കുശനാഭസുതസ്ത്വാസീദ് ഗാധിരിത്യേവ വിശ്രുതഃ। ഗാധേഃ പുത്രോ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ
കുശനാഭന്റെ മകൻ ഗാധി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു. ഗാധിയുടെ മകൻ മഹാതേജസ്സുള്ള മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രൻ ആയിരുന്നു.
വിശ്വാമിത്രോ മഹാതേജാഃ പാലയാമാസ മേദിനീമ്। ബഹുവര്ഷസഹസ്രാണി രാജാ രാജ്യമകാരയത്
മഹാതേജസ്സുള്ള വിശ്വാമിത്രൻ അനേകം ആയിരം വർഷങ്ങൾ ഭൂമിയെ രാജാവായി ഭരിച്ചു.
കദാചിത് തു മഹാതേജാ യോജയിത്വാ വരൂഥിനീമ്। അക്ഷൌഹിണീപരിവൃതഃ പരിചക്രാമ മേദിനീമ്
ഒരു ദിവസം മഹാതേജസ്സുള്ള രാജാവ് തന്റെ സൈന്യത്തെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, വലിയ സൈനികസംഘം ചുറ്റിപ്പറ്റി ദേശമൊട്ടും സഞ്ചരിച്ചു.
നഗരാണി ച രാഷ്ട്രാണി സരിതശ്ച മഹാഗിരീന്। ആശ്രമാന് ക്രമശോ രാജാ വിചരന്നാജഗാമ ഹ
അവൻ നഗരങ്ങൾ, രാജ്യങ്ങൾ, നദികൾ, മഹാഗിരികൾ എന്നിവയിലൂടെ യാത്രചെയ്തു, അശ്രമങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചുകൊണ്ടു ഒടുവിൽ ഒന്നിൽ എത്തി.
വസിഷ്ഠസ്യാശ്രമപദം നാനാപുഷ്പലതാദ്രുമമ്। നാനാമൃഗഗണാകീര്ണം സിദ്ധചാരണസേവിതമ്
വിവിധ പൂക്കളും തളിരുകളും മരങ്ങളും നിറഞ്ഞ, പലതരം മൃഗങ്ങൾ കവിളുന്ന, സിദ്ധന്മാരും ചരണമാരും സന്ദർശിക്കുന്ന വസിഷ്ഠന്റെ അശ്രമം അവൻ കണ്ടു.
ദേവദാനവഗന്ധര്വൈഃ കിംനരൈരുപശോഭിതമ്। പ്രശാന്തഹരിണാകീര്ണം ദ്വിജസങ്ഘനിഷേവിതമ്
ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിംനരന്മാർ എന്നിവരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, സമാധാനമുള്ള മാൻകളാൽ നിറഞ്ഞ, ദ്വിജന്മാരുടെ കൂട്ടം സേവിക്കുന്ന അശ്രമമായിരുന്നു അത്.
ബ്രഹ്മര്ഷിഗണസംകീര്ണം ദേവര്ഷിഗണസേവിതമ്। തപശ്ചരണസംസിദ്ധൈരഗ്നികല്പൈര്മഹാത്മഭിഃ
ബ്രഹ്മർഷിമാരുടെ കൂട്ടം നിറഞ്ഞ, ദേവർഷിമാരുടെ സംഘം സേവിക്കുന്ന, തപസ്സിൽ അഗ്നിപോലുള്ള മഹാത്മാക്കളാൽ വസിക്കുന്ന അശ്രമമായിരുന്നു അത്.
സതതം സംകുലം ശ്രീമദ്ബ്രഹ്മകല്പൈര്മഹാത്മഭിഃ। അബ്ഭക്ഷൈര്വായുഭക്ഷൈശ്ച ശീര്ണപര്ണാശനൈസ്തഥാ
എപ്പോഴും മഹാത്മാക്കളാൽ നിറഞ്ഞ, ബ്രഹ്മാവിനെപ്പോലെയുള്ള മഹാന്മാർ, വെള്ളം മാത്രം കഴിക്കുന്നവരും വായു മാത്രം കഴിക്കുന്നവരും ഉണങ്ങിയ ഇല മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഫലമൂലാശനൈര്ദാന്തൈര്ജിതദോഷൈര്ജിതേന്ദ്രിയൈഃ। ഋഷിഭിര്വാലഖില്യൈശ്ച ജപഹോമപരായണൈഃ
ഫലം, കിഴങ്ങ് എന്നിവ മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്ന, ആത്മസംയമനം പുലർത്തുന്ന, ദോഷങ്ങൾ ജയിച്ച, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച വാലഖില്യന്മാരും ജപവും ഹോമവും അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ഋഷിമാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അന്യൈര്വൈഖാനസൈശ്ചൈവ സമന്താദുപശോഭിതമ്। വസിഷ്ഠസ്യാശ്രമപദം ബ്രഹ്മലോകമിവാപരമ്। ദദര്ശ ജയതാം ശ്രേഷ്ഠോ വിശ്വാമിത്രോ മഹാബലഃ
മറ്റു വൈഖാനസ ഋഷിമാരാൽ ചുറ്റും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ജയത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹാബലശാലിയുമായ വിശ്വാമിത്രൻ ബ്രഹ്മലോകംപോലെയുള്ള വസിഷ്ഠന്റെ അശ്രമം കണ്ടു.
thumb|ദ്വിപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ദ്വിപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ അമ്പതിരണ്ടാം സർഗം കേൾക്കുക.
തം ദൃഷ്ട്വാ പരമപ്രീതോ വിശ്വാമിത്രോ മഹാബലഃ। പ്രണതോ വിനയാദ് വീരോ വസിഷ്ഠം ജപതാം വരമ്
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ മഹാബലശാലിയായ വിശ്വാമിത്രൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു; ധൈര്യശാലിയായ അവൻ വിനയപൂർവ്വം ജപത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠന് നമസ്കരിച്ചു.
സ്വാഗതം തവ ചേത്യുക്തോ വസിഷ്ഠേന മഹാത്മനാ। ആസനം ചാസ്യ ഭഗവാന് വസിഷ്ഠോ വ്യാദിദേശ ഹ
മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ അവനോട് 'സ്വാഗതം' എന്ന് പറഞ്ഞു, മഹാനായ വസിഷ്ഠൻ അവനു ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി നൽകി.
ഉപവിഷ്ടായ ച തദാ വിശ്വാമിത്രായ ധീമതേ। യഥാന്യായം മുനിവരഃ ഫലമൂലമുപാഹരത്
വിശ്വാമിത്രൻ ഇരുന്ന ശേഷം, ആ മഹാമുനി ആചാരപ്രകാരം അവനു ഫലവും കിഴങ്ങും നൽകി.
പ്രതിഗൃഹ്യ തു താം പൂജാം വസിഷ്ഠാദ് രാജസത്തമഃ। തപോഽഗ്നിഹോത്രശിഷ്യേഷു കുശലം പര്യപൃച്ഛത
വസിഷ്ഠനിൽ നിന്നു ആ ആദരവ് സ്വീകരിച്ച രാജശ്രേഷ്ഠൻ, തപസ്സുകാരുടെ, ഹോമാഗ്നികളുടെ, ശിഷ്യന്മാരുടെ ക്ഷേമം അന്വേഷിച്ചു.
വിശ്വാമിത്രോ മഹാതേജാ വനസ്പതിഗണേ തദാ। സര്വത്ര കുശലം പ്രാഹ വസിഷ്ഠോ രാജസത്തമമ്
അന്നേരം മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള വിശ്വാമിത്രൻ, വൃക്ഷങ്ങളുടെ ഇടയിൽ വസിഷ്ഠർക്കും രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവർക്കും സുഖം ചോദിച്ചു.
സുഖോപവിഷ്ടം രാജാനം വിശ്വാമിത്രം മഹാതപാഃ। പപ്രച്ഛ ജപതാം ശ്രേഷ്ഠോ വസിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മണഃ സുതഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനും ജപത്തിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിലുള്ളവനും ആയ വസിഷ്ഠൻ, സുഖമായി ഇരുന്ന മഹാതപസ്സുള്ള രാജാവായ വിശ്വാമിത്രനോട് ചോദിച്ചു.
കച്ചിത്തേ കുശലം രാജന് കച്ചിദ് ധര്മേണ രഞ്ജയന്। പ്രജാഃ പാലയസേ രാജന് രാജവൃത്തേന ധാര്മിക
രാജാവേ, നിനക്കൊക്കെയും സുഖമാണോ? നീ ധർമ്മപഥത്തിൽ നിന്നു ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് ഭരണമനുഷ്ഠിക്കുന്നുവോ? നീ ധാർമ്മികനായ രാജാവിന്റെ രീതിയിൽ രാജ്യത്തെ ഭരിക്കുന്നുവോ?
കച്ചിത്തേ സമ്ഭൃതാ ഭൃത്യാഃ കച്ചിത് തിഷ്ഠന്തി ശാസനേ। കച്ചിത്തേ വിജിതാഃ സര്വേ രിപവോ രിപുസൂദന
നിന്റെ ഭൃത്യന്മാർക്ക് എല്ലാം ലഭ്യമാണോ? അവർ നിന്റെ കല്പന അനുസരിക്കുന്നുണ്ടോ? ശത്രുക്കളെ നീ മുഴുവനും ജയിച്ചുവോ, ശത്രുനാശകനേ?
കച്ചിദ് ബലേഷു കോശേഷു മിത്രേഷു ച പരംതപ। കുശലം തേ നരവ്യാഘ്ര പുത്രപൌത്രേ തഥാനഘ
മനുഷ്യരിൽ സിംഹമായ നീ, പാപരഹിതനായവനേ, നിന്റെ സൈന്യങ്ങൾക്കും ധനശേഖരത്തിനും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും മക്കൾക്കും മക്കളുടെ മക്കൾക്കും എല്ലാം സുഖമാണോ?
സര്വത്ര കുശലം രാജാ വസിഷ്ഠം പ്രത്യുദാഹരത്। വിശ്വാമിത്രോ മഹാതേജാ വസിഷ്ഠം വിനയാന്വിതമ്
രാജാവ് വസിഷ്ഠനോട് എല്ലായിടത്തും സുഖമാണെന്ന് മറുപടി പറഞ്ഞു. മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള വിശ്വാമിത്രൻ വിനയമുള്ള വസിഷ്ഠനോട് സംസാരിച്ചു.
കൃത്വാ തൌ സുചിരം കാലം ധര്മിഷ്ഠൌ താഃ കഥാസ്തദാ। മുദാ പരമയാ യുക്തൌ പ്രീയേതാം തൌ പരസ്പരമ്
അവരിരുവരും നീണ്ട സമയത്തോളം ധർമ്മപരമായ സംഭാഷണം നടത്തി, അതിൽ പരമാനന്ദത്തോടെ പരസ്പരം സന്തോഷിച്ചു.
തതോ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് കഥാന്തേ രഘുനന്ദന। വിശ്വാമിത്രമിദം വാക്യമുവാച പ്രഹസന്നിവ
സംഭാഷണം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, രഘുവംശജനായവനേ, മഹാനായ വസിഷ്ഠൻ പുഞ്ചിരിയോടെ വിശ്വാമിത്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആതിഥ്യം കര്തുമിച്ഛാമി ബലസ്യാസ്യ മഹാബല। തവ ചൈവാപ്രമേയസ്യ യഥാര്ഹം സമ്പ്രതീച്ഛ മേ
ഈ മഹാബലമുള്ള സൈന്യത്തിനും അളവറ്റ മഹത്വമുള്ള നിനക്കും അർഹതാനുസൃതമായി അതിഥിസത്കാരം ചെയ്യാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി അത് സ്വീകരിക്കണം.
സത്ക്രിയാം ഹി ഭവാനേതാം പ്രതീച്ഛതു മയാ കൃതാമ്। രാജംസ്ത്വമതിഥിശ്രേഷ്ഠഃ പൂജനീയഃ പ്രയത്നതഃ
ഞാൻ ഒരുക്കിയ ഈ ആദരവ് ദയവായി സ്വീകരിക്കണം. രാജാവേ, നീ അതിഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ഏറ്റവും ശ്രദ്ധയോടെ ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനുമാണ്.
ഏവമുക്തോ വസിഷ്ഠേന വിശ്വാമിത്രോ മഹാമതിഃ। കൃതമിത്യബ്രവീദ് രാജാ പൂജാവാക്യേന മേ ത്വയാ
വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാമതിയായ വിശ്വാമിത്രൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ആദരവുള്ള വാക്കുകൾകൊണ്ട് തന്നെ എനിക്ക് ആദരം ലഭിച്ചു, രാജാവേ.'
ഫലമൂലേന ഭഗവന് വിദ്യതേ യത് തവാശ്രമേ। പാദ്യേനാചമനീയേന ഭഗവദ്ദര്ശനേന ച
ഭഗവൻ, നിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ലഭ്യമായ പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും, കാലുകഴുകാനും ചൊല്ലാനുമുള്ള വെള്ളവും, നിന്റെ ദർശനവും—all ഇതെനിക്ക് മതിയാകുന്നു.
സര്വഥാ ച മഹാപ്രാജ്ഞ പൂജാര്ഹേണ സുപൂജിതഃ। നമസ്തേഽസ്തു ഗമിഷ്യാമി മൈത്രേണേക്ഷസ്വ ചക്ഷുഷാ
മഹാപ്രജ്ഞനായവനേ, എനിക്ക് അർഹമായ ആദരം എല്ലാ വിധത്തിലും ലഭിച്ചു. ഞാൻ നിനക്കു വന്ദനം ചെയ്യുന്നു; ഞാൻ പോകുന്നു—സ്നേഹപൂർവ്വം എന്നെ നോക്കിക്കൊൾക.
ഏവം ബ്രുവന്തം രാജാനം വസിഷ്ഠം പുനരേവ ഹി। ന്യമന്ത്രയത ധര്മാത്മാ പുനഃ പുനരുദാരധീഃ
രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മാത്മാവും ഉദാരബുദ്ധിയുമായ വസിഷ്ഠൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ ക്ഷണിച്ചു.
ബാഢമിത്യേവ ഗാധേയോ വസിഷ്ഠം പ്രത്യുവാച ഹ। യഥാപ്രിയം ഭഗവതസ്തഥാസ്തു മുനിപുംഗവ
ഗാധിയുടെ പുത്രൻ വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു: 'ശരി, ഭഗവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ നടക്കട്ടെ, മുനിശ്രേഷ്ഠനേ.'