അദ്ഭുതശ്ച വിചിത്രശ്ച തേഷാമാസീത് സമാഗമഃ। തത്ര വാനരസൈന്യാനാം ശലഭാനാമിവോദ്ഗമഃ
അവരുടെ സംഗമം അത്ഭുതകരവും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായിരുന്നു; വാനരസൈന്യത്തിന്റെ കൂട്ടം പുഴുക്കളുടെ കൂട്ടം ഉയരുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
പരിപൂര്ണമിവാകാശം സമ്പൂര്ണേവ ച മേദിനീ। ലങ്കാമുപനിവിഷ്ടൈശ്ച സമ്പതദ്ഭിശ്ച വാനരൈഃ
ലങ്കയെ ചുറ്റി പാളയമിട്ടും ചാടിക്കൊണ്ടിരുന്ന വാനരന്മാരാൽ ആകാശവും ഭൂമിയും പൂർണ്ണമായതുപോലെ തോന്നി.
ശതം ശതസഹസ്രാണാം പൃതനര്ക്ഷവനൌകസാമ്। ലങ്കാദ്വാരാണ്യുപാജഗ്മുരന്യേ യോദ്ധും സമന്തതഃ
ലക്ഷക്കണക്കിന് വാനരസൈനികർ എല്ലായിടത്തുനിന്നും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി ലങ്കയുടെ കവാടങ്ങളിലേക്ക് സമീപിച്ചു.
ആവൃതഃ സ ഗിരിഃ സര്വൈസ്തൈഃ സമന്താത് പ്ലവങ്ഗമൈഃ। അയുതാനാം സഹസ്രം ച പുരീം താമഭ്യവര്തത
ആ മല മുഴുവൻ വാനരന്മാർ ചുറ്റി നിൽക്കുകയായിരുന്നു; ആയിരം ആയുതം വിഭാഗങ്ങൾ ആ നഗരത്തേക്കു മുന്നേറി.
വാനരൈര്ബലവദ്ഭിശ്ച ബഭൂവ ദ്രുമപാണിഭിഃ। സര്വതഃ സംവൃതാ ലങ്കാ ദുഷ്പ്രവേശാപി വായുനാ
ശക്തരായ വാനരന്മാർ വൃക്ഷങ്ങൾ കൈവശം പിടിച്ച് ലങ്കയെ എല്ലാടും ചുറ്റി നിന്നു; അതിനകത്തേക്ക് കാറ്റിനും കടക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര ആയിരുന്നു.
രാക്ഷസാ വിസ്മയം ജഗ്മുഃ സഹസാഭിനിപീഡിതാഃ। വാനരൈര്മേഘസംകാശൈഃ ശക്രതുല്യപരാക്രമൈഃ
മേഘങ്ങളെപ്പോലെയും ഇന്ദ്രനോടു തുല്യമായ വീര്യവുമുള്ള വാനരന്മാർ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, രാക്ഷസന്മാർ അത്ഭുതത്തോടെ നിന്നു.
മഹാഞ്ഛബ്ദോഽഭവത് തത്ര ബലൌഘസ്യാഭിവര്തതഃ। സാഗരസ്യേവ ഭിന്നസ്യ യഥാ സ്യാത് സലിലസ്വനഃ
അവിടെ മുന്നേറുന്ന സൈന്യത്തിന്റെ വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു; അത് പൊട്ടിയ കടലിന്റെ ഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെയായിരുന്നു.
തേന ശബ്ദേന മഹതാ സപ്രാകാരാ സതോരണാ। ലങ്കാ പ്രചലിതാ സര്വാ സശൈലവനകാനനാ
ആ വലിയ ശബ്ദം കേട്ട്, കോട്ടയും കവാടങ്ങളും മലകളും കാടുകളും ഉൾപ്പെടെ മുഴുവൻ ലങ്കയും നടുങ്ങി.
രാമലക്ഷ്മണഗുപ്താ സാ സുഗ്രീവേണ ച വാഹിനീ। ബഭൂവ ദുര്ധര്ഷതരാ സര്വൈരപി സുരാസുരൈഃ
രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനും സംരക്ഷിച്ച ആ സൈന്യം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്നാലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര ശക്തമായിരുന്നു.
രാഘവഃ സംനിവേശ്യൈവം സ്വസൈന്യം രക്ഷസാം വധേ। സമ്മന്ത്ര്യ മന്ത്രിഭിഃ സാര്ധം നിശ്ചിത്യ ച പുനഃ പുനഃ
രാഘവൻ തന്റെ സൈന്യത്തെ ഇങ്ങനെ ക്രമീകരിച്ച്, രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിക്കാൻ മന്ത്രിമാരുമായി വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
ആനന്തര്യമഭിപ്രേപ്സുഃ ക്രമയോഗാര്ഥതത്ത്വവിത് । വിഭീഷണസ്യാനുമതേ രാജധര്മമനുസ്മരന്
ഉടൻ പ്രവർത്തിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ട്, യോഗ്യമായ ക്രമവും തന്ത്രത്തിന്റെ സാരവും മനസ്സിലാക്കി, വിവീഷണന്റെ സമ്മതത്തോടെ രാജധർമ്മം ഓർമ്മിച്ചു.
