നിഃസസര്പ മഹാഘോരം ഭീമഘോഷമിവാര്ണവമ്। തസ്യ ദാശരഥേഃ പാര്ശ്വേ ശൂരാസ്തേ കപികുഞ്ജരാഃ
ഭയങ്കരമായ ആ വലിയ സേന, ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ച് സമുദ്രം പോലെ മുന്നോട്ട് കുതിച്ചു; ദശരഥപുത്രന്റെ അടുത്ത് വീരനായ കപിപ്രഭുക്കൾ നിലകൊണ്ടു.
തൂര്ണമാപുപ്ലുവുഃ സര്വേ സദശ്വാ ഇവ ചോദിതാഃ। കപിഭ്യാമുഹ്യമാനൌ തൌ ശുശുഭാതേ നരര്ഷഭൌ
അവരൊക്കെയും വേഗത്തിൽ ചാടിപ്പോയി, നല്ല പരിശീലനം ലഭിച്ച കുതിരകളെപ്പോലെ; വാനരന്മാർ ചുറ്റി നിന്നപ്പോൾ ആ രണ്ടു മഹാപുരുഷന്മാർ അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങി.
മഹദ്ഭ്യാമിവ സംസ്പൃഷ്ടൌ ഗ്രഹാഭ്യാം ചന്ദ്രഭാസ്കരൌ। തതോ വാനരരാജേന ലക്ഷ്മണേന സുപൂജിതഃ
ആ മഹാന്മാരുടെ സ്പർശം ലഭിച്ച ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങൾ സ്പർശിച്ചതുപോലെ, വാനരരാജാവും ലക്ഷ്മണനും രാമനെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു; അതിനുശേഷം രാമൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ജഗാമ രാമോ ധര്മാത്മാ സസൈന്യോ ദക്ഷിണാം ദിശമ്। തമങ്ഗദഗതോ രാമം ലക്ഷ്മണഃ ശുഭയാ ഗിരാ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമൻ തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം തെക്കേ ദിക്കിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു. അങ്ങാടനോടൊപ്പം രാമനടുത്തെത്തിയ ലക്ഷ്മണൻ ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഉവാച പരിപൂര്ണാര്ഥം പൂര്ണാര്ഥപ്രതിഭാനവാന്। ഹൃതാമവാപ്യ വൈദേഹീം ക്ഷിപ്രം ഹത്വാ ച രാവണമ്
പൂർണ്ണമായ അർത്ഥം നിറഞ്ഞ വാക്കുകളോടെ, മനസ്സിൽ വ്യക്തതയോടെ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'നീ രാവണനെ വേഗത്തിൽ സംഹരിച്ചു, സീതയെ തിരിച്ചു നേടി, അയോഗ്യയിലേക്ക് വിജയത്തോടെ മടങ്ങും.'
സമൃദ്ധാര്ഥഃ സമൃദ്ധാര്ഥാമയോധ്യാം പ്രതിയാസ്യസി। മഹാന്തി ച നിമിത്താനി ദിവി ഭൂമൌ ച രാഘവ
'നിന്റെ ലക്ഷ്യം സഫലമാക്കി സമൃദ്ധിയോടെ അയോഗ്യയിലേക്ക് മടങ്ങും; രാഘവ, ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും വലിയ ശുഭസൂചനകൾ കാണുന്നു.'
ശുഭാനി തവ പശ്യാമി സര്വാണ്യേവാര്ഥസിദ്ധയേ। അനുവാതി ശിവോ വായുഃ സേനാം മൃദുഹിതഃ സുഖഃ
'നിന്റെ വിജയത്തിനായി എല്ലാം ശുഭസൂചനകളാണ് ഞാൻ കാണുന്നത്; സൈന്യത്തിന് മേൽ സുഖകരവും അനുകൂലവുമായ കാറ്റ് വീശുന്നു.'
പൂര്ണവല്ഗുസ്വരാശ്ചേമേ പ്രവദന്തി മൃഗദ്വിജാഃ। പ്രസന്നാശ്ച ദിശഃ സര്വാ വിമലശ്ച ദിവാകരഃ
'ഈ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും മധുരവും രമണീയവുമായ ശബ്ദങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നു; എല്ലാ ദിക്കുകളും തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, സൂര്യനും മായ്ച്ചില്ലാതെ പ്രകാശിക്കുന്നു.'
