സുഗ്രീവേണൈവമുക്തസ്തു ഹൃഷ്ടോ ദധിമുഖഃ കപിഃ। രാഘവം ലക്ഷ്മണം ചൈവ സുഗ്രീവം ചാഭ്യവാദയത്
സുഖ്രീവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദധിമുഖൻ ആനന്ദത്തോടെ രാഘവനെയും ലക്ഷ്മണനെയും സുഖ്രീവനെയും വിനയത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
സ പ്രണമ്യ ച സുഗ്രീവം രാഘവൌ ച മഹാബലൌ। വാനരൈഃ സഹിതഃ ശൂരൈര്ദിവമേവോത്പപാത ഹ
അവൻ സുഖ്രീവനും ശക്തരായ രാഘവന്മാരെയും നമസ്കരിച്ചു, വീരരായ വാനരന്മാരോടൊപ്പം ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
സ യഥൈവാഗതഃ പൂര്വം തഥൈവ ത്വരിതം ഗതഃ। നിപത്യ ഗഗനാദ് ഭൂമൌ തദ് വനം പ്രവിവേശ ഹ
അവൻ മുമ്പ് വന്നതുപോലെ തന്നെ വേഗത്തിൽ മടങ്ങി, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറങ്ങി ആ വനത്തിലേക്ക് കടന്നു.
സ പ്രവിഷ്ടോ മധുവനം ദദര്ശ ഹരിയൂഥപാന്। വിമദാനുദ്ധതാന് സര്വാന് മേഹമാനാന് മധൂദകമ്
മധുവനത്തിൽ കടന്നപ്പോൾ, ദധിമുഖൻ അതിൽ മദത്തിൽ ഉന്മാദത്തോടെ മധുരസം കുടിച്ച് ഉരിനിറക്കുന്ന വാനരനേതാക്കളെ കണ്ടു.
സ താനുപാഗമദ് വീരോ ബദ്ധ്വാ കരപുടാഞ്ജലിമ്। ഉവാച വചനം ശ്ലക്ഷ്ണമിദം ഹൃഷ്ടവദങ്ഗദമ്
വീരനായ ദധിമുഖൻ കൈകൂപ്പി ആനന്ദത്തോടെ അങ്ങദനോടു സമീപിച്ചു, സ്നേഹപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സൌമ്യ രോഷോ ന കര്തവ്യോ യദേഭിഃ പരിവാരണമ്। അജ്ഞാനാദ് രക്ഷിഭിഃ ക്രോധാദ് ഭവന്തഃ പ്രതിഷേധിതാഃ
സൗമ്യ, ഇവർ നിങ്ങളെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചതിൽ ദേഷ്യം കാണിക്കേണ്ടതില്ല. അവരെ പോലെയുള്ള രക്ഷകർ അജ്ഞാനത്തിലും കോപത്തിലും നിന്നാണ് അങ്ങനെ ചെയ്തതെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ശ്രാന്തോ ദൂരാദനുപ്രാപ്തോ ഭക്ഷയസ്വ സ്വകം മധു। യുവരാജസ്ത്വമീശശ്ച വനസ്യാസ്യ മഹാബല
നീ ദൂരത്ത് നിന്ന് ക്ഷീണിച്ച് എത്തിയിരിക്കുന്നു. നിന്റെ സ്വന്തം മധുരസം കഴിക്കൂ. നീ ഈ വനത്തിന്റെ യുവരാജാവും അധിപനുമാണ്, മഹാബലശാലിയേ.
മൌര്ഖ്യാത് പൂര്വം കൃതോ രോഷസ്തദ് ഭവാന് ക്ഷന്തുമര്ഹതി। യഥൈവ ഹി പിതാ തേഽഭൂത് പൂര്വം ഹരിഗണേശ്വരഃ
മുന്പ് മൂഢത്വത്തിൽ നിന്നാണ് ദേഷ്യം കാണിച്ചത്. അതു പോലെ നിന്റെ അച്ഛൻ, വാനരഗണങ്ങളുടെ നായകൻ, മുമ്പ് ക്ഷമിച്ചതുപോലെ നീയും ക്ഷമിക്കണം.
തഥാ ത്വമപി സുഗ്രീവോ നാന്യസ്തു ഹരിസത്തമ। ആഖ്യാതം ഹി മയാ ഗത്വാ പിതൃവ്യസ്യ തവാനഘ
അതു പോലെ, സുഖ്രീവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ പിതാവിന്റെ സഹോദരൻ, മറ്റാരുമല്ല, വാനരശ്രേഷ്ഠാ. ഞാൻ പോയി നിന്റെ പിതാവിന്റെ സഹോദരനോട് എല്ലാം അറിയിച്ചു.
ഇഹോപയാനം സര്വേഷാമേതേഷാം വനചാരിണാമ്। ഭവദാഗമനം ശ്രുത്വാ സഹൈഭിര്വനചാരിഭിഃ
നീ എത്തിയെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ ഈ വനവാസികൾ എല്ലാവരും മറ്റുള്ള വനവാസികളോടൊപ്പം ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.
പ്രഹൃഷ്ടോ ന തു രുഷ്ടോഽസൌ വനം ശ്രുത്വാ പ്രധര്ഷിതമ്। പ്രഹൃഷ്ടോ മാം പിതൃവ്യസ്തേ സുഗ്രീവോ വാനരേശ്വരഃ
വനം ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടുവെന്നു കേട്ടപ്പോൾ നിന്റെ പിതാവിന്റെ സഹോദരനും വാനരരാജാവുമായ സുഖ്രീവൻ ദേഷ്യമല്ല, ആനന്ദം തന്നെയാണ് പ്രകടിപ്പിച്ചത്.
ശീഘ്രം പ്രേഷയ സര്വാംസ്താനിതി ഹോവാച പാര്ഥിവഃ। ശ്രുത്വാ ദധിമുഖസ്യൈതദ് വചനം ശ്ലക്ഷ്ണമങ്ഗദഃ
ദധിമുഖന്റെ ഈ സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, 'വേഗത്തിൽ അവരെ എല്ലാവരെയും വിളിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
അബ്രവീത് താന് ഹരിശ്രേഷ്ഠോ വാക്യം വാക്യവിശാരദഃ। ശങ്കേ ശ്രുതോഽയം വൃത്താന്തോ രാമേണ ഹരിയൂഥപാഃ
അംഗദൻ, വാക്കിൽ പാണ്ഡിത്യവും കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായവൻ, അവരോടു പറഞ്ഞു: 'സുഹൃത്തുക്കളേ, ഈ വാർത്ത രാമനിലേക്കു എത്തിച്ചേർന്നെന്നു ഞാൻ സംശയിക്കുന്നു.'
അയം ച ഹര്ഷാദാഖ്യാതി തേന ജാനാമി ഹേതുനാ। തത് ക്ഷമം നേഹ നഃ സ്ഥാതും കൃതേ കാര്യേ പരംതപാഃ
ഇവൻ സന്തോഷത്തോടെ ഈ വാർത്ത പറയുന്നു; അതുകൊണ്ടു തന്നെ കാരണമറിഞ്ഞു. അതിനാൽ, ദുശ്മന്മാരെ ജയിച്ചവരേ, ജോലി പൂർത്തിയായപ്പോൾ ഇനി ഇവിടെ നമുക്ക് നിൽക്കുന്നത് ശരിയല്ല.
പീത്വാ മധു യഥാകാമം വിക്രാന്താ വനചാരിണഃ। കിം ശേഷം ഗമനം തത്ര സുഗ്രീവോ യത്ര വാനരഃ
നാം ഇഷ്ടം പോലെ തേൻ കുടിച്ചു, ശക്തരായ കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ ആയപ്പോൾ, ഇനി ബാക്കി എന്തുണ്ട്? സുഖ്രീവൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് പോകുന്നതു മാത്രമേ ഇനി വേണ്ടുള്ളൂ.
സര്വേ യഥാ മാം വക്ഷ്യന്തി സമേത്യ ഹരിപുങ്ഗവാഃ। തഥാസ്മി കര്താ കര്തവ്യേ ഭവദ്ഭിഃ പരവാനഹമ്
എല്ലാ കുരങ്ങന്മാരും ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് എനിക്ക് എന്ത് പറയുന്നുവോ, അതുപോലെയാകും ഞാൻ ചെയ്യുക; വേണ്ട കാര്യങ്ങളിൽ ഞാൻ നിങ്ങളിൽ ആശ്രിതനാണ്.
നാജ്ഞാപയിതുമീശോഽഹം യുവരാജോഽസ്മി യദ്യപി। അയുക്തം കൃതകര്മാണോ യൂയം ധര്ഷയിതും ബലാത്
ഞാൻ യുവരാജാവായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, നിർദ്ദേശം നൽകാൻ എനിക്ക് അധികാരം ഇല്ല; നിങ്ങൾ ജോലി പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ബലാൽക്കാരം ചെയ്ത് നിങ്ങളെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നത് ശരിയല്ല.
ബ്രുവതശ്ചാങ്ഗദസ്യൈവം ശ്രുത്വാ വചനമുത്തമമ്। പ്രഹൃഷ്ടമനസോ വാക്യമിദമൂചുര്വനൌകസഃ
അംഗദൻ ഇങ്ങനെ ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞത് കേട്ട്, കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന കുരങ്ങന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഏവം വക്ഷ്യതി കോ രാജന് പ്രഭുഃ സന് വാനരര്ഷഭ। ഐശ്വര്യമദമത്തോ ഹി സര്വോഽഹമിതി മന്യതേ
രാജാവേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രഭുവായും കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമോ? അധികാരത്തിന്റെ മദത്തിൽ എല്ലാവരും 'ഞാനാണ് എല്ലാം' എന്നു തന്നെ കരുതാറുണ്ട്.
തവ ചേദം സുസദൃശം വാക്യം നാന്യസ്യ കസ്യചിത്। സന്നതിര്ഹി തവാഖ്യാതി ഭവിഷ്യച്ഛുഭയോഗ്യതാമ്
ഇത്തരമൊരു വാക്ക് നിനക്കു മാത്രമേ യോജിക്കൂ, മറ്റാര്ക്കും അല്ല; നിന്റെ വിനയം ഭാവിയിൽ നല്ല ഭാഗ്യത്തിന് അർഹതയുണ്ടെന്നു കാണിക്കുന്നു.
സര്വേ വയമപി പ്രാപ്താസ്തത്ര ഗന്തും കൃതക്ഷണാഃ। സ യത്ര ഹരിവീരാണാം സുഗ്രീവഃ പതിരവ്യയഃ
നാം എല്ലാവരും അവിടെ പോകാൻ തയ്യാറാണ്, കുരങ്ങവീരന്മാരുടെ ശാശ്വതനായ നായകൻ സുഖ്രീവൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക്.
ത്വയാ ഹ്യനുക്തൈര്ഹരിഭിര്നൈവ ശക്യം പദാത് പദമ്। ക്വചിദ് ഗന്തും ഹരിശ്രേഷ്ഠ ബ്രൂമഃ സത്യമിദം തു തേ
കുരങ്ങങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നിന്റെ അനുമതി കൂടാതെ ഇവർക്ക് എവിടെയും ഒരു അടിപോലും നീങ്ങാൻ കഴിയില്ല; ഞങ്ങൾ നിനക്കു സത്യമാണ് പറയുന്നത്.
ഏവം തു വദതാം തേഷാമങ്ഗദഃ പ്രത്യഭാഷത। സാധു ഗച്ഛാമ ഇത്യുക്ത്വാ ഖമുത്പേതുര്മഹാബലാഃ
അവർ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, അംഗദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ശരി, നമുക്ക് പോകാം.' എന്നിട്ട് മഹാശക്തന്മാർ ആകാശത്തേക്ക് ചാടിത്തുടങ്ങി.
ഉത്പതന്തമനൂത്പേതുഃ സര്വേ തേ ഹരിയൂഥപാഃ। കൃത്വാഽഽകാശം നിരാകാശം യന്ത്രോത്ക്ഷിപ്താ ഇവോപലാഃ
അംഗദൻ ചാടുമ്പോൾ, എല്ലാ കുരങ്ങനായകന്മാരും ഒരുമിച്ച് ഉയർന്ന്, യന്ത്രത്തിൽ നിന്ന് കല്ലുകൾ എറിഞ്ഞതുപോലെ ആകാശം ശൂന്യമാക്കി.
അങ്ഗദം പുരതഃ കൃത്വാ ഹനൂമന്തം ച വാനരമ്। തേഽമ്ബരം സഹസോത്പത്യ വേഗവന്തഃ പ്ലവങ്ഗമാഃ
അംഗദനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ഹനുമാനെയും കൂട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി, ആ വേഗമുള്ള കുരങ്ങന്മാർ പെട്ടെന്ന് ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പോയി.
വിനദന്തോ മഹാനാദം ഘനാ വാതേരിതാ യഥാ। അങ്ഗദേ സമനുപ്രാപ്തേ സുഗ്രീവോ വാനരേശ്വരഃ
വായുവിൽ കയറിയ മേഘങ്ങൾ പോലെ വലിയ ശബ്ദത്തോടെ ഗർജിച്ച്, അംഗദൻ എത്തിയപ്പോൾ കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവായ സുഖ്രീവൻ—
ഉവാച ശോകസംതപ്തം രാമം കമലലോചനമ്। സമാശ്വസിഹി ഭദ്രം തേ ദൃഷ്ടാ ദേവീ ന സംശയഃ
—ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട