്ടപ്പോൾ സഹോദരൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.
ഹരയശ്ചാപി തം ദൃഷ്ട്വാ സംതാപം പരമം ഗതാഃ। ശോകാര്താശ്ചുക്രുശുര്ഘോരമശ്രുപൂരിതലോചനാഃ
അവിടെ രാമനെ കണ്ട വാനരന്മാർ അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ് ഭയങ്കരമായി വിലപിച്ചു.
ബദ്ധൌ തു തൌ വീരശയേ ശയാനൌ തേ വാനരാഃ സമ്പരിവാര്യ തസ്ഥുഃ। സമാഗതാ വായുസുതപ്രമുഖ്യാ വിഷാദമാര്താഃ പരമം ച ജഗ്മുഃ
അവിടെ വീരശയനത്തിൽ കിടന്ന രാമനും ലക്ഷ്മണനും ബന്ധിച്ച നിലയിൽ, ഹനുമാനെ മുന്നിൽ നിർത്തി വാനരന്മാർ ചുറ്റി നിൽക്കുകയായിരുന്നു; അവരെല്ലാം ആഴത്തിലുള്ള വിഷാദത്തിൽ ആകുലരായി നിന്നു.
thumb|ഷട്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഷട്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്താറാം സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
തതോ ദ്യാം പൃഥിവീം ചൈവ വീക്ഷമാണാ വനൌകസഃ। ദദൃശുഃ സംതതൌ ബാണൈര്ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
അപ്പോൾ കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന വാനരന്മാർ ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും നോക്കി, അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട രാമനും ലക്ഷ്മണനും കണ്ടു.
വൃഷ്ട്വേവോപരതേ ദേവേ കൃതകര്മണി രാക്ഷസേ। ആജഗാമാഥ തം ദേശം സസുഗ്രീവോ വിഭീഷണഃ
മഴ നിർത്തി, രാക്ഷസന്റെ പ്രവർത്തി തീർന്നപ്പോൾ, സുഗ്രീവനോടൊപ്പം വിഭീഷണൻ ആ സ്ഥലത്ത് എത്തി.
നീലശ്ച ദ്വിവിദോ മൈന്ദഃ സുഷേണഃ കുമുദോഽങ്ഗദഃ। തൂര്ണം ഹനുമതാ സാര്ധമന്വശോചന്ത രാഘവൌ
നീലൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ, സുഷേണൻ, കുമുദൻ, അങ്ങദൻ എന്നിവരും ഹനുമാനോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ എത്തി, രാഘവ സഹോദരന്മാരെ ദുഃഖത്തോടെ ഓർത്തു.
അചേഷ്ടൌ മന്ദനിഃശ്വാസൌ ശോണിതേന പരിപ്ലുതൌ। ശരജാലാചിതൌ സ്തബ്ധൌ ശയാനൌ ശരതല്പഗൌ
അവരൊന്നും ചെയ്യാതെ, മന്ദമായ ശ്വാസം വലിച്ച്, രക്തത്തിൽ കുതിർന്നും, അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ മറഞ്ഞും, അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ കിടന്നു.
നിഃശ്വസന്തൌ യഥാ സര്പൌ നിശ്ചേഷ്ടൌ മന്ദവിക്രമൌ। രുധിരസ്രാവദിഗ്ധാങ്ഗൌ തപനീയാവിവ ധ്വജൌ
അവർ പാമ്പുകളെപ്പോലെ ശ്വാസം വലിച്ചും, അശക്തരായി കിടന്നും, ശരീരം രക്തം ഒഴുകി മങ്ങിയതും, പൊന്നുപോലെയുള്ള കൊടികൾ പോലെ കാണപ്പെട്ടു.
തൌ വീരശയനേ വീരൌ ശയാനൌ മന്ദചേഷ്ടിതൌ। യൂഥപൈഃ സ്വൈഃ പരിവൃതൌ ബാഷ്പവ്യാകുലലോചനൈഃ
ആ വീരന്മാർ വീരശയനത്തിൽ കിടന്നപ്പോൾ, ചുറ്റുമുള്ള അവരുടെ തലവന്മാരുടെ കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
രാഘവൌ പതിതൌ ദൃഷ്ട്വാ ശരജാലസമന്വിതൌ। ബഭൂവുര്വ്യഥിതാഃ സര്വേ വാനരാഃ സവിഭീഷണാഃ
രാഘവ സഹോദരന്മാർ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ മറഞ്ഞ് വീണതിനെ കണ്ടപ്പോൾ, വിഭീഷണനോടൊപ്പം എല്ലാ വാനരന്മാരും ദു:ഖിതരായി.