ഉശനാ ച പ്രസന്നാര്ചിരനു ത്വാം ഭാര്ഗവോ ഗതഃ। ബ്രഹ്മരാശിര്വിശുദ്ധശ്ച ശുദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ। അര്ചിഷ്മന്തഃ പ്രകാശന്തേ ധ്രുവം സര്വേ പ്രദക്ഷിണമ്
'പ്രഭയുള്ള ഭാർഗവൻ ഉശനൻ നിന്നുമുന്നിൽ തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മരാശിയും മഹർഷിമാരും ദീപ്തിയോടെ നിന്റെ ചുറ്റും തെളിഞ്ഞ് നില്ക്കുന്നു.'
ത്രിശങ്കുര്വിമലോ ഭാതി രാജര്ഷിഃ സപുരോഹിതഃ। പിതാമഹഃ പുരോഽസ്മാകമിക്ഷ്വാകൂണാം മഹാത്മനാമ്
'രാജർഷിയായ ത്രിശങ്കു തന്റെ പുരോഹിതനോടൊപ്പം നിർമലമായി പ്രകാശിക്കുന്നു; ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ മഹാത്മാക്കളായ പിതാമഹൻ നമ്മുടെ മുന്നിലാണ്.'
വിമലേ ച പ്രകാശേതേ വിശാഖേ നിരുപദ്രവേ। നക്ഷത്രം പരമസ്മാകമിക്ഷ്വാകൂണാം മഹാത്മനാമ്
'തെളിഞ്ഞ ആകാശത്ത് വിഷാഖ നക്ഷത്രം തടസ്സമില്ലാതെ പ്രകാശിക്കുന്നു; ആ നക്ഷത്രം മഹാത്മാക്കളായ ഇക്ഷ്വാകുക്കൾക്കു ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.'
നൈര്ഋതം നൈര്ഋതാനാം ച നക്ഷത്രമതിപീഡ്യതേ। മൂലോ മൂലവതാ സ്പൃഷ്ടോ ധൂപ്യതേ ധൂമകേതുനാ
'നൈരൃതരുടെ നക്ഷത്രം വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടിൽ ആകുന്നു; മൂല നക്ഷത്രം മൂലവതിന്റെ സ്പർശം കൊണ്ടും, ധൂമകേതുവിന്റെ പുക കൊണ്ടും ബാധിക്കപ്പെടുന്നു.'
സര്വം ചൈതദ് വിനാശായ രാക്ഷസാനാമുപസ്ഥിതമ്। കാലേ കാലഗൃഹീതാനാം നക്ഷത്രം ഗ്രഹപീഡിതമ്
'ഇവയെല്ലാം രാക്ഷസന്മാരുടെ നാശത്തിനുള്ള സൂചനകളാണ്; ഈ സമയത്ത്, ഗ്രഹങ്ങളുടെ ബാധയാൽ നക്ഷത്രം മരണത്തിന്റെ പിടിയിലായവർക്കാണ്.'
പ്രസന്നാഃ സുരസാശ്ചാപോ വനാനി ഫലവന്തി ച। പ്രവാന്തി നാധികാ ഗന്ധാ യഥര്തുകുസുമാ ദ്രുമാഃ
'ദേവന്മാർ സന്തുഷ്ടരാണ്, ജലങ്ങൾ സുതാര്യമാണ്, കാടുകൾ ഫലസമൃദ്ധിയോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സുഗന്ധങ്ങൾ പരന്നുപോകുന്നു, മരങ്ങൾ കാലാനുസൃതമായ പുഷ്പങ്ങൾ പുഷ്പിക്കുന്നു.'
വ്യൂഢാനി കപിസൈന്യാനി പ്രകാശന്തേഽധികം പ്രഭോ। ദേവാനാമിവ സൈന്യാനി സംഗ്രാമേ താരകാമയേ। ഏവമാര്യ സമീക്ഷ്യൈതത് പ്രീതോ ഭവിതുമര്ഹസി
'കപ്പിസൈന്യങ്ങൾ നിരത്തായി അതിവിശേഷമായി തെളിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു, പ്രഭോ, ദേവന്മാർ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോഴത്തെ സൈന്യങ്ങളെപ്പോലെ; അതിനാൽ, ആര്യ, ഇതെല്ലാം കണ്ടു സന്തോഷിക്കേണ്ടതാണ്.'
ഇതി ഭ്രാതരമാശ്വാസ്യ ഹൃഷ്ടഃ സൌമിത്രിരബ്രവീത്। അഥാവൃത്യ മഹീം കൃത്സ്നാം ജഗാമ ഹരിവാഹിനീ
ഇങ്ങനെ സഹോദരനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ സൗമിത്രി പറഞ്ഞു; പിന്നെ കപ്പിസൈന്യം മുഴുവൻ ഭൂമിയും മൂടി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ഋക്ഷവാനരശാര്ദൂലൈര്നഖദ്രംഷ്ട്രായുധൈരപി। കരാഗ്രൈശ്ചരണാഗ്രൈശ്ച വാനരൈരുദ്ധതം രജഃ
കരടികളും വാനരങ്ങളും അവരുടെ നേതാക്കളും, നഖവും പല്ലും ആയുധമാക്കി, കൈകളും കാലുകളും വിരലുകളും ഉപയോഗിച്ച് വാനരങ്ങൾ പൊടി ഉയർത്തി.
ഭീമമന്തര്ദധേ ലോകം നിവാര്യ സവിതുഃ പ്രഭാമ്। സപര്വതവനാകാശം ദക്ഷിണാം ഹരിവാഹിനീ
അത് ഭയാനകമായ കപ്പിസൈന്യം, തെക്കേ പ്രദേശവും അതിലെ പർവതങ്ങളും കാടുകളും ആകാശവും മൂടി, ലോകം മറച്ചു സൂര്യപ്രകാശം തടഞ്ഞു.
ഛാദയന്തീ യയൌ ഭീമാ ദ്യാമിവാമ്ബുദസംതതിഃ। ഉത്തരന്ത്യാശ്ച സേനായാഃ സതതം ബഹുയോജനമ്
ആ ഭയങ്കരമായ സൈന്യം ആകാശം മേഘക്കൂട്ടം പോലെ മൂടി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; സൈന്യം കടന്നുപോകുമ്പോൾ എല്ലായ്പ്പോഴും അനേകം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചു.
നദീസ്രോതാംസി സര്വാണി സസ്യന്ദുര്വിപരീതവത്। സരാംസി വിമലാമ്ഭാംസി ദ്രുമാകീര്ണാംശ്ച പര്വതാന്
എല്ലാ നദികളും ഒഴുകുന്നത് വിരുദ്ധദിശയിലായി, സുതാര്യമായ ജലമുള്ള തടാകങ്ങളും, മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പർവതങ്ങളും അങ്ങനെ കണ്ടു.
സമാന് ഭൂമിപ്രദേശാംശ്ച വനാനി ഫലവന്തി ച। മധ്യേന ച സമന്താച്ച തിര്യക് ചാധശ്ച സാവിശത്
അവരാണ് സമതലമായ സ്ഥലങ്ങളിലൂടെ, പഴം നിറഞ്ഞ കാടുകളിലൂടെ നടന്നു, ഇടയ്ക്കും ചുറ്റും അപ്പുറവും താഴെയും കടന്നു പോയി.
സമാവൃത്യ മഹീം കൃത്സ്നാം ജഗാമ മഹതീ ചമൂഃ। തേ ഹൃഷ്ടവദനാഃ സര്വേ ജഗ്മുര്മാരുതരംഹസഃ
മഹത്തായ ആ സൈന്യം മുഴുവൻ ഭൂമി മൂടി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ മുഖം തെളിഞ്ഞ് കാറ്റുപോലെയുള്ള വേഗത്തിൽ നടന്നു.
