പുരസ്താദൃഷഭോ നീലോ വീരഃ കുമുദ ഏവ ച। പന്ഥാനം ശോധയന്തി സ്മ വാനരൈര്ബഹുഭിഃ സഹ
മുന്നിൽ വീരനായ നീലനും കുമുദനും അനേകം വാനരന്മാരോടൊപ്പം വഴി വെട്ടി മുന്നേറി.
മധ്യേ തു രാജാ സുഗ്രീവോ രാമോ ലക്ഷ്മണ ഏവ ച। ബലിഭിര്ബഹുഭിര്ഭീമൈര്വൃതഃ ശത്രുനിബര്ഹണഃ
നടുവിൽ രാജാവായ സുഖ്രീവനും രാമനും ലക്ഷ്മണനും അനേകം ശക്തിയുള്ള ഭയങ്കരനായ സേനാനികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നടന്നു.
ഹരിഃ ശതബലിര്വീരഃ കോടിഭിര്ദശഭിര്വൃതഃ। സര്വാമേകോ ഹ്യവഷ്ടഭ്യ രരക്ഷ ഹരിവാഹിനീമ്
വീരനായ ശതബലി പതിനായിരം കോടിയോളം ആളുകൾ ചുറ്റി, ഒറ്റയ്ക്ക് മുഴുവൻ വാനരസേനയെ കാത്തു.
കോടീശതപരീവാരഃ കേസരീ പനസോ ഗജഃ। അര്കശ്ച ബഹുഭിഃ പാര്ശ്വമേകം തസ്യാഭിരക്ഷതി
നൂറുകോടി ആളുകൾ കൂട്ടമായി, കേസരി, പനസ, ഗജ, അർക്ക എന്നിവരും അനേകം പേരും ചേർന്ന് ഒരു വശം കാത്തു.
സുഷേണോ ജാമ്ബവാംശ്ചൈവ ഋക്ഷൈര്ബഹുഭിരാവൃതൌ। സുഗ്രീവം പുരതഃ കൃത്വാ ജഘനം സംരരക്ഷതുഃ
സുഷേണനും ജാംബവാനും അനേകം കരടികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, സുഖ്രീവനെ മുന്നിൽ വെച്ച് പിന്നിൽ സംരക്ഷിച്ചു.
തേഷാം സേനാപതിര്വീരോ നീലോ വാനരപുംഗവഃ। സമ്പതന് പ്ലവതാം ശ്രേഷ്ഠസ്തദ് ബലം പര്യവാരയത്
അവരുടെ വീരനായ സേനാനി, വാനരന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ നീലൻ, അതിവേഗം ആ സേനയെ ചുറ്റി സംരക്ഷിച്ചു.
ദരീമുഖഃ പ്രജങ്ഘശ്ച ജമ്ഭോഽഥ രഭസഃ കപിഃ। സര്വതശ്ച യയുര്വീരാസ്ത്വരയന്തഃ പ്ലവംഗമാന്
ദരീമുഖൻ, പ്രജംഗ്ഹൻ, ജംഭൻ, രഭസൻ എന്ന കപി, മറ്റു വീരന്മാരുമായി എല്ലാ ദിശകളിലും വാനരന്മാരെ ഉണർത്തി മുന്നേറി.
ഏവം തേ ഹരിശാര്ദൂലാ ഗച്ഛന്തി ബലദര്പിതാഃ। അപശ്യന്ത ഗിരിശ്രേഷ്ഠം സഹ്യം ഗിരിശതായുതമ്
ഇങ്ങനെ ശക്തിയുടെ അഭിമാനത്തോടെ ആ കപിശാർദൂലന്മാർ മുന്നോട്ട് പോയപ്പോൾ, നൂറു കുന്തുകളുള്ള മഹത്തായ സഹ്യപർവ്വതം അവർ കണ്ടു.
സരാംസി ച സുഫുല്ലാനി തടാകാനി വരാണി ച। രാമസ്യ ശാസനം ജ്ഞാത്വാ ഭീമകോപസ്യ ഭീതവത്
പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന തടാകങ്ങളും മനോഹരമായ കുളങ്ങളും കണ്ടു; രാമന്റെ കർശനമായ ആജ്ഞ മനസ്സിലാക്കി, ഭയത്തോടെയാണ് അവർ മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയത്.
വര്ജയന് നാഗരാഭ്യാശാംസ്തഥാ ജനപദാനപി। സാഗരൌഘനിഭം ഭീമം തദ് വാനരബലം മഹത്
നഗരങ്ങൾക്കും ജനവാസ പ്രദേശങ്ങൾക്കും അടുത്ത് പോകാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിച്ച്, സമുദ്രം പോലെ വൻതോതിലുള്ള ആ വാനരസേന മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
നിഃസസര്പ മഹാഘോരം ഭീമഘോഷമിവാര്ണവമ്। തസ്യ ദാശരഥേഃ പാര്ശ്വേ ശൂരാസ്തേ കപികുഞ്ജരാഃ
ഭയങ്കരമായ ആ വലിയ സേന, ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ച് സമുദ്രം പോലെ മുന്നോട്ട് കുതിച്ചു; ദശരഥപുത്രന്റെ അടുത്ത് വീരനായ കപിപ്രഭുക്കൾ നിലകൊണ്ടു.
തൂര്ണമാപുപ്ലുവുഃ സര്വേ സദശ്വാ ഇവ ചോദിതാഃ। കപിഭ്യാമുഹ്യമാനൌ തൌ ശുശുഭാതേ നരര്ഷഭൌ
അവരൊക്കെയും വേഗത്തിൽ ചാടിപ്പോയി, നല്ല പരിശീലനം ലഭിച്ച കുതിരകളെപ്പോലെ; വാനരന്മാർ ചുറ്റി നിന്നപ്പോൾ ആ രണ്ടു മഹാപുരുഷന്മാർ അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങി.
മഹദ്ഭ്യാമിവ സംസ്പൃഷ്ടൌ ഗ്രഹാഭ്യാം ചന്ദ്രഭാസ്കരൌ। തതോ വാനരരാജേന ലക്ഷ്മണേന സുപൂജിതഃ
ആ മഹാന്മാരുടെ സ്പർശം ലഭിച്ച ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങൾ സ്പർശിച്ചതുപോലെ, വാനരരാജാവും ലക്ഷ്മണനും രാമനെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു; അതിനുശേഷം രാമൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ജഗാമ രാമോ ധര്മാത്മാ സസൈന്യോ ദക്ഷിണാം ദിശമ്। തമങ്ഗദഗതോ രാമം ലക്ഷ്മണഃ ശുഭയാ ഗിരാ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമൻ തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം തെക്കേ ദിക്കിലേക്ക് യാത്ര തിരിച്ചു. അങ്ങാടനോടൊപ്പം രാമനടുത്തെത്തിയ ലക്ഷ്മണൻ ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ഉവാച പരിപൂര്ണാര്ഥം പൂര്ണാര്ഥപ്രതിഭാനവാന്। ഹൃതാമവാപ്യ വൈദേഹീം ക്ഷിപ്രം ഹത്വാ ച രാവണമ്
പൂർണ്ണമായ അർത്ഥം നിറഞ്ഞ വാക്കുകളോടെ, മനസ്സിൽ വ്യക്തതയോടെ ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'നീ രാവണനെ വേഗത്തിൽ സംഹരിച്ചു, സീതയെ തിരിച്ചു നേടി, അയോഗ്യയിലേക്ക് വിജയത്തോടെ മടങ്ങും.'
സമൃദ്ധാര്ഥഃ സമൃദ്ധാര്ഥാമയോധ്യാം പ്രതിയാസ്യസി। മഹാന്തി ച നിമിത്താനി ദിവി ഭൂമൌ ച രാഘവ
'നിന്റെ ലക്ഷ്യം സഫലമാക്കി സമൃദ്ധിയോടെ അയോഗ്യയിലേക്ക് മടങ്ങും; രാഘവ, ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും വലിയ ശുഭസൂചനകൾ കാണുന്നു.'
ശുഭാനി തവ പശ്യാമി സര്വാണ്യേവാര്ഥസിദ്ധയേ। അനുവാതി ശിവോ വായുഃ സേനാം മൃദുഹിതഃ സുഖഃ
'നിന്റെ വിജയത്തിനായി എല്ലാം ശുഭസൂചനകളാണ് ഞാൻ കാണുന്നത്; സൈന്യത്തിന് മേൽ സുഖകരവും അനുകൂലവുമായ കാറ്റ് വീശുന്നു.'
പൂര്ണവല്ഗുസ്വരാശ്ചേമേ പ്രവദന്തി മൃഗദ്വിജാഃ। പ്രസന്നാശ്ച ദിശഃ സര്വാ വിമലശ്ച ദിവാകരഃ
'ഈ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും മധുരവും രമണീയവുമായ ശബ്ദങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നു; എല്ലാ ദിക്കുകളും തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, സൂര്യനും മായ്ച്ചില്ലാതെ പ്രകാശിക്കുന്നു.'
ഉശനാ ച പ്രസന്നാര്ചിരനു ത്വാം ഭാര്ഗവോ ഗതഃ। ബ്രഹ്മരാശിര്വിശുദ്ധശ്ച ശുദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ। അര്ചിഷ്മന്തഃ പ്രകാശന്തേ ധ്രുവം സര്വേ പ്രദക്ഷിണമ്
'പ്രഭയുള്ള ഭാർഗവൻ ഉശനൻ നിന്നുമുന്നിൽ തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മരാശിയും മഹർഷിമാരും ദീപ്തിയോടെ നിന്റെ ചുറ്റും തെളിഞ്ഞ് നില്ക്കുന്നു.'
ത്രിശങ്കുര്വിമലോ ഭാതി രാജര്ഷിഃ സപുരോഹിതഃ। പിതാമഹഃ പുരോഽസ്മാകമിക്ഷ്വാകൂണാം മഹാത്മനാമ്
'രാജർഷിയായ ത്രിശങ്കു തന്റെ പുരോഹിതനോടൊപ്പം നിർമലമായി പ്രകാശിക്കുന്നു; ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ മഹാത്മാക്കളായ പിതാമഹൻ നമ്മുടെ മുന്നിലാണ്.'
വിമലേ ച പ്രകാശേതേ വിശാഖേ നിരുപദ്രവേ। നക്ഷത്രം പരമസ്മാകമിക്ഷ്വാകൂണാം മഹാത്മനാമ്
'തെളിഞ്ഞ ആകാശത്ത് വിഷാഖ നക്ഷത്രം തടസ്സമില്ലാതെ പ്രകാശിക്കുന്നു; ആ നക്ഷത്രം മഹാത്മാക്കളായ ഇക്ഷ്വാകുക്കൾക്കു ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.'
നൈര്ഋതം നൈര്ഋതാനാം ച നക്ഷത്രമതിപീഡ്യതേ। മൂലോ മൂലവതാ സ്പൃഷ്ടോ ധൂപ്യതേ ധൂമകേതുനാ
'നൈരൃതരുടെ നക്ഷത്രം വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടിൽ ആകുന്നു; മൂല നക്ഷത്രം മൂലവതിന്റെ സ്പർശം കൊണ്ടും, ധൂമകേതുവിന്റെ പുക കൊണ്ടും ബാധിക്കപ്പെടുന്നു.'
സര്വം ചൈതദ് വിനാശായ രാക്ഷസാനാമുപസ്ഥിതമ്। കാലേ കാലഗൃഹീതാനാം നക്ഷത്രം ഗ്രഹപീഡിതമ്
'ഇവയെല്ലാം രാക്ഷസന്മാരുടെ നാശത്തിനുള്ള സൂചനകളാണ്; ഈ സമയത്ത്, ഗ്രഹങ്ങളുടെ ബാധയാൽ നക്ഷത്രം മരണത്തിന്റെ പിടിയിലായവർക്കാണ്.'
പ്രസന്നാഃ സുരസാശ്ചാപോ വനാനി ഫലവന്തി ച। പ്രവാന്തി നാധികാ ഗന്ധാ യഥര്തുകുസുമാ ദ്രുമാഃ
'ദേവന്മാർ സന്തുഷ്ടരാണ്, ജലങ്ങൾ സുതാര്യമാണ്, കാടുകൾ ഫലസമൃദ്ധിയോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സുഗന്ധങ്ങൾ പരന്നുപോകുന്നു, മരങ്ങൾ കാലാനുസൃതമായ പുഷ്പങ്ങൾ പുഷ്പിക്കുന്നു.'
വ്യൂഢാനി കപിസൈന്യാനി പ്രകാശന്തേഽധികം പ്രഭോ। ദേവാനാമിവ സൈന്യാനി സംഗ്രാമേ താരകാമയേ। ഏവമാര്യ സമീക്ഷ്യൈതത് പ്രീതോ ഭവിതുമര്ഹസി
'കപ്പിസൈന്യങ്ങൾ നിരത്തായി അതിവിശേഷമായി തെളിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു, പ്രഭോ, ദേവന്മാർ അസുരന്മാരുമായി യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോഴത്തെ സൈന്യങ്ങളെപ്പോലെ; അതിനാൽ, ആര്യ, ഇതെല്ലാം കണ്ടു സന്തോഷിക്കേണ്ടതാണ്.'
ഇതി ഭ്രാതരമാശ്വാസ്യ ഹൃഷ്ടഃ സൌമിത്രിരബ്രവീത്। അഥാവൃത്യ മഹീം കൃത്സ്നാം ജഗാമ ഹരിവാഹിനീ
ഇങ്ങനെ സഹോദരനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ സൗമിത്രി പറഞ്ഞു; പിന്നെ കപ്പിസൈന്യം മുഴുവൻ ഭൂമിയും മൂടി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ഋക്ഷവാനരശാര്ദൂലൈര്നഖദ്രംഷ്ട്രായുധൈരപി। കരാഗ്രൈശ്ചരണാഗ്രൈശ്ച വാനരൈരുദ്ധതം രജഃ
കരടികളും വാനരങ്ങളും അവരുടെ നേതാക്കളും, നഖവും പല്ലും ആയുധമാക്കി, കൈകളും കാലുകളും വിരലുകളും ഉപയോഗിച്ച് വാനരങ്ങൾ പൊടി ഉയർത്തി.
ഭീമമന്തര്ദധേ ലോകം നിവാര്യ സവിതുഃ പ്രഭാമ്। സപര്വതവനാകാശം ദക്ഷിണാം ഹരിവാഹിനീ
അത് ഭയാനകമായ കപ്പിസൈന്യം, തെക്കേ പ്രദേശവും അതിലെ പർവതങ്ങളും കാടുകളും ആകാശവും മൂടി, ലോകം മറച്ചു സൂര്യപ്രകാശം തടഞ്ഞു.
ഛാദയന്തീ യയൌ ഭീമാ ദ്യാമിവാമ്ബുദസംതതിഃ। ഉത്തരന്ത്യാശ്ച സേനായാഃ സതതം ബഹുയോജനമ്
ആ ഭയങ്കരമായ സൈന്യം ആകാശം മേഘക്കൂട്ടം പോലെ മൂടി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; സൈന്യം കടന്നുപോകുമ്പോൾ എല്ലായ്പ്പോഴും അനേകം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചു.
നദീസ്രോതാംസി സര്വാണി സസ്യന്ദുര്വിപരീതവത്। സരാംസി വിമലാമ്ഭാംസി ദ്രുമാകീര്ണാംശ്ച പര്വതാന്
എല്ലാ നദികളും ഒഴുകുന്നത് വിരുദ്ധദിശയിലായി, സുതാര്യമായ ജലമുള്ള തടാകങ്ങളും, മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പർവതങ്ങളും അങ്ങനെ കണ്ടു.