കാമാര്ഥഗുണസംയുക്തം ധര്മാര്ഥഗുണവിസ്തരമ് । സമുദ്രമിവ രത്നാഢ്യം സര്വശ്രുതിമനോഹരമ് ॥൧-൩-
കാമം, അർത്ഥം, ധർമ്മം എന്നിവയുടെ ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, ധർമ്മത്തിന്റെ വിശാലതയും ഉദ്ദേശ്യത്തിന്റെ മഹത്വവും ഉള്ളതുമായ ആ കഥ, രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സമുദ്രംപോലെ എല്ലാ ശ്രോതാക്കളെയും ആകർഷിച്ചു.
സ യഥാ കഥിതം പൂര്വം നാരദേന മഹാത്മനാ । രഘുവംശസ്യ ചരിതം ചകാര ഭഗവാന് മുനിഃ ॥൧-൩-
മഹാത്മാവായ നാരദൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഭഗവാൻ മുനി രഘുവംശത്തിന്റെ കഥ രചിച്ചു.
ജന്മ രാമസ്യ സുമഹദ്വീര്യം സര്വാനുകൂലതാമ് । ലോകസ്യ പ്രിയതാം ക്ഷാന്തിം സൌമ്യതാം സത്യശീലതാമ് ॥൧-൩-
രാമന്റെ ജനനം, അതിവിശാലമായ വീര്യം, എല്ലാവർക്കും പ്രിയനായതും, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സ്നേഹവും, ക്ഷമയും, സൗമ്യതയും, സത്യശീലതയും—
നാനാ ചിത്രാഃ കഥാശ്ചാന്യാ വിശ്വാമിത്രസഹായനേ । ജാനക്യാശ്ച വിവാഹം ച ധനുഷശ്ച വിഭേദനമ് ॥൧-൩-
വിശ്വാമിത്രനെ സഹായിച്ചവണ്ണം നടന്ന അനേകം അത്ഭുതമായ കഥകളും, ജാനകിയുടെ വിവാഹവും, ധനുസ് തകർത്തതും—
രാമരാമവിവാദം ച ഗുണാന് ദാശരഥേസ്തഥാ । തഥാഭിഷേകം രാമസ്യ കൈകേയ്യാ ദുഷ്ടഭാവതാമ് ॥൧-൩-
രാമനും പരശുരാമനും തമ്മിലുള്ള വാദം, ദശരഥന്റെ ഗുണങ്ങൾ, രാമന്റെ അഭിഷേകം, കൈകേയിയുടെ ദുഷ്ടത—
വിഘാതം ചാഭിഷേകസ്യ രാമസ്യ ച വിവാസനമ് । രാജ്ഞഃ ശോകം വിലാപം ച പരലോകസ്യ ചാശ്രയമ് ॥൧-൩-
രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിന് തടസ്സം, അവന്റെ വനവാസം, രാജാവിന്റെ ദുഃഖവും വിലാപവും, അവന്റെ പരലോകപ്രാപ്തിയും—
പ്രകൃതീനാം വിഷാദം ച പ്രകൃതീനാം വിസര്ജനമ് । നിഷാദാധിപസംവാദം സൂതോപാവര്തനം തഥാ ॥൧-൩-
പ്രജകളുടെ ദുഃഖം, അവരുടെ വിടുവിക്കൽ, നിഷാദാധിപനോടുള്ള സംഭാഷണം, സാരഥിയുടെ മടങ്ങിപ്പോകലും—
ഗങ്ഗായാശ്ചാപി സംതാരം ഭരദ്വാജസ്യ ദര്ശനമ് । ഭരദ്വാജാഭ്യനുജ്ഞാനാച്ചിത്രകൂടസ്യ ദര്ശനമ് ॥൧-൩-
ഗംഗയെ കടന്നതും, ഭരദ്വാജനെ കണ്ടതും, ഭരദ്വാജന്റെ അനുമതിയും, ചിത്രകൂടം കണ്ടതും—
വാസ്തുകര്മ നിവേശം ച ഭരതാഗമനം തഥാ । പ്രസാദനം ച രാമസ്യ പിതുശ്ച സലിലക്രിയാമ് ॥൧-൩-
വീട് പണിതതും, ഭരതന്റെ വരവുമാണ്, രാമനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചതും, പിതാവിനായി ജലകർമ്മം ചെയ്തതും—
പാദുകാഗ്ര്യാഭിഷേകം ച നന്ദിഗ്രാമനിവാസനമ് । ദണ്ഡകാരണ്യഗമനം വിരാധസ്യ വധം തഥാ ॥൧-൩-
പാദുകകളുടെ അഭിഷേകം, നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ താമസം, ദണ്ടകാരണ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര, വിരാധനെ വധിച്ചതും—
ദര്ശനം ശരഭങ്ഗസ്യ സുതീക്ഷ്ണേന സമാഗമമ് അനസൂയാസമാഖ്യാം ച അങ്ഗരാഗസ്യ ചാര്പണമ് ॥൧-൩-
ശരഭംഗനെ കണ്ടതും, സുതീക്ഷ്ണനുമായി കൂടിച്ചേർന്നതും, അനസൂയയുടെ കഥയും, സുഗന്ധദ്രവ്യം നൽകിയതും—
ദര്ശനം ചാപ്യഗസ്ത്യസ്യ ധനുഷോ ഗ്രഹണം തഥാ । ശൂര്പണഖ്യാശ്ച സംവാദം വിരൂപകരണം തഥാ ॥൧-൩-
അഗസ്ത്യനെ കണ്ടതും, ധനുസ് ലഭിച്ചതും, ശൂർപ്പണഖയുമായി സംസാരിച്ചതും, അവളുടെ രൂപഭംഗം സംഭവിച്ചതും—
വധം ഖരത്രിശിരസോരുത്ഥാനം രാവണസ്യ ച । മാരീചസ്യ വധം ചൈവ വൈദേഹ്യാ ഹരണം തഥാ ॥൧-൩-
ഖരനും ത്രിശിരസ്സും കൊല്ലപ്പെട്ടത്, രാവണന്റെ ഉയർച്ച, മാരീചന്റെ വധം, വൈദേഹിയെ അപഹരിച്ചത് — ഇതെല്ലാം സംഭവിച്ചു.