അങ്ഗദം വാലിതനയം സമാഹൂയേദമബ്രവീത്। ഗത്വാ സൌമ്യ ദശഗ്രീവം ബ്രൂഹി മദ്വചനാത് കപേ
അങ്കദനെ, വാലിയുടെ മകനായവനെ, വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: സ്നേഹത്തോടെ നീ പോയി, എന്റെ വാക്ക് ദശമുഖനോടു പറയണം, കുരങ്ങാ.
ലങ്ഘയിത്വാ പുരീം ലങ്കാം ഭയം ത്യക്ത്വാ ഗതവ്യഥഃ। ഭ്രഷ്ടശ്രീകം ഗതൈശ്വര്യം മുമൂര്ഷാനഷ്ടചേതനമ്
ലങ്കാപുരിയിൽ കടന്ന്, ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച്, വിഷമം വിട്ട്, നീ ഇപ്പോൾ മഹത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടവനും, അധികാരം പോയവനും, മരണം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവനുമാണ്.
ഋഷീണാം ദേവതാനാം ച ഗന്ധര്വാപ്സരസാം തഥാ। നാഗാനാമഥ യക്ഷാണാം രാജ്ഞാം ച രജനീചര
രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ, ഋഷിമാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും അപ്സരസ്മാരുടെയും, നാഗന്മാരുടെയും യക്ഷന്മാരുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും ഇടയിൽ—
യച്ച പാപം കൃതം മോഹാദവലിപ്തേന രാക്ഷസ। നൂനം തേ വിഗതോ ദര്പഃ സ്വയംഭൂവരദാനജഃ। തസ്യ പാപസ്യ സമ്പ്രാപ്താ വ്യുഷ്ടിരദ്യ ദുരാസദാ
ഭ്രമത്തിലും അഹങ്കാരത്തിലും നീ ചെയ്ത പാപം, ദൈവാനുഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ള അഹങ്കാരം ഇപ്പോൾ തീർന്നിരിക്കുന്നു; ആ പാപത്തിന് ഭയങ്കരമായ ഫലം ഇന്ന് നിന്നെ എത്തിച്ചിരിക്കുന്നു.
യസ്യ ദണ്ഡധരസ്തേഽഹം ദാരാഹരണകര്ശിതഃ। ദണ്ഡം ധാരയമാണസ്തു ലങ്കാദ്വാരേ വ്യവസ്ഥിതഃ
നിന്റെ ശിക്ഷകൻ ഞാൻ, ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചതിന്റെ വേദനയോടെ, ശിക്ഷയുടെ ദണ്ഡം കൈവശം വച്ച്, ലങ്കയുടെ വാതിലിൽ ഞാൻ കാത്തുനിൽക്കുന്നു.
പദവീം ദേവതാനാം ച മഹര്ഷീണാം ച രാക്ഷസ। രാജര്ഷീണാം ച സര്വേഷാം ഗമിഷ്യസി യുധി സ്ഥിരഃ
രാക്ഷസാ, നീ ധൈര്യത്തോടെ പോരാടിയാൽ, ദേവന്മാരുടെയും മഹർഷിമാരുടെയും രാജർഷിമാരുടെയും വഴിയാണ് യുദ്ധത്തിൽ നീ എത്തുക.
ബലേന യേന വൈ സീതാം മായയാ രാക്ഷസാധമ। മാമതിക്രമയിത്വാ ത്വം ഹൃതവാംസ്തന്നിദര്ശയ
ഏത് ശക്തിയിലും കപടത്തിലും നീ സീതയെ അപഹരിച്ചുവോ, അതേ ശക്തി ഇപ്പോൾ കാണിക്കൂ, അതിനേക്കാൾ അധികം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കരുത്.
അരാക്ഷസമിമം ലോകം കര്താസ്മി നിശിതൈഃ ശരൈഃ। ന ചേച്ഛരണമഭ്യേഷി താമാദായ തു മൈഥിലീമ്
മൈഥിലിയെ തിരികെ കൊടുത്ത് അഭയം തേടാതെ ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഈ ലോകം രാക്ഷസന്മാരില്ലാത്തതാക്കും.
ധര്മാത്മാ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠഃ സമ്പ്രാപ്തോഽയം വിഭീഷണഃ। ലങ്കൈശ്വര്യമിദം ശ്രീമാന് ധ്രുവം പ്രാപ്നോത്യകണ്ടകമ്
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠൻ വിവീഷണൻ ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു; ഈ മഹത്വശാലിക്ക് ലങ്കയുടെ അധികാരം നിർബന്ധമായും തടസ്സമില്ലാതെ ലഭിക്കും.
നഹി രാജ്യമധര്മേണ ഭോക്തും ക്ഷണമപി ത്വയാ। ശക്യം മൂര്ഖസഹായേന പാപേനാവിദിതാത്മനാ
അജ്ഞാനവും പാപവും നിറഞ്ഞ, മൂഢന്മാരെ കൂട്ടുകാരാക്കിയ നീ, അധർമ്മത്തിലൂടെ രാജ്യം ഒരു നിമിഷം പോലും ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയില്ല.
യുധ്യസ്വ മാ ധൃതിം കൃത്വാ ശൌര്യമാലമ്ബ്യ രാക്ഷസ। മച്ഛരൈസ്ത്വം രണേ ശാന്തസ്തതഃ പൂതോ ഭവിഷ്യസി
രാക്ഷസാ, ധൈര്യത്തോടെയും ധൃതിയോടെയും യുദ്ധം ചെയ്യു; എന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് നീ യുദ്ധത്തിൽ കീഴടക്കപ്പെടും, അപ്പോൾ നീ ശുദ്ധനാകും.
യദ്യാവിശസി ലോകാംസ്ത്രീന് പക്ഷീഭൂതോ നിശാചര। മമ ചക്ഷുഃപഥം പ്രാപ്യ ന ജീവന് പ്രതിയാസ്യസി
രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ, പക്ഷിയായി മൂന്നു ലോകത്തേക്കു ഒളിച്ചാലും, എന്റെ കൺവശത്തേക്ക് വന്നാൽ നീ ജീവനോടെ തിരികെ പോകാൻ കഴിയില്ല.
ബ്രവീമി ത്വാം ഹിതം വാക്യം ക്രിയതാമൌര്ധ്വദേഹികമ്। സുദൃഷ്ടാ ക്രിയതാം ലങ്കാ ജീവിതം തേ മയി സ്ഥിതമ്
നിന്റെ ഭാവി നന്മയ്ക്കായി ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കു: ശവസംസ്കാരത്തിനൊരുങ്ങൂ, ലങ്കയെ കാവലിടൂ, കാരണം നിന്റെ ജീവൻ എന്റെ കൈയിലാണു.
ഇത്യുക്തഃ സ തു താരേയോ രാമേണാക്ലിഷ്ടകര്മണാ। ജഗാമാകാശമാവിശ്യ മൂര്തിമാനിവ ഹവ്യവാട്
ഇങ്ങനെ രാമൻ, കഠിനപ്രയത്നങ്ങളില്ലാത്തവൻ, പറഞ്ഞപ്പോൾ, താരയുടെ മകൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന്, യജ്ഞാഗ്നി രൂപം എടുത്തതുപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
സോഽതിപത്യ മുഹൂര്തേന ശ്രീമാന് രാവണമന്ദിരമ്। ദദര്ശാസീനമവ്യഗ്രം രാവണം സചിവൈഃ സഹ
അവൻ അതിവേഗം ഒരു നിമിഷത്തിൽ തന്നെ രാവണന്റെ അരമനയിൽ എത്തി, അവിടെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം നിർഭയമായി ഇരിക്കുന്ന രാവണനെ കണ്ടു.
തതസ്തസ്യാവിദൂരേണ നിപത്യ ഹരിപുംഗവഃ। ദീപ്താഗ്നിസദൃശസ്തസ്ഥാവങ്ഗദഃ കനകാങ്ഗദഃ
അവനോട് വളരെ അടുത്ത്, തീപോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കങ്കണങ്ങൾ ധരിച്ച അങ്കദൻ, കുരങ്ങന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ഇറങ്ങി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
തദ് രാമവചനം സര്വമന്യൂനാധികമുത്തമമ്। സാമാത്യം ശ്രാവയാമാസ നിവേദ്യാത്മാനമാത്മനാ
രാമന്റെ ഉത്തമമായ സന്ദേശം ഒന്നും കുറവോ അധികമോ ഇല്ലാതെ, മന്ത്രിസഭയ്ക്കു മുഴുവനായി അവൻ പ്രസ്താവിച്ചു, താനാണ് അങ്കദൻ എന്ന് പരിചയപ്പെടുത്തി.
ദൂതോഽഹം കോസലേന്ദ്രസ്യ രാമസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ। വാലിപുത്രോഽങ്ഗദോ നാമ യദി തേ ശ്രോത്രമാഗതഃ
ഞാൻ കോസലരാജാവായ രാമന്റെ ദൂതനാണ്, അവൻ എപ്പോഴും അശ്രാന്തമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ്. ഞാൻ വാലിയുടെ മകൻ അങ്ങദൻ, ഈ പേര് നിന്റെ ചെവിയിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ.
ആഹ ത്വാം രാഘവോ രാമഃ കൌസല്യാനന്ദവര്ധനഃ। നിഷ്പത്യ പ്രതിയുധ്യസ്വ നൃശംസ പുരുഷോ ഭവ
കൗസല്യയുടെ സന്തോഷം ആയ രാമൻ നിന്നോട് പറയുന്നു: 'പുറത്ത് വന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യൂ, ക്രൂരനാകാതെ സത്യസന്ധനായ പുരുഷനായി നിലകൊള്ളൂ.'