അന്തരിക്ഷം നിരീക്ഷന്തോ ദിശഃ സര്വാശ്ച വാനരാഃ। ന ചൈനം മായയാ ഛന്നം ദദൃശൂ രാവണിം രണേ
എല്ലാ വാനരന്മാരും ആകാശത്തെയും എല്ലാ ദിശകളെയും നോക്കി, യുദ്ധത്തിൽ മായാജാലത്തിൽ മറഞ്ഞ രാവണപുത്രനെ കണ്ടില്ല.
തം തു മായാപ്രതിച്ഛന്നം മായയൈവ വിഭീഷണഃ। വീക്ഷമാണോ ദദര്ശാഗ്രേ ഭ്രാതുഃ പുത്രമവസ്ഥിതമ്। തമപ്രതിമകര്മാണമപ്രതിദ്വന്ദ്വമാഹവേ
പക്ഷേ, വിഭീഷണൻ മായാജാലത്തിൽ മറഞ്ഞ അവനെ ശ്രദ്ധിച്ചു, മുന്നിൽ തന്റെ സഹോദരന്റെ മകനെയും, സമരത്തിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവനെയും കണ്ടു.
ദദര്ശാന്തര്ഹിതം വീരം വരദാനാദ് വിഭീഷണഃ। തേജസാ യശസാ ചൈവ വിക്രമേണ ച സംയുതഃ
വിഭീഷണൻ, വരദാനത്തിന്റെ ഫലമായി, തേജസ്സും യശസ്സും വീര്യവും ഉള്ള ആ വീരനെ മറഞ്ഞ നിലയിൽ കണ്ടു.
ഇന്ദ്രജിത് ത്വാത്മനഃ കര്മ തൌ ശയാനൌ സമീക്ഷ്യ ച। ഉവാച പരമപ്രീതോ ഹര്ഷയന് സര്വരാക്ഷസാന്
ഇന്ദ്രജിത് തന്റെ വിജയം കണ്ടു, രാമനും ലക്ഷ്മണനും കിടക്കുന്നതു നോക്കി, അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
ദൂഷണസ്യ ച ഹന്താരൌ ഖരസ്യ ച മഹാബലൌ। സാദിതൌ മാമകൈര്ബാണൈര്ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
ദൂഷണനും മഹാബലശാലിയായ ഖരനും കൊല്ലപ്പെട്ട രാമനും ലക്ഷ്മണനും എന്റെ അമ്പുകളിൽ വീണു എന്ന് ഇന്ദ്രജിത് പറഞ്ഞു.
നേമൌ മോക്ഷയിതും ശക്യാവേതസ്മാദിഷുബന്ധനാത്। സര്വൈരപി സമാഗമ്യ സര്ഷിസങ്ഘൈഃ സുരാസുരൈഃ
ഈ ഇരുവരെയും ഈ അമ്പുകളുടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ ദേവന്മാരും ഋഷികളും ഒത്തുചേർന്നാലും കഴിയില്ല.
യത്കൃതേ ചിന്തയാനസ്യ ശോകാര്തസ്യ പിതുര്മമ। അസ്പൃഷ്ട്വാ ശയനം ഗാത്രൈസ്ത്രിയാമാ യാതി ശര്വരീ
ആളെക്കുറിച്ചാണ് എന്റെ അച്ഛൻ ദുഃഖത്തിലും വിഷമത്തിലും ആകുലനായി, തന്റെ ശരീരം കിടക്കയിൽ തൊടിക്കാതെ, മുഴുവൻ രാത്രി കടത്തുന്നത്.
കൃത്സ്നേയം യത്കൃതേ ലങ്കാ നദീ വര്ഷാസ്വിവാകുലാ। സോഽയം മൂലഹരോഽനര്ഥഃ സര്വേഷാം ശമിതോ മയാ
ആളെക്കുറിച്ചാണ് മുഴുവൻ ലങ്കയും മഴക്കാലത്തെ നദിപോലെ കലങ്ങിപ്പോയത്. എല്ലാവർക്കും ദുർഭാഗ്യത്തിന് കാരണം ആയ ഈ വേരായ പ്രശ്നം ഞാൻ അവസാനിപ്പിച്ചു.
രാമസ്യ ലക്ഷ്മണസ്യൈവ സര്വേഷാം ച വനൌകസാമ്। വിക്രമാ നിഷ്ഫലാഃ സര്വേ യഥാ ശരദി തോയദാഃ
രാമനും ലക്ഷ്മണനും കാടിൽ താമസിക്കുന്നവരും ചെയ്ത വീര്യപ്രയത്നങ്ങൾ എല്ലാം ശൂന്യമായിരിക്കുന്നു, ശരദ്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങൾപോലെ.
ഏവമുക്ത്വാ തു താന് സര്വാന് രാക്ഷസാന് പരിപശ്യതഃ। യൂഥപാനപി താന് സര്വാംസ്താഡയത് സ ച രാവണിഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാക്ഷസന്മാർ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ എല്ലാ വാനരനായകരെയും അടിച്ചു.
നീലം നവഭിരാഹത്യ മൈന്ദം സദ്വിവിദം തഥാ। ത്രിഭിസ്ത്രിഭിരമിത്രഘ്നസ്തതാപ പരമേഷുഭിഃ
നീലനെ ഒൻപതു അമ്പുകൊണ്ടും, മൈന്ദനും വിവിദനും മൂന്നെണ്ണം വീതം അമ്പുകൊണ്ടും, ശത്രുനാശകൻ അവരെ ശക്തമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് വേദനിപ്പിച്ചു.
ജാമ്ബവന്തം മഹേഷ്വാസോ വിദ്ധ്വാ ബാണേന വക്ഷസി। ഹനൂമതോ വേഗവതോ വിസസര്ജ ശരാന് ദശ
മഹാബലശാലിയായ അമ്പധാരി ജാംബവാനെ നെഞ്ചിൽ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് വെട്ടി, വേഗവാനായ ഹനുമാന്റെ നേരെ പത്ത് അമ്പുകൾ വിട്ടു.
ഗവാക്ഷം ശരഭം ചൈവ താവപ്യമിതവിക്രമൌ। ദ്വാഭ്യാം ദ്വാഭ്യാം മഹാവേഗോ വിവ്യാധ യുധി രാവണിഃ
അപരിമിതമായ വീര്യശാലികളായ ഗവാക്ഷനെയും ശരഭനെയും യുദ്ധത്തിൽ രണ്ട് രണ്ട് അമ്പുകളാൽ രാവണപുത്രൻ വെട്ടി.
ഗോലാങ്ഗൂലേശ്വരം ചൈവ വാലിപുത്രമഥാങ്ഗദമ്। വിവ്യാധ ബഹുഭിര്ബാണൈസ്ത്വരമാണോഽഥ രാവണിഃ
വാനരന്മാരുടെ അധിപനായ ഗോളാങ്കൂലനെയും, വാലിയുടെ മകനായ അങ്കദനെയും രാവണപുത്രൻ വേഗത്തിൽ അനേകം അമ്പുകളാൽ വെട്ടി.
താന് വാനരവരാന് ഭിത്ത്വാ ശരൈരഗ്നിശിഖോപമൈഃ। നനാദ ബലവാംസ്തത്ര മഹാസത്ത്വഃ സ രാവണിഃ
അഗ്നിജ്വാലയെപ്പോലെയുള്ള അമ്പുകളാൽ ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരെ തുളച്ചു, മഹാബലശാലിയായ രാവണപുത്രൻ അവിടെ ഉഗ്രമായി ഗർജിച്ചു.
താനര്ദയിത്വാ ബാണൌഘൈസ്ത്രസയിത്വാ ച വാനരാന്। പ്രജഹാസ മഹാബാഹുര്വചനം ചേദമബ്രവീത്
അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് അവരെ വേദനിപ്പിച്ച് വാനരന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത ശേഷം, മഹാബാഹുവൻ ചിരിച്ചു കൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശരബന്ധേന ഘോരേണ മയാ ബദ്ധൌ ചമൂമുഖേ। സഹിതൌ ഭ്രാതരാവേതൌ നിശാമയത രാക്ഷസാഃ
ഭയങ്കരമായ അമ്പുകളുടെ ബന്ധനത്തിലൂടെ ഞാൻ ഈ രണ്ടു സഹോദരന്മാരെയും യുദ്ധഭൂമിയിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു; രാക്ഷസന്മാരേ, ഇവരെ നോക്കൂ.
ഏവമുക്താസ്തു തേ സര്വേ രാക്ഷസാഃ കൂടയോധിനഃ। പരം വിസ്മയമാപന്നാഃ കര്മണാ തേന ഹര്ഷിതാഃ
ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ ആ കപടയുദ്ധക്കാരായ രാക്ഷസന്മാർ അത്ഭുതത്തിലും സന്തോഷത്തിലും മുഴുകി ആ പ്രവർത്തിയിൽ ആഹ്ലാദിച്ചു.
വിനേദുശ്ച മഹാനാദാന് സര്വേ തേ ജലദോപമാഃ। ഹതോ രാമ ഇതി ജ്ഞാത്വാ രാവണിം സമപൂജയന്
അവരൊക്കെയും ഇടിമുഴക്കമുള്ള മേഘങ്ങൾപോലെ വലിയ ശബ്ദം മുഴക്കി, 'രാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു' എന്ന് കരുതി രാവണപുത്രനെ ആദരിച്ചു.