രാഘവസ്യ വിലാപം ച ഗൃധ്രരാജനിബര്ഹണമ് । കബന്ധദര്ശനം ചൈവ പമ്പായാശ്ചാപി ദര്ശനമ് ॥൧-൩-
രാഘവന്റെ ദുഃഖം, ഗൃധ്രരാജാവിന്റെ മരണവും, കബന്ധനുമായി കണ്ടുമുട്ടിയതും, പമ്പാ തടാകം കണ്ടതും ഉണ്ടായി.
ശബരീദര്ശനം ചൈവ ഫലമൂലാശനം തഥാ । പ്രലാപം ചൈവ പമ്പായാം ഹനൂമദ്ദര്ശനം തഥാ ॥൧-൩-
ശബരിയെ കണ്ടതും, പഴവും കിഴങ്ങും ഭക്ഷിച്ചതും, പമ്പായിൽ ദുഃഖിച്ചതും, ഹനുമാനെ കണ്ടതും സംഭവിച്ചു.
ഋഷ്യമൂകസ്യ ഗമനം സുഗ്രീവേണ സമാഗമമ് । പ്രത്യയോത്പാദനം സഖ്യം വാലിസുഗ്രീവവിഗ്രഹമ് ॥൧-൩-
ഋശ്യമൂകപർവതത്തിലേക്ക് യാത്ര, സുഗ്രീവനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച, വിശ്വാസവും സൗഹൃദവും സ്ഥാപിച്ചത്, വാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിലുള്ള കലഹം — ഇവയൊക്കെയും ഉണ്ടായി.
വാലിപ്രമഥനം ചൈവ സുഗ്രീവപ്രതിപാദനമ് താരാവിലാപം സമയം വര്ഷരാത്രനിവാസനമ് ॥൧-൩-
വാലിയെ തോൽപ്പിച്ചതും, സുഗ്രീവനെ തിരികെ രാജാവാക്കിയതും, താരയുടെ ദുഃഖം, ഉടമ്പടി, മഴക്കാലം മുഴുവൻ താമസിച്ചതും സംഭവിച്ചു.
കോപം രാഘവസിംഹസ്യ ബലാനാമുപസംഗ്രഹമ് ദിശഃ പ്രസ്ഥാപനം ചൈവ പൃഥിവ്യാശ്ച നിവേദനമ് ॥൧-൩-
സിംഹംപോലെയുള്ള രാഘവന്റെ കോപം, സൈന്യങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർത്തത്, ദിക്കുകളിലേക്കു അയച്ചത്, ഭൂമിയിലേക്കു റിപ്പോർട്ട് നൽകിയതും ഉണ്ടായി.
അങ്ഗുലീയകദാനം ച ഋക്ഷസ്യ ബിലദര്ശനമ് പ്രായോപവേശനം ചൈവ സംപാതേശ്ചാപി ദര്ശനമ് ॥൧-൩-
വളയത്തെ നൽകിയതും, കുരങ്ങിന്റെ ഗുഹ കണ്ടതും, മരണം വരെ ഉപവാസം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചതും, സമ്പതിയെ കണ്ടതും സംഭവിച്ചു.
പര്വതാരോഹണം ചൈവ സാഗരസ്യാപി ലങ്ഘനമ് സമുദ്രവചനാച്ചൈവ മൈനാകസ്യ ച ദര്ശനമ് ॥൧-൩-
പർവതം കയറിയതും, സമുദ്രം കടന്നതും, സമുദ്രദേവന്റെ വാക്കുകൾ, മൈനാകപർവതം കണ്ടതും ഉണ്ടായി.