ഹരയോ രാഘവസ്യാര്ഥേ സമാരോപിതവിക്രമാഃ। ഹര്ഷം വീര്യം ബലോദ്രേകാന് ദര്ശയന്തഃ പരസ്പരമ്
രാഘവന്റെ വേണ്ടി ശക്തി നേടിയ വാനരന്മാർ പരസ്പരം സന്തോഷവും വീര്യവും ശക്തിയുടെ അധികത്വവും കാണിച്ചു.
യൌവനോത്സേകജാദ് ദര്പാദ് വിവിധാംശ്ചക്രുരധ്വനി। തത്ര കേചിദ് ദ്രുതം ജഗ്മുരുത്പേതുശ്ച തഥാപരേ
യൗവനത്തിന്റെ അഭിമാനത്തിൽ അവർ വഴിയിൽ പലവിധ കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തു; ചിലർ വേഗത്തിൽ ഓടി, മറ്റുള്ളവർ ചാടുകയും ചെയ്തു.
കേചിത് കിലകിലാം ചക്രുര്വാനരാ വനഗോചരാഃ। പ്രാസ്ഫോടയംശ്ച പുച്ഛാനി സംനിജഘ്നുഃ പദാന്യപി
കാടുകളിൽ താമസിക്കുന്ന ചില വാനരന്മാർ വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി; ചിലർ വാലുകൾ കുലുക്കി, മറ്റുള്ളവർ കാലുകൊണ്ട് നിലം അടിച്ചു.
ഭുജാന് വിക്ഷിപ്യ ശൈലാംശ്ച ദ്രുമാനന്യേ ബഭഞ്ജിരേ। ആരോഹന്തശ്ച ശൃങ്ഗാണി ഗിരീണാം ഗിരിഗോചരാഃ
ചിലർ കൈകൾ വീശി, മറ്റുള്ളവർ പർവ്വതങ്ങളും മരങ്ങളും പൊട്ടിച്ചു; പർവ്വതങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ അതിന്റെ കൊടുമുടികൾ കയറി.
മഹാനാദാന് പ്രമുഞ്ചന്തി ക്ഷ്വേഡാമന്യേ പ്രചക്രിരേ। ഊരുവേഗൈശ്ച മമൃദുര്ലതാജാലാന്യനേകശഃ
ചിലർ വലിയ ഗർജ്ജനങ്ങൾ മുഴക്കി, മറ്റുള്ളവർ കൂവൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി; പലരും തങ്ങളുടെ തോളിന്റെ ശക്തിയിൽ വള്ളി കാടുകൾ തകർത്തു.
ജൃമ്ഭമാണാശ്ച വിക്രാന്താ വിചിക്രീഡുഃ ശിലാദ്രുമൈഃ। തതഃ ശതസഹസ്രൈശ്ച കോടിഭിശ്ച സഹസ്രശഃ
വലിയ ധൈര്യത്തോടെ അവർ കല്ലുകളും മരങ്ങളും കൊണ്ട് കളിച്ചു; പിന്നെ ലക്ഷക്കണക്കിന്, കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ അങ്ങോട്ട് നീങ്ങി.
വാനരാണാം സുഘോരാണാം ശ്രീമത്പരിവൃതാ മഹീ। സാ സ്മ യാതി ദിവാരാത്രം മഹതീ ഹരിവാഹിനീ
ഭയങ്കരവും ഭംഗിയുള്ളവുമായ വാനരന്മാർ ഭൂമി മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു; ആ വലിയ വാനരസൈന്യം പകലും രാത്രിയും മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
പ്രഹൃഷ്ടമുദിതാഃ സര്വേ സുഗ്രീവേണാഭിപാലിതാഃ। വാനരാസ്ത്വരിതാ യാന്തി സര്വേ യുദ്ധാഭിനന്ദിനഃ। പ്രമോക്ഷയിഷവഃ സീതാം മുഹൂര്തം ക്വാപി നാവസന്
സുഗ്രീവന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെയും ഉല്ലാസത്തോടെയും വാനരന്മാർ എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിനായി ആവേശത്തോടെ മുന്നോട്ട് പോയി; സീതയെ രക്ഷിക്കാനായിരുന്നു അവരുടെ ലക്ഷ്യം, ഒരു നിമിഷം പോലും എവിടെയും താമസിച്ചില്ല.