രാവണശ്ചാപി ചിക്ഷേപ ഭാസ്വരം കാര്മുകം മഹത്। ത്രിഷു ലോകേഷു വിഖ്യാതം രാമസ്യൈതദിതി ബ്രുവന്
അപ്പോൾ രാവണൻ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ആ വലിയ പ്രകാശമുള്ള വില്ലു താഴെ ഇട്ടു, 'ഇത് രാമന്റേതാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഇദം തത് തവ രാമസ്യ കാര്മുകം ജ്യാസമാവൃതമ്। ഇഹ പ്രഹസ്തേനാനീതം തം ഹത്വാ നിശി മാനുഷമ്
ഇതാണ് രാമന്റെ വില്ല്, ജ്യയോടെ കെട്ടിയതും; പ്രഹസ്തൻ ആ മനുഷ്യനെ രാത്രിയിൽ കൊന്ന് ഇത് ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു.
സ വിദ്യുജ്ജിഹ്വേന സഹൈവ തച്ഛിരോ ധനുശ്ച ഭൂമൌ വിനികീര്യമാണഃ। വിദേഹരാജസ്യ സുതാം യശസ്വിനീം തതോഽബ്രവീത് താം ഭവ മേ വശാനുഗാ
വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ ആ തലവും വില്ലും നിലത്തിട്ടു; പിന്നെ അവൻ, യശസ്സുള്ള വിദേഹരാജകുമാരിയായ സീതയെ നോക്കി, 'ഇനി നീ എനിക്ക് കീഴടങ്ങുക' എന്നു പറഞ്ഞു.
thumb|ദ്വാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ദ്വാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൬-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ യുദ്ധകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തിരണ്ടാം സർഗം കേൾക്കുക.
സാ സീതാ തച്ഛിരോ ദൃഷ്ട്വാ തച്ച കാര്മുകമുത്തമമ്। സുഗ്രീവപ്രതിസംസര്ഗമാഖ്യാതം ച ഹനൂമതാ
സീത, ആ തലവും അത്യുത്തമമായ വില്ലും കണ്ടു, ഹനുമാൻ സുഖ്രീവന്റെ കൂട്ടുകെട്ട് അറിയിച്ച സന്ദേശവും കേട്ടു.
നയനേ മുഖവര്ണം ച ഭര്തുസ്തത്സദൃശം മുഖമ്। കേശാന് കേശാന്തദേശം ച തം ച ചൂഡാമണിം ശുഭമ്
ഭർത്താവിന്റെ മുഖം, മുഖത്തിന്റെ നിറം, മുടി, മുടിയുടെ അറ്റം, ആ മനോഹരമായ ചൂഡാമണി — എല്ലാം ഭർത്താവിനോട് സാമ്യമുള്ളതാണെന്ന് അവൾ കണ്ടു.
ഏതൈഃ സര്വൈരഭിജ്ഞാനൈരഭിജ്ഞായ സുദുഃഖിതാ। വിജഗര്ഹേഽത്ര കൈകേയീം ക്രോശന്തീ കുരരീ യഥാ
ഈ എല്ലാം ലക്ഷണങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, അതീവ ദുഃഖിതയായ സീത, കുരരപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ കരയികൊണ്ട്, അവിടെ കൈകേയിയെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
സകാമാ ഭവ കൈകേയി ഹതോഽയം കുലനന്ദനഃ। കുലമുത്സാദിതം സര്വം ത്വയാ കലഹശീലയാ
കൈകേയി, സന്തോഷിക്കു; ഈ കുടുംബത്തിന്റെ ആനന്ദം കൊല്ലപ്പെട്ടു. കലഹപ്രിയയായ നീ, മുഴുവൻ വംശവും നശിപ്പിച്ചു.
ആര്യേണ കിം നു കൈകേയ്യാഃ കൃതം രാമേണ വിപ്രിയമ്। യന്മയാ ചീരവസനം ദത്ത്വാ പ്രവ്രാജിതോ വനമ്
ആര്യനായ രാമൻ കൈകേയിക്ക് എന്ത് ദോഷം ചെയ്തു? അവൻ എന്നെ ചീരുടുപ്പും നൽകി വനത്തിലേക്ക് പോകാൻ നിർബന്ധിതനായി.
ഏവമുക്ത്വാ തു വൈദേഹീ വേപമാനാ തപസ്വിനീ। ജഗാമ ജഗതീം ബാലാ ഛിന്നാ തു കദലീ യഥാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വിറയുന്ന വേദിഹി, ആ തപസ്സിനി, വെട്ടിയ കദളിപ്പഴംപോലെ നിലത്തു വീണു.
സാ മുഹൂര്താത് സമാശ്വസ്യ പരിലഭ്യാഥ ചേതനാമ്। തച്ഛിരഃ സമുപാസ്ഥായ വിലലാപായതേക്ഷണാ
അൽപസമയത്തിന് ശേഷം അവൾ ബോധം വീണ്ടെടുത്ത്, ആ തലയുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു, കണ്ണുകൾ വേദനയാൽ നിറഞ്ഞു, വിലപിച്ചു.
ഹാ ഹതാസ്മി മഹാബാഹോ വീരവ്രതമനുവ്രത। ഇമാം തേ പശ്ചിമാവസ്ഥാം ഗതാസ്മി വിധവാ കൃതാ
ഹാ, ഞാൻ നശിച്ചുപോയി, മഹാബാഹുവേ, വീരവ്രതം പാലിച്ചവനേ; നിന്റെ അവസാന നിലയിലേക്കാണ് ഞാൻ എത്തിയത്, വിധവയാക്കി.
പ്രഥമം മരണം നാര്യാ ഭര്തുര്വൈഗുണ്യമുച്യതേ। സുവൃത്തഃ സാധുവൃത്തായാഃ സംവൃത്തസ്ത്വം മമാഗ്രതഃ
ഭർത്താവിന്റെ അപകീർത്തിയാണ് സ്ത്രീയുടെ ആദ്യ മരണം എന്ന് പറയുന്നു; നല്ല സ്വഭാവമുള്ള നീ, നല്ല സ്വഭാവമുള്ള എനിക്ക് മുമ്പേ മരിച്ചു.
മഹദ് ദുഃഖം പ്രപന്നായാ മഗ്നായാഃ ശോകസാഗരേ। യോ ഹി മാമുദ്യതസ്ത്രാതും സോഽപി ത്വം വിനിപാതിതഃ
വലിയ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ എന്നെ രക്ഷിക്കാൻ നീ ശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും, നീയുമിപ്പോൾ വീണുപോയി.
സാ ശ്വശ്രൂര്മമ കൌസല്യാ ത്വയാ പുത്രേണ രാഘവ। വത്സേനേവ യഥാ ധേനുര്വിവത്സാ വത്സലാ കൃതാ
എന്റെ അമ്മായിയമ്മയായ കൗസല്യ, മകൻ രാഘവനിലൂടെ, കിടാവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട പശുവുപോലെ, സ്നേഹത്തോടെ ദുഃഖിതയായി.
ഉദ്ദിഷ്ടം ദീര്ഘമായുസ്തേ ദൈവജ്ഞൈരപി രാഘവ। അനൃതം വചനം തേഷാമല്പായുരസി രാഘവ
ദൈവജ്ഞന്മാർ നീ ദീർഘായുസ്സുണ്ടാകും എന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നു, രാഘവാ; അവരുടെ വാക്കുകൾ പൊയിയായി, നിന്റെ ആയുസ്സ് കുറവായിരുന്നു.
അഥവാ നശ്യതി പ്രജ്ഞാ പ്രാജ്ഞസ്യാപി സതസ്തവ। പചത്യേനം തഥാ കാലോ ഭൂതാനാം പ്രഭവോ ഹ്യയമ്
അല്ലെങ്കിൽ, ജ്ഞാനമുള്ളവരുടെ ബുദ്ധിയും നശിക്കുന്നു; കാരണം, കാലം എല്ലാം ഇങ്ങനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
അദൃഷ്ടം മൃത്യുമാപന്നഃ കസ്മാത് ത്വം നയശാസ്ത്രവിത്। വ്യസനാനാമുപായജ്ഞഃ കുശലോ ഹ്യസി വര്ജനേ
നയശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള നീ, ദുർഗതികൾ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ, എങ്ങനെ കാണാത്ത മരണത്തിൽ പെട്ടു?
തഥാ ത്വം സമ്പരിഷ്വജ്യ രൌദ്രയാതിനൃശംസയാ। കാലരാത്ര്യാ മമാച്ഛിദ്യ ഹൃതഃ കമലലോചന
എന്നെ അണക്കി പിടിച്ച്, ക്രൂരവും കരുണയില്ലാത്ത മരണരാത്രി നിന്നെ പിടിച്ച് കൊണ്ടുപോയി, കമലനയനാ.
ഇഹ ശേഷേ മഹാബാഹോ മാം വിഹായ തപസ്വിനീമ്। പ്രിയാമിവ യഥാ നാരീം പൃഥിവീം പുരുഷര്ഷഭ
മഹാബാഹുവേ, നീ ഈ തപസ്സിനിയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന പുരുഷനുപോലെ, ഭൂമിയെ വിട്ടുപോയി.
അര്ചിതം സതതം യത്നാദ് ഗന്ധമാല്യൈര്മയാ തവ। ഇദം തേ മത്പ്രിയം വീര ധനുഃ കാഞ്ചനഭൂഷിതമ്
സ്നേഹത്തോടെ സുഗന്ധവും പൂമാലകളും അർപ്പിച്ച് ഞാൻ എപ്പോഴും പൂജിച്ചിരുന്ന ഈ പൊന്നാലങ്കരിച്ച വില്ലാണ്, വീരാ, നിന്നെ പ്രിയപ്പെട്ടത്.
പിത്രാ ദശരഥേന ത്വം ശ്വശുരേണ മമാനഘ। സര്വൈശ്ച പിതൃഭിഃ സാര്ധം നൂനം സ്വര്ഗേ സമാഗതഃ
നിഷ്കളങ്കനായവാ, നീ എന്റെ അപ്പനായ ദശരഥനും മറ്റു പിതാക്കന്മാരുമൊക്കെ സ്വർഗത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ദിവി നക്ഷത്രഭൂതം ച മഹത്കര്മകൃതം തഥാ। പുണ്യം രാജര്ഷിവംശം ത്വമാത്മനഃ സമുപേക്ഷസേ
ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രംപോലും മഹത്തായ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ടും പ്രശസ്തമായ രാജർഷിവംശത്തെ നീ അവഗണിക്കുന്നു.
കിം മാം ന പ്രേക്ഷസേ രാജന് കിം വാ ന പ്രതിഭാഷസേ। ബാലാം ബാലേന സമ്പ്രാപ്താം ഭാര്യാം മാം സഹചാരിണീമ്
രാജാവേ, നീ എനിക്ക് നോക്കാറില്ല, സംസാരിക്കാറുമില്ലേ? ബാല്യത്തിൽ നിന്നെ കൂടെ ചേർന്ന ഭാര്യയായ എന്നെ.
സംശ്രുതം ഗൃഹ്ണതാ പാണിം ചരിഷ്യാമീതി യത് ത്വയാ। സ്മര തന്നാമ കാകുത്സ്ഥ നയ മാമപി ദുഃഖിതാമ്
പാണി ഗ്രഹണത്തിൽ നീ ചെയ്ത വാഗ്ദാനം ഓർക്കൂ, കാകുത്സ്ഥാ—'ഞാൻ നിന്നോടൊപ്പം ജീവിക്കും' എന്ന് പറഞ്ഞത്. ദുഃഖിതയായ എന്നെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോവൂ.
കസ്മാന്മാമപഹായ ത്വം ഗതോ ഗതിമതാം വര। അസ്മാല്ലോകാദമും ലോകം ത്യക്ത്വാ മാമപി ദുഃഖിതാമ്
ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ, നീ ഈ ലോകം ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്നെയും ദുഃഖത്തിൽ വിട്ട്, അപ്പുറം ലോകത്തേക്കു പോയത് എന്തിനാണ്?
കല്യാണൈ രുചിരം ഗാത്രം പരിഷ്വക്തം മയൈവ തു। ക്രവ്യാദൈസ്തച്ഛരീരം തേ നൂനം വിപരികൃഷ്യതേ
നിന്റെ ആ മനോഹരമായ ശരീരം, ഞാൻ മാത്രമാണ് സ്നേഹത്തോടെ അണങ്ങിയത്, ഇപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനെ കീറി നശിപ്പിക്കുകയാണെന്നു തീർച്ച.
അഗ്നിഷ്ടോമാദിഭിര്യജ്ഞൈരിഷ്ടവാനാപ്തദക്ഷിണൈഃ। അഗ്നിഹോത്രേണ സംസ്കാരം കേന ത്വം ന തു ലപ്സ്യസേ
അഗ്നിഷ്ടോമം പോലെയുള്ള യാഗങ്ങൾ ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി നിർവഹിച്ചവർക്കു, ഇനി അഗ്നിഹോത്രം കൊണ്ടുള്ള അന്തിമകർമ്മം ആരാണ് നിനക്കു ചെയ്യുക?
പ്രവ്രജ്യാമുപപന്നാനാം ത്രയാണാമേകമാഗതമ്। പരിപ്രേക്ഷ്യതി കൌസല്യാ ലക്ഷ്മണം ശോകലാലസാ
വനവാസത്തിന് പോയ മൂവരിൽ ഒരാൾ മാത്രം മടങ്ങിവരുന്നതു കണ്ട്, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ കൗസല്യാ ലക്ഷ്മണനെ മാത്രം നോക്കും.
സ തസ്യാഃ പരിപൃച്ഛന്ത്യാ വധം മിത്രബലസ്യ തേ। തവ ചാഖ്യാസ്യതേ നൂനം നിശായാം രാക്ഷസൈര്വധമ്
അവൾ നിന്റെ സഖികളുടെ വധത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കുമ്പോൾ, രാത്രിയിൽ നിന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് അവൻ അവളോട് പറയും.