രാക്ഷസീതര്ജനം ചൈവ ച്ഛായാഗ്രാഹസ്യ ദര്ശനമ് സിംഹികായാശ്ച നിധനം ലങ്കാമലയദര്ശനമ് ॥൧-൩-
രാക്ഷസിയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയത്, ഛായാഗ്രാഹിയെ കണ്ടത്, സിംഹികയെ നശിപ്പിച്ചത്, ലങ്കയും മലയപർവതവും കണ്ടതും സംഭവിച്ചു.
രാത്രൌ ലങ്കാപ്രവേശം ച ഏകസ്യാപി വിചിന്തനമ് ആപാനഭൂമിഗമനമവരോധസ്യ ദര്ശനമ് ॥൧-൩-
രാത്രിയിൽ ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചതും, ഒറ്റയ്ക്ക് ആലോചിച്ചതും, പാനഭൂമിയിലേക്കു പോയതും, കാവലുള്ള പ്രാകാരത്തെ കണ്ടതും ഉണ്ടായി.
ദര്ശനം രാവണസ്യാപി പുഷ്പകസ്യ ച ദര്ശനമ് അശോകവനികായാനം സീതായാശ്ചാപി ദര്ശനമ് ॥൧-൩-
രാവണനെ കണ്ടതും, പുഷ്പകവിമാനം കണ്ടതും, അശോകവനികയിലേക്കു കടന്നതും, സീതയെ കണ്ടതും സംഭവിച്ചു.
അഭിജ്ഞാനപ്രദാനം ച സീതായാശ്ചാപി ഭാഷണമ് രാക്ഷസീതര്ജനം ചൈവ ത്രിജടാസ്വപ്നദര്ശനമ് ॥൧-൩-
അറിയിപ്പിന്റെ അടയാളം നൽകിയതും, സീതയുമായി സംസാരിച്ചതും, രാക്ഷസികളെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയത്, ത്രിജടയുടെ സ്വപ്നം കണ്ടതും ഉണ്ടായി.
മണിപ്രദാനം സീതായാ വൃക്ഷഭങ്ഗം തഥൈവ ച രാക്ഷസീവിദ്രവം ചൈവ കിംകരാണാം നിബര്ഹണമ് ॥൧-൩-
മണിയെ സീതയ്ക്ക് നൽകിയതും, വൃക്ഷം പൊട്ടിച്ചതും, രാക്ഷസികൾ ഓടിപ്പോയതും, കിംകരന്മാരെ സംഹരിച്ചതും സംഭവിച്ചു.
ഗ്രഹണം വായുസൂനോശ്ച ലങ്കാദാഹാഭിഗര്ജനമ് പ്രതിപ്ലവനമേവാഥ മധൂനാം ഹരണം തഥാ ॥൧-൩-
വായുപുത്രനെ പിടിച്ചെടുത്തതും, ലങ്കയെ കത്തിച്ചപ്പോൾ ഗർജിച്ചതും, തിരിച്ചു യാത്ര ചെയ്തതും, തേൻ എടുത്തതും ഉണ്ടായി.
രാഘവാശ്വാസനം ചൈവ മണിനിര്യാതനം തഥാ സംഗമം ച സമുദ്രേണ നലസേതോശ്ച ബന്ധനമ് ॥൧-൩-
രാഘവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചതും, മണി കൈമാറിയത്, സമുദ്രത്തോടു കൂടിക്കാഴ്ച, നലയുടെ പാലം പണിതതും സംഭവിച്ചു.
പ്രതാരം ച സമുദ്രസ്യ രാത്രൌ ലങ്കാവരോധനമ് വിഭീഷണേന സംസര്ഗം വധോപായനിവേദനമ് ॥൧-൩-
സമുദ്രം കടന്നതും, രാത്രിയിൽ ലങ്കയെ വളഞ്ഞതും, വിഭീഷണനുമായി സഖ്യം, വധത്തിനുള്ള മാർഗം നിർദ്ദേശിച്ചതും ഉണ്ടായി.
കുമ്ഭകര്ണസ്യ നിധനം മേഘനാദനിബര്ഹണമ് രാവണസ്യ വിനാശം ച സീതാവാപ്തിമരേഃ പുരേ ॥൧-൩-
കുംബകർണ്ണനെ സംഹരിച്ചതും, മേഘനാദനെ തോൽപ്പിച്ചതും, രാവണനെ നശിപ്പിച്ചതും, സമുദ്രനഗരിയിൽ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തതും സംഭവിച്ചു.
ബിഭീഷണാഭിഷേകം ച പുഷ്പകസ്യ ച ദര്ശനമ് അയോധ്യായാശ്ച ഗമനം ഭരദ്വാജസമാഗമമ് ॥൧-൩-
വിഭീഷണന്റെ അഭിഷേകം, പുഷ്പകവിമാനം കണ്ടത്, അയോധ്യയിലേക്കുള്ള യാത്ര, ഭരദ്വാജനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച — ഇതെല്ലാം ഉണ്ടായി.