ബദ്ധൌ തു ശരബന്ധേന താവുഭൌ രണമൂര്ധനി। നിമേഷാന്തരമാത്രേണ ന ശേകതുരവേക്ഷിതുമ്
യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ പാമ്പുപോലുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ഇരുവരും, ഒരു നിമിഷം പോലും ഒരുമനസ്സായി നോക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി.
തതോ വിഭിന്നസര്വാങ്ഗൌ ശരശല്യാചിതൌ കൃതൌ। ധ്വജാവിവ മഹേന്ദ്രസ്യ രജ്ജുമുക്തൌ പ്രകമ്പിതൌ
ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും തുളച്ചു, അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട അവരെ, മഹേന്ദ്രന്റെ കൊടികളുടെ കയറുകൾ മുറിഞ്ഞപ്പോൾ പോലെ കുലുങ്ങി.
തൌ സമ്പ്രചലിതൌ വീരൌ മര്മഭേദേന കര്ശിതൌ। നിപേതതുര്മഹേഷ്വാസൌ ജഗത്യാം ജഗതീപതീ
പ്രധാന ഭാഗങ്ങളിൽ പരിക്കേറ്റ് ക്ഷീണിച്ച ആ മഹാവീരന്മാർ, കുലുങ്ങി ഭൂമിയിൽ വീണു; ലോകത്തിന്റെ അധിപതികൾ താഴെ വീണതുപോലെ.
തൌ വീരശയനേ വീരൌ ശയാനൌ രുധിരോക്ഷിതൌ। ശരവേഷ്ടിതസര്വാങ്ഗാവാര്തൌ പരമപീഡിതൌ
വീരശയനത്തിൽ രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ്, ശരീരം മുഴുവൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ട്, അത്യന്തം വേദനയോടെ ഇരുവരും കിടന്നു.
നഹ്യവിദ്ധം തയോര്ഗാത്രേ ബഭൂവാങ്ഗുലമന്തരമ്। നാനിര്വിണ്ണം ന ചാധ്വസ്തമാകരാഗ്രാദജിഹ്മഗൈഃ
അവരുടെ ശരീരത്തിൽ ഒരു വിരൽ വീതം പോലും അമ്പുകൾ തുളയാത്ത സ്ഥലം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; അമ്പുകൾ നേരേ പറന്ന് തൊട്ടിടങ്ങളൊന്നും ഒഴിവായിരുന്നില്ല.
തൌ തു ക്രൂരേണ നിഹതൌ രക്ഷസാ കാമരൂപിണാ। അസൃക് സുസ്രുവതുസ്തീവ്രം ജലം പ്രസ്രവണാവിവ
ആ ക്രൂരനും രൂപം മാറ്റാൻ കഴിയുന്ന രാക്ഷസൻ ഇരുവരെയും വീഴ്ത്തി; അവർ ശക്തമായി രക്തം ഒഴുക്കി, ഉരുൾപൊക്കുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടംപോലെ.
പപാത പ്രഥമം രാമോ വിദ്ധോ മര്മസു മാര്ഗണൈഃ। ക്രോധാദിന്ദ്രജിതാ യേന പുരാ ശക്രോ വിനിര്ജിതഃ
അമ്പുകൾ പ്രധാന ഭാഗങ്ങളിൽ തുളച്ച് ആദ്യം രാമൻ വീണു; ഒരിക്കൽ കോപത്തിൽ ഇന്ദ്രനെയും ജയിച്ച ഇന്ദ്രജിതാണ് അങ്ങനെ ചെയ്തത്.
രുക്മപുങ്ഖൈഃ പ്രസന്നാഗ്രൈ രജോഗതിഭിരാശുഗൈഃ। നാരാചൈരര്ധനാരാചൈര്ഭല്ലൈരഞ്ജലികൈരപി। വിവ്യാധ വത്സദന്തൈശ്ച സിംഹദംഷ്ട്രൈഃ ക്ഷുരൈസ്തഥാ
പൊന്നുപറകളും കൂരായ അഗ്രവും വേഗത്തിൽ പറക്കുന്ന അമ്പുകളും, വിശാലതലയുള്ളതും അരവിശാലതലയുള്ളതും അർദ്ധചന്ദ്രാകൃതിയിലുള്ളതും കൈപോലെയുള്ളതും, കാളകുട്ടിയുടെ പല്ലുപോലെയും സിംഹത്തിന്റെ പല്ലുപോലെയും കത്തിപോലെയും ഉള്ളവയും കൊണ്ട് അവനെ തുളച്ചു.
സ വീരശയനേ ശിശ്യേഽവിജ്യമാവിധ്യ കാര്മുകമ്। ഭിന്നമുഷ്ടിപരീണാഹം ത്രിനതം രുക്മഭൂഷിതമ്
അവിടെ, വീരശയനത്തിൽ കിടന്ന രാമൻ, തന്റെ മഹത്തായ വില്ല് അൺകിയ നിലയിൽ, പിടിപ്പിടി തകർന്നതും മൂന്നു വളവുകളുള്ളതും പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ചതുമായത് അവനോടൊപ്പം കിടന്നു.
ബാണപാതാന്തരേ രാമം പതിതം പുരുഷര്ഷഭമ്। സ തത്ര ലക്ഷ്മണോ ദൃഷ്ട്വാ നിരാശോ ജീവിതേഽഭവത്
അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ വീണ രാമനെ, ആ മഹാപുരുഷനെ, ലക്ഷ്മണൻ അവിടെ കണ്ടപ്പോൾ, ജീവിക്കാൻ ഒരു പ്രതീക്ഷയും അവനിൽ ശേഷിച്ചില്ല.
രാമം കമലപത്രാക്ഷം ശരണ്യം രണതോഷിണമ്। ശുശോച ഭ്രാതരം ദൃഷ്ട്വാ പതിതം ധരണീതലേ
കമലപത്രം പോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള രാമൻ, എല്ലാവർക്കും ആശ്രയമായവൻ, യുദ്ധത്തിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നവൻ, നിലത്തേക്ക് വീണതിനെ കണ്ടപ്പോൾ സഹോദരൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.
ഹരയശ്ചാപി തം ദൃഷ്ട്വാ സംതാപം പരമം ഗതാഃ। ശോകാര്താശ്ചുക്രുശുര്ഘോരമശ്രുപൂരിതലോചനാഃ
അവിടെ രാമനെ കണ്ട വാനരന്മാർ അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി, ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ് ഭയങ്കരമായി വിലപിച്ചു.
ബദ്ധൌ തു തൌ വീരശയേ ശയാനൌ തേ വാനരാഃ സമ്പരിവാര്യ തസ്ഥുഃ। സമാഗതാ വായുസുതപ്രമുഖ്യാ വിഷാദമാര്താഃ പരമം ച ജഗ്മുഃ
അവിടെ വീരശയനത്തിൽ കിടന്ന രാമനും ലക്ഷ്മണനും ബന്ധിച്ച നിലയിൽ, ഹനുമാനെ മുന്നിൽ നിർത്തി വാനരന്മാർ ചുറ്റി നിൽക്കുകയായിരുന്നു; അവരെല്ലാം ആഴത്തിലുള്ള വിഷാദത്തിൽ ആകുലരായി നിന്നു.
thumb|ഷട്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ഷട്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്താറാം സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
തതോ ദ്യാം പൃഥിവീം ചൈവ വീക്ഷമാണാ വനൌകസഃ। ദദൃശുഃ സംതതൌ ബാണൈര്ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
അപ്പോൾ കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന വാനരന്മാർ ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും നോക്കി, അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട രാമനും ലക്ഷ്മണനും കണ്ടു.
വൃഷ്ട്വേവോപരതേ ദേവേ കൃതകര്മണി രാക്ഷസേ। ആജഗാമാഥ തം ദേശം സസുഗ്രീവോ വിഭീഷണഃ
മഴ നിർത്തി, രാക്ഷസന്റെ പ്രവർത്തി തീർന്നപ്പോൾ, സുഗ്രീവനോടൊപ്പം വിഭീഷണൻ ആ സ്ഥലത്ത് എത്തി.
നീലശ്ച ദ്വിവിദോ മൈന്ദഃ സുഷേണഃ കുമുദോഽങ്ഗദഃ। തൂര്ണം ഹനുമതാ സാര്ധമന്വശോചന്ത രാഘവൌ
നീലൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ, സുഷേണൻ, കുമുദൻ, അങ്ങദൻ എന്നിവരും ഹനുമാനോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ എത്തി, രാഘവ സഹോദരന്മാരെ ദുഃഖത്തോടെ ഓർത്തു.
അചേഷ്ടൌ മന്ദനിഃശ്വാസൌ ശോണിതേന പരിപ്ലുതൌ। ശരജാലാചിതൌ സ്തബ്ധൌ ശയാനൌ ശരതല്പഗൌ
അവരൊന്നും ചെയ്യാതെ, മന്ദമായ ശ്വാസം വലിച്ച്, രക്തത്തിൽ കുതിർന്നും, അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ മറഞ്ഞും, അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ കിടന്നു.
നിഃശ്വസന്തൌ യഥാ സര്പൌ നിശ്ചേഷ്ടൌ മന്ദവിക്രമൌ। രുധിരസ്രാവദിഗ്ധാങ്ഗൌ തപനീയാവിവ ധ്വജൌ
അവർ പാമ്പുകളെപ്പോലെ ശ്വാസം വലിച്ചും, അശക്തരായി കിടന്നും, ശരീരം രക്തം ഒഴുകി മങ്ങിയതും, പൊന്നുപോലെയുള്ള കൊടികൾ പോലെ കാണപ്പെട്ടു.
തൌ വീരശയനേ വീരൌ ശയാനൌ മന്ദചേഷ്ടിതൌ। യൂഥപൈഃ സ്വൈഃ പരിവൃതൌ ബാഷ്പവ്യാകുലലോചനൈഃ
ആ വീരന്മാർ വീരശയനത്തിൽ കിടന്നപ്പോൾ, ചുറ്റുമുള്ള അവരുടെ തലവന്മാരുടെ കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
രാഘവൌ പതിതൌ ദൃഷ്ട്വാ ശരജാലസമന്വിതൌ। ബഭൂവുര്വ്യഥിതാഃ സര്വേ വാനരാഃ സവിഭീഷണാഃ
രാഘവ സഹോദരന്മാർ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ മറഞ്ഞ് വീണതിനെ കണ്ടപ്പോൾ, വിഭീഷണനോടൊപ്പം എല്ലാ വാനരന്മാരും ദു:ഖിതരായി.
അന്തരിക്ഷം നിരീക്ഷന്തോ ദിശഃ സര്വാശ്ച വാനരാഃ। ന ചൈനം മായയാ ഛന്നം ദദൃശൂ രാവണിം രണേ
എല്ലാ വാനരന്മാരും ആകാശത്തെയും എല്ലാ ദിശകളെയും നോക്കി, യുദ്ധത്തിൽ മായാജാലത്തിൽ മറഞ്ഞ രാവണപുത്രനെ കണ്ടില്ല.
തം തു മായാപ്രതിച്ഛന്നം മായയൈവ വിഭീഷണഃ। വീക്ഷമാണോ ദദര്ശാഗ്രേ ഭ്രാതുഃ പുത്രമവസ്ഥിതമ്। തമപ്രതിമകര്മാണമപ്രതിദ്വന്ദ്വമാഹവേ
പക്ഷേ, വിഭീഷണൻ മായാജാലത്തിൽ മറഞ്ഞ അവനെ ശ്രദ്ധിച്ചു, മുന്നിൽ തന്റെ സഹോദരന്റെ മകനെയും, സമരത്തിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവനെയും കണ്ടു.
ദദര്ശാന്തര്ഹിതം വീരം വരദാനാദ് വിഭീഷണഃ। തേജസാ യശസാ ചൈവ വിക്രമേണ ച സംയുതഃ
വിഭീഷണൻ, വരദാനത്തിന്റെ ഫലമായി, തേജസ്സും യശസ്സും വീര്യവും ഉള്ള ആ വീരനെ മറഞ്ഞ നിലയിൽ കണ്ടു.
ഇന്ദ്രജിത് ത്വാത്മനഃ കര്മ തൌ ശയാനൌ സമീക്ഷ്യ ച। ഉവാച പരമപ്രീതോ ഹര്ഷയന് സര്വരാക്ഷസാന്
ഇന്ദ്രജിത് തന്റെ വിജയം കണ്ടു, രാമനും ലക്ഷ്മണനും കിടക്കുന്നതു നോക്കി, അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
ദൂഷണസ്യ ച ഹന്താരൌ ഖരസ്യ ച മഹാബലൌ। സാദിതൌ മാമകൈര്ബാണൈര്ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ
ദൂഷണനും മഹാബലശാലിയായ ഖരനും കൊല്ലപ്പെട്ട രാമനും ലക്ഷ്മണനും എന്റെ അമ്പുകളിൽ വീണു എന്ന് ഇന്ദ്രജിത് പറഞ്ഞു.
നേമൌ മോക്ഷയിതും ശക്യാവേതസ്മാദിഷുബന്ധനാത്। സര്വൈരപി സമാഗമ്യ സര്ഷിസങ്ഘൈഃ സുരാസുരൈഃ
ഈ ഇരുവരെയും ഈ അമ്പുകളുടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ ദേവന്മാരും ഋഷികളും ഒത്തുചേർന്നാലും കഴിയില്ല.
യത്കൃതേ ചിന്തയാനസ്യ ശോകാര്തസ്യ പിതുര്മമ। അസ്പൃഷ്ട്വാ ശയനം ഗാത്രൈസ്ത്രിയാമാ യാതി ശര്വരീ
ആളെക്കുറിച്ചാണ് എന്റെ അച്ഛൻ ദുഃഖത്തിലും വിഷമത്തിലും ആകുലനായി, തന്റെ ശരീരം കിടക്കയിൽ തൊടിക്കാതെ, മുഴുവൻ രാത്രി കടത്തുന്നത്.
കൃത്സ്നേയം യത്കൃതേ ലങ്കാ നദീ വര്ഷാസ്വിവാകുലാ। സോഽയം മൂലഹരോഽനര്ഥഃ സര്വേഷാം ശമിതോ മയാ
ആളെക്കുറിച്ചാണ് മുഴുവൻ ലങ്കയും മഴക്കാലത്തെ നദിപോലെ കലങ്ങിപ്പോയത്. എല്ലാവർക്കും ദുർഭാഗ്യത്തിന് കാരണം ആയ ഈ വേരായ പ്രശ്നം ഞാൻ അവസാനിപ്പിച്ചു.
രാമസ്യ ലക്ഷ്മണസ്യൈവ സര്വേഷാം ച വനൌകസാമ്। വിക്രമാ നിഷ്ഫലാഃ സര്വേ യഥാ ശരദി തോയദാഃ
രാമനും ലക്ഷ്മണനും കാടിൽ താമസിക്കുന്നവരും ചെയ്ത വീര്യപ്രയത്നങ്ങൾ എല്ലാം ശൂന്യമായിരിക്കുന്നു, ശരദ്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങൾപോലെ.