പതാകാമാലിനീം രമ്യാമുദ്യാനവനശോഭിതാമ്। ചിത്രവപ്രാം സുദുഷ്പ്രാപാമുച്ചൈഃ പ്രാകാരതോരണാമ്
പതാകകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, മനോഹരമായ, ഉദ്യാനങ്ങളും കാടുകളും കൊണ്ട് ഭാസുരമായ, വർണ്ണാഭമായ മതിലുകളും ഉയർന്ന ഗോപുരങ്ങളും കൊണ്ട് സമീപിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമുള്ള നഗരമായിരുന്നു അത്.
താം സുരൈരപി ദുര്ധര്ഷാം രാമവാക്യപ്രചോദിതാഃ। യഥാനിദേശം സമ്പീഡ്യ ന്യവിശന്ത വനൌകസഃ
ദേവന്മാർക്കുപോലും കീഴടക്കാൻ കഴിയാത്ത ആ നഗരത്തെ, രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കാടിൽ ജീവിക്കുന്നവർ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച് ഉപരോധിച്ചു.
ലങ്കായാസ്തൂത്തരദ്വാരം ശൈലശൃങ്ഗമിവോന്നതമ്। രാമഃ സഹാനുജോ ധന്വീ ജുഗോപ ച രുരോധ ച
പർവതശൃംഗംപോലെ ഉയർന്ന ലങ്കയുടെ വടക്കേ കവാടം രാമനും സഹോദരനും വില്ലുമായ് കാത്തു തടഞ്ഞു.
ലങ്കാമുപനിവിഷ്ടസ്തു രാമോ ദശരഥാത്മജഃ। ലക്ഷ്മണാനുചരോ വീരഃ പുരീം രാവണപാലിതാമ്
ദശരഥന്റെ മകനായ രാമൻ, വീരനായ ലക്ഷ്മണനെ കൂട്ടായി എടുത്ത്, രാവണൻ ഭരിക്കുന്ന ലങ്കയുടെ സമീപം സൈന്യവുമായി കയറി പാർത്തി.
ഉത്തരദ്വാരമാസാദ്യ യത്ര തിഷ്ഠതി രാവണഃ। നാന്യോ രാമാദ്ധി തദ് ദ്വാരം സമര്ഥഃ പരിരക്ഷിതുമ്
വടക്കേ കവാടത്തിൽ, രാവണൻ തന്നെ നിലകൊണ്ടിരുന്നിടത്ത്, രാമനെക്കാൾ അതിനെ സംരക്ഷിക്കാൻ മറ്റാരും യോജിച്ചവരില്ല.
രാവണാധിഷ്ഠിതം ഭീമം വരുണേനേവ സാഗരമ്। സായുധൈ രാക്ഷസൈര്ഭീമൈരഭിഗുപ്തം സമന്തതഃ
രാവണൻ കാത്തിരുന്ന ആ ഭയങ്കരമായ കവാടം, വരുണൻ സമുദ്രത്തെ കാത്തതുപോലെ, ആയുധധാരികളായ ഭയങ്കരമായ രാക്ഷസന്മാർ എല്ലാ ദിശകളിലും കാവൽ നിന്നിരുന്നു.
ലഘൂനാം ത്രാസജനനം പാതാലമിവ ദാനവൈഃ। വിന്യസ്താനി ച യോധാനാം ബഹൂനി വിവിധാനി ച
ദാനവന്മാർ നിറഞ്ഞ പാതാളംപോലെ, ഭയഭീതിയുണ്ടാക്കുന്ന ആ കവാടത്തിൽ, പലവിധങ്ങളായ അനേകം സൈന്യങ്ങൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ദദര്ശായുധജാലാനി തഥൈവ കവചാനി ച। പൂര്വം തു ദ്വാരമാസാദ്യ നീലോ ഹരിചമൂപതിഃ
അവിടെ ആയുധങ്ങളും കവചങ്ങളും നിരത്തി വെച്ചതും, കുരങ്ങ് സൈന്യത്തിന്റെ നായകനായ നീലൻ കിഴക്കേ കവാടം സമീപിച്ചതും അവൻ കണ്ടു.
അതിഷ്ഠത് സഹ മൈന്ദേന ദ്വിവിദേന ച വീര്യവാന്। അങ്ഗദോ ദക്ഷിണദ്വാരം ജഗ്രാഹ സുമഹാബലഃ
മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും കൂടെ നിന്ന നീലൻ അവിടെ നിലകൊണ്ടു; അത്യന്തം ശക്തിയുള്ള അങ്ങദൻ തെക്കേ കവാടം ഏറ്റെടുത്തു.
ഋഷഭേണ ഗവാക്ഷേണ ഗജേന ഗവയേന ച। ഹനൂമാന് പശ്ചിമദ്വാരം രരക്ഷ ബലവാന് കപിഃ
ഋഷഭൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗജൻ, ഗവയൻ എന്നിവരോടൊപ്പം ശക്തനായ ഹനുമാൻ പടിഞ്ഞാറേ കവാടം കാത്തു നിന്നു.
പ്രമാഥിപ്രഘസാഭ്യാം ച വീരൈരന്യൈശ്ച സംഗതഃ। മധ്യമേ ച സ്വയം ഗുല്മേ സുഗ്രീവഃ സമതിഷ്ഠത
പ്രമാഥിയും പ്രഘാസനും മറ്റു വീരന്മാരും കൂടെ ചേർന്ന്, സുഗ്രീവൻ തന്നെ നടുവിലുള്ള കൂട്ടത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.
സഹ സര്വൈര്ഹരിശ്രേഷ്ഠൈഃ സുപര്ണപവനോപമൈഃ। വാനരാണാം തു ഷട്ത്രിംശത്കോട്യഃ പ്രഖ്യാതയൂഥപാഃ
ഗരുഡനും കാറ്റുപോലെയും വേഗമുള്ള ഹരിശ്രേഷ്ഠന്മാരോടൊപ്പം, അറുപത്താറു കോടി പ്രശസ്തനായ വാനരനായകന്മാർ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
നിപീഡ്യോപനിവിഷ്ടാശ്ച സുഗ്രീവോ യത്ര വാനരഃ। ശാസനേന തു രാമസ്യ ലക്ഷ്മണഃ സവിഭീഷണഃ
വാനരനായകൻ സുഗ്രീവൻ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്ത് അവർ ഒത്തുചേർന്ന് പാളയമിട്ടു; രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദ്വാരേ ദ്വാരേ ഹരീണാം തു കോടിം കോടീര്ന്യവേശയത്। പശ്ചിമേന തു രാമസ്യ സുഷേണഃ സഹജാമ്ബവാന്
ഓരോ കവാടത്തിലും ലക്ഷ്മൺ ഒരു കോടി വാനരന്മാരെ നിയോഗിച്ചു; രാമന്റെ പടിഞ്ഞാറ് സുശേനനും ജാംബവാനും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തു.
അദൂരാന്മധ്യമേ ഗുല്മേ തസ്ഥൌ ബഹുബലാനുഗഃ। തേ തു വാനരശാര്ദൂലാഃ ശാര്ദൂലാ ഇവ ദംഷ്ട്രിണഃ। ഗൃഹീത്വാ ദ്രുമശൈലാഗ്രാന് ഹൃഷ്ടാ യുദ്ധായ തസ്ഥിരേ
നടുവിലുള്ള കൂട്ടത്തിന് അടുത്ത്, ശക്തരായ അനുചിതരോടൊപ്പം അവർ നിലകൊണ്ടു; ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ, പല്ലുള്ള കടുവകളെപ്പോലെ, മരംപിടികളും മലമുകളുകളും പിടിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി നിന്നു.
സര്വേ വികൃതലാങ്ഗൂലാഃ സര്വേ ദംഷ്ട്രാനഖായുധാഃ। സര്വേ വികൃതചിത്രാങ്ഗാഃ സര്വേ ച വികൃതാനനാഃ
അവർക്കെല്ലാവർക്കും വിചിത്രമായ വാലുകളും ആയുധമായ പല്ലുകളും നഖങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർക്കെല്ലാവർക്കും വ്യത്യസ്തമായ രൂപവും ഭയാനകമായ മുഖവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദശനാഗബലാഃ കേചിത് കേചിദ് ദശഗുണോത്തരാഃ। കേചിന്നാഗസഹസ്രസ്യ ബഭൂവുസ്തുല്യവിക്രമാഃ
ചിലർക്കു പത്തു ആനകളുടെ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു, ചിലർക്ക് അതിനേക്കാൾ പത്തു മടങ്ങ് അധികം ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു; ചിലർക്ക് ആയിരം ആനകളുടെ സമാനമായ വീര്യവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സന്തി ചൌഘബലാഃ കേചിത് കേചിച്ഛതഗുണോത്തരാഃ। അപ്രമേയബലാശ്ചാന്യേ തത്രാസന് ഹരിയൂഥപാഃ
ചിലർക്കു വലിയ പ്രളയത്തിന്റെ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു, ചിലർക്ക് അതിനേക്കാൾ നൂറു മടങ്ങ് അധികം ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു; അവിടെ അളവുകിട്ടാത്ത ശക്തിയുള്ള വാനരനായകന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അദ്ഭുതശ്ച വിചിത്രശ്ച തേഷാമാസീത് സമാഗമഃ। തത്ര വാനരസൈന്യാനാം ശലഭാനാമിവോദ്ഗമഃ
അവരുടെ സംഗമം അത്ഭുതകരവും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായിരുന്നു; വാനരസൈന്യത്തിന്റെ കൂട്ടം പുഴുക്കളുടെ കൂട്ടം ഉയരുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
പരിപൂര്ണമിവാകാശം സമ്പൂര്ണേവ ച മേദിനീ। ലങ്കാമുപനിവിഷ്ടൈശ്ച സമ്പതദ്ഭിശ്ച വാനരൈഃ
ലങ്കയെ ചുറ്റി പാളയമിട്ടും ചാടിക്കൊണ്ടിരുന്ന വാനരന്മാരാൽ ആകാശവും ഭൂമിയും പൂർണ്ണമായതുപോലെ തോന്നി.
ശതം ശതസഹസ്രാണാം പൃതനര്ക്ഷവനൌകസാമ്। ലങ്കാദ്വാരാണ്യുപാജഗ്മുരന്യേ യോദ്ധും സമന്തതഃ
ലക്ഷക്കണക്കിന് വാനരസൈനികർ എല്ലായിടത്തുനിന്നും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി ലങ്കയുടെ കവാടങ്ങളിലേക്ക് സമീപിച്ചു.
ആവൃതഃ സ ഗിരിഃ സര്വൈസ്തൈഃ സമന്താത് പ്ലവങ്ഗമൈഃ। അയുതാനാം സഹസ്രം ച പുരീം താമഭ്യവര്തത
ആ മല മുഴുവൻ വാനരന്മാർ ചുറ്റി നിൽക്കുകയായിരുന്നു; ആയിരം ആയുതം വിഭാഗങ്ങൾ ആ നഗരത്തേക്കു മുന്നേറി.
വാനരൈര്ബലവദ്ഭിശ്ച ബഭൂവ ദ്രുമപാണിഭിഃ। സര്വതഃ സംവൃതാ ലങ്കാ ദുഷ്പ്രവേശാപി വായുനാ
ശക്തരായ വാനരന്മാർ വൃക്ഷങ്ങൾ കൈവശം പിടിച്ച് ലങ്കയെ എല്ലാടും ചുറ്റി നിന്നു; അതിനകത്തേക്ക് കാറ്റിനും കടക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര ആയിരുന്നു.
രാക്ഷസാ വിസ്മയം ജഗ്മുഃ സഹസാഭിനിപീഡിതാഃ। വാനരൈര്മേഘസംകാശൈഃ ശക്രതുല്യപരാക്രമൈഃ
മേഘങ്ങളെപ്പോലെയും ഇന്ദ്രനോടു തുല്യമായ വീര്യവുമുള്ള വാനരന്മാർ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, രാക്ഷസന്മാർ അത്ഭുതത്തോടെ നിന്നു.
മഹാഞ്ഛബ്ദോഽഭവത് തത്ര ബലൌഘസ്യാഭിവര്തതഃ। സാഗരസ്യേവ ഭിന്നസ്യ യഥാ സ്യാത് സലിലസ്വനഃ
അവിടെ മുന്നേറുന്ന സൈന്യത്തിന്റെ വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു; അത് പൊട്ടിയ കടലിന്റെ ഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെയായിരുന്നു.
തേന ശബ്ദേന മഹതാ സപ്രാകാരാ സതോരണാ। ലങ്കാ പ്രചലിതാ സര്വാ സശൈലവനകാനനാ
ആ വലിയ ശബ്ദം കേട്ട്, കോട്ടയും കവാടങ്ങളും മലകളും കാടുകളും ഉൾപ്പെടെ മുഴുവൻ ലങ്കയും നടുങ്ങി.
രാമലക്ഷ്മണഗുപ്താ സാ സുഗ്രീവേണ ച വാഹിനീ। ബഭൂവ ദുര്ധര്ഷതരാ സര്വൈരപി സുരാസുരൈഃ
രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനും സംരക്ഷിച്ച ആ സൈന്യം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്നാലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര ശക്തമായിരുന്നു.
രാഘവഃ സംനിവേശ്യൈവം സ്വസൈന്യം രക്ഷസാം വധേ। സമ്മന്ത്ര്യ മന്ത്രിഭിഃ സാര്ധം നിശ്ചിത്യ ച പുനഃ പുനഃ
രാഘവൻ തന്റെ സൈന്യത്തെ ഇങ്ങനെ ക്രമീകരിച്ച്, രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിക്കാൻ മന്ത്രിമാരുമായി വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
ആനന്തര്യമഭിപ്രേപ്സുഃ ക്രമയോഗാര്ഥതത്ത്വവിത് । വിഭീഷണസ്യാനുമതേ രാജധര്മമനുസ്മരന്
ഉടൻ പ്രവർത്തിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ട്, യോഗ്യമായ ക്രമവും തന്ത്രത്തിന്റെ സാരവും മനസ്സിലാക്കി, വിവീഷണന്റെ സമ്മതത്തോടെ രാജധർമ്മം ഓർമ്മിച്ചു.
അങ്ഗദം വാലിതനയം സമാഹൂയേദമബ്രവീത്। ഗത്വാ സൌമ്യ ദശഗ്രീവം ബ്രൂഹി മദ്വചനാത് കപേ
അങ്കദനെ, വാലിയുടെ മകനായവനെ, വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: സ്നേഹത്തോടെ നീ പോയി, എന്റെ വാക്ക് ദശമുഖനോടു പറയണം, കുരങ്ങാ.