പ്രഥമം മരണം നാര്യാ ഭര്തുര്വൈഗുണ്യമുച്യതേ। സുവൃത്തഃ സാധുവൃത്തായാഃ സംവൃത്തസ്ത്വം മമാഗ്രതഃ
ഭർത്താവിന്റെ അപകീർത്തിയാണ് സ്ത്രീയുടെ ആദ്യ മരണം എന്ന് പറയുന്നു; നല്ല സ്വഭാവമുള്ള നീ, നല്ല സ്വഭാവമുള്ള എനിക്ക് മുമ്പേ മരിച്ചു.
മഹദ് ദുഃഖം പ്രപന്നായാ മഗ്നായാഃ ശോകസാഗരേ। യോ ഹി മാമുദ്യതസ്ത്രാതും സോഽപി ത്വം വിനിപാതിതഃ
വലിയ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ നീ ശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും, നീയുമിപ്പോൾ വീണുപോയി.
സാ ശ്വശ്രൂര്മമ കൌസല്യാ ത്വയാ പുത്രേണ രാഘവ। വത്സേനേവ യഥാ ധേനുര്വിവത്സാ വത്സലാ കൃതാ
എന്റെ അമ്മായിയമ്മയായ കൗസല്യ, മകൻ രാഘവനിലൂടെ, കിടാവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട പശുവുപോലെ, സ്നേഹത്തോടെ ദുഃഖിതയായി.
ഉദ്ദിഷ്ടം ദീര്ഘമായുസ്തേ ദൈവജ്ഞൈരപി രാഘവ। അനൃതം വചനം തേഷാമല്പായുരസി രാഘവ
ദൈവജ്ഞന്മാർ നീ ദീർഘായുസ്സുണ്ടാകും എന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നു, രാഘവാ; അവരുടെ വാക്കുകൾ പൊയിയായി, നിന്റെ ആയുസ്സ് കുറവായിരുന്നു.
അഥവാ നശ്യതി പ്രജ്ഞാ പ്രാജ്ഞസ്യാപി സതസ്തവ। പചത്യേനം തഥാ കാലോ ഭൂതാനാം പ്രഭവോ ഹ്യയമ്
അല്ലെങ്കിൽ, ജ്ഞാനമുള്ളവരുടെ ബുദ്ധിയും നശിക്കുന്നു; കാരണം, കാലം എല്ലാം ഇങ്ങനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
അദൃഷ്ടം മൃത്യുമാപന്നഃ കസ്മാത് ത്വം നയശാസ്ത്രവിത്। വ്യസനാനാമുപായജ്ഞഃ കുശലോ ഹ്യസി വര്ജനേ
നയശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള നീ, ദുർഗതികൾ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ, എങ്ങനെ കാണാത്ത മരണത്തിൽ പെട്ടു?
തഥാ ത്വം സമ്പരിഷ്വജ്യ രൌദ്രയാതിനൃശംസയാ। കാലരാത്ര്യാ മമാച്ഛിദ്യ ഹൃതഃ കമലലോചന
എന്നെ അണക്കി പിടിച്ച്, ക്രൂരവും കരുണയില്ലാത്ത മരണരാത്രി നിന്നെ പിടിച്ച് കൊണ്ടുപോയി, കമലനയനാ.
ഇഹ ശേഷേ മഹാബാഹോ മാം വിഹായ തപസ്വിനീമ്। പ്രിയാമിവ യഥാ നാരീം പൃഥിവീം പുരുഷര്ഷഭ
മഹാബാഹുവേ, നീ ഈ തപസ്സിനിയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന പുരുഷനുപോലെ, ഭൂമിയെ വിട്ടുപോയി.
അര്ചിതം സതതം യത്നാദ് ഗന്ധമാല്യൈര്മയാ തവ। ഇദം തേ മത്പ്രിയം വീര ധനുഃ കാഞ്ചനഭൂഷിതമ്
സ്നേഹത്തോടെ സുഗന്ധവും പൂമാലകളും അർപ്പിച്ച് ഞാൻ എപ്പോഴും പൂജിച്ചിരുന്ന ഈ പൊന്നാലങ്കരിച്ച വില്ലാണ്, വീരാ, നിന്നെ പ്രിയപ്പെട്ടത്.
പിത്രാ ദശരഥേന ത്വം ശ്വശുരേണ മമാനഘ। സര്വൈശ്ച പിതൃഭിഃ സാര്ധം നൂനം സ്വര്ഗേ സമാഗതഃ
നിഷ്കളങ്കനായവാ, നീ എന്റെ അപ്പനായ ദശരഥനും മറ്റു പിതാക്കന്മാരുമൊക്കെ സ്വർഗത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ദിവി നക്ഷത്രഭൂതം ച മഹത്കര്മകൃതം തഥാ। പുണ്യം രാജര്ഷിവംശം ത്വമാത്മനഃ സമുപേക്ഷസേ
ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രംപോലും മഹത്തായ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ടും പ്രശസ്തമായ രാജർഷിവംശത്തെ നീ അവഗണിക്കുന്നു.
കിം മാം ന പ്രേക്ഷസേ രാജന് കിം വാ ന പ്രതിഭാഷസേ। ബാലാം ബാലേന സമ്പ്രാപ്താം ഭാര്യാം മാം സഹചാരിണീമ്
രാജാവേ, നീ എനിക്ക് നോക്കാറില്ല, സംസാരിക്കാറുമില്ലേ? ബാല്യത്തിൽ നിന്നെ കൂടെ ചേർന്ന ഭാര്യയായ എന്നെ.
സംശ്രുതം ഗൃഹ്ണതാ പാണിം ചരിഷ്യാമീതി യത് ത്വയാ। സ്മര തന്നാമ കാകുത്സ്ഥ നയ മാമപി ദുഃഖിതാമ്
പാണി ഗ്രഹണത്തിൽ നീ ചെയ്ത വാഗ്ദാനം ഓർക്കൂ, കാകുത്സ്ഥാ—'ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം ജീവിക്കും' എന്ന് പറഞ്ഞത്. ദുഃഖിതയായ എന്നെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോവൂ.
കസ്മാന്മാമപഹായ ത്വം ഗതോ ഗതിമതാം വര। അസ്മാല്ലോകാദമും ലോകം ത്യക്ത്വാ മാമപി ദുഃഖിതാമ്
ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ, നീ ഈ ലോകം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്നെയും ദുഃഖത്തിൽ വിട്ട്, അപ്പുറം ലോകത്തേക്കു പോയത് എന്തിനാണ്?
കല്യാണൈ രുചിരം ഗാത്രം പരിഷ്വക്തം മയൈവ തു। ക്രവ്യാദൈസ്തച്ഛരീരം തേ നൂനം വിപരികൃഷ്യതേ
നിന്റെ ആ മനോഹരമായ ശരീരം, ഞാൻ മാത്രമാണ് സ്നേഹത്തോടെ അണങ്ങിയത്, ഇപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനെ കീറി നശിപ്പിക്കുകയാണെന്നു തീർച്ച.
അഗ്നിഷ്ടോമാദിഭിര്യജ്ഞൈരിഷ്ടവാനാപ്തദക്ഷിണൈഃ। അഗ്നിഹോത്രേണ സംസ്കാരം കേന ത്വം ന തു ലപ്സ്യസേ
അഗ്നിഷ്ടോമം പോലെയുള്ള യാഗങ്ങൾ ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി നിർവഹിച്ചവർക്കു, ഇനി അഗ്നിഹോത്രം കൊണ്ടുള്ള അന്തിമകർമ്മം ആരാണ് നിനക്കു ചെയ്യുക?
പ്രവ്രജ്യാമുപപന്നാനാം ത്രയാണാമേകമാഗതമ്। പരിപ്രേക്ഷ്യതി കൌസല്യാ ലക്ഷ്മണം ശോകലാലസാ
വനവാസത്തിന് പോയ മൂവരിൽ ഒരാൾ മാത്രം മടങ്ങിവരുന്നതു കണ്ട്, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ കൗസല്യാ ലക്ഷ്മണനെ മാത്രം നോക്കും.
സ തസ്യാഃ പരിപൃച്ഛന്ത്യാ വധം മിത്രബലസ്യ തേ। തവ ചാഖ്യാസ്യതേ നൂനം നിശായാം രാക്ഷസൈര്വധമ്
അവൾ നിന്റെ സഖികളുടെ വധത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുമ്പോൾ, രാത്രിയിൽ നിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് അവൻ അവളോട് പറയും.
സാ ത്വാം സുപ്തം ഹതം ജ്ഞാത്വാ മാം ച രക്ഷോഗൃഹം ഗതാമ്। ഹൃദയേനാവദീര്ണേന ന ഭവിഷ്യതി രാഘവ
നീ ഉറങ്ങിയിരിക്കുമ്പോൾ കൊല്ലപ്പെട്ടതും, ഞാൻ രാക്ഷസരുടെ വീട്ടിൽ കൊണ്ടുപോയതും അറിഞ്ഞാൽ, ഹൃദയം തകർന്ന അവൾ ജീവിച്ചിരിക്കാൻ കഴിയില്ല രാഘവ.
മമ ഹേതോരനാര്യായാ അനഘഃ പാര്ഥിവാത്മജഃ। രാമഃ സാഗരമുത്തീര്യ വീര്യവാന് ഗോഷ്പദേ ഹതഃ
എന്നെ പോലെ അയോഗ്യയാളുടെ കാരണത്താൽ, പാപരഹിതനായ രാജകുമാരൻ രാമൻ, തന്റെ വീര്യത്തോടെ സമുദ്രം കടന്നവൻ, ഒരു പശുവിന്റെ കുരുക്കളിൽപോലും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
അഹം ദാശരഥേനോഢാ മോഹാത് സ്വകുലപാംസനീ। ആര്യപുത്രസ്യ രാമസ്യ ഭാര്യാ മൃത്യുരജായത
ദശരഥന്റെ മകനുമായി വിവാഹം കഴിച്ച ഞാൻ, ഭ്രമത്തിൽ എന്റെ കുടുംബത്തിന് അപമാനമായിത്തീർന്നു; ആര്യപുത്രനായ രാമന്റെ ഭാര്യയായി, അവന്റെ മരണത്തിന് കാരണമായിരിക്കുന്നു.
നൂനമന്യാം മയാ ജാതിം വാരിതം ദാനമുത്തമമ്। യാഹമദ്യൈവ ശോചാമി ഭാര്യാ സര്വാതിഥേരിഹ
മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ഏതെങ്കിലും ഉത്തമമായ ദാനം തടഞ്ഞിട്ടുണ്ടാവണം; അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ന് സകലാതിഥികളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഭർത്താവിന്റെ ഭാര്യയായി ദുഃഖിക്കുന്നത്.
സാധു ഘാതയ മാം ക്ഷിപ്രം രാമസ്യോപരി രാവണ। സമാനയ പതിം പത്ന്യാ കുരു കല്യാണമുത്തമമ്
രാവണാ, ദയവായി രാമന്റെ ശരീരത്തിനരികിൽ എന്നെ ഉടൻ കൊല്ലൂ; ഭർത്താവിനെയും ഭാര്യയെയും ഒന്നിപ്പിച്ച് ഉത്തമമായ അനുഗ്രഹം നൽകൂ.
ഇതീവ ദുഃഖസംതപ്താ വിലലാപായതേക്ഷണാ। ഭര്തുഃ ശിരോ ധനുശ്ചൈവ ദദര്ശ ജനകാത്മജാ
ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ കത്തിയ സീത, വിശാലമായ കണ്ണുകളോടെ വിലപിച്ചു; ഭർത്താവിന്റെ തലയും വില്ലും അവൾ കണ്ടു.
ഏവം ലാലപ്യമാനായാം സീതായാം തത്ര രാക്ഷസഃ। അഭിചക്രാമ ഭര്താരമനീകസ്ഥഃ കൃതാഞ്ജലിഃ
അങ്ങനെ സീത വിലപിച്ചു നിൽക്കുമ്പോൾ, ഒരു രാക്ഷസൻ കയ്യുകൂപ്പി അവളുടെ ഭർത്താവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
വിജയസ്വാര്യപുത്രേതി സോഽഭിവാദ്യ പ്രസാദ്യ ച। ന്യവേദയദനുപ്രാപ്തം പ്രഹസ്തം വാഹിനീപതിമ്
‘വിജയിക്കണം ആര്യപുത്രാ’ എന്ന് ആദരവോടെ പറഞ്ഞ്, അവൻ അനുകൂല്യം നേടി, സൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തൻ എത്തിയതായി അറിയിച്ചു.
അമാത്യൈഃ സഹിതഃ സര്വൈഃ പ്രഹസ്തസ്ത്വാമുപസ്ഥിതഃ। തേന ദര്ശനകാമേന അഹം പ്രസ്ഥാപിതഃ പ്രഭോ
എല്ലാ മന്ത്രിമാരോടും കൂടെ പ്രഹസ്തൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടാണ് അവൻ എന്നെ അയച്ചത്, പ്രഭോ.
നൂനമസ്തി മഹാരാജ രാജഭാവാത് ക്ഷമാന്വിത। കിംചിദാത്യയികം കാര്യം തേഷാം ത്വം ദര്ശനം കുരു
മഹാരാജാവേ, രാജാവിന് യോജിച്ച ക്ഷമയോടെ ചെയ്യേണ്ട അത്യാവശ്യമായ കാര്യം അവർക്കുണ്ടാവണം; നീ അവരെ കാണണം.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ ദശഗ്രീവോ രാക്ഷസപ്രതിവേദിതമ്। അശോകവനികാം ത്യക്ത്വാ മന്ത്രിണാം ദര്ശനം യയൌ
രാക്ഷസൻ പറഞ്ഞത് കേട്ട ദശമുഖൻ അശോകവനിക വിട്ട് മന്ത്രിമാരെ കാണാൻ പോയി.
സ തു സര്വം സമര്ഥ്യൈവ മന്ത്രിഭിഃ കൃത്യമാത്മനഃ। സഭാം പ്രവിശ്യ വിദധേ വിദിത്വാ രാമവിക്രമമ്
തന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിച്ച്, രാമന്റെ വീര്യം മനസ്സിലാക്കി, അദ്ദേഹം സഭയിൽ പ്രവേശിച്ച് വേണ്ട ക്രമീകരണങ്ങൾ ചെയ്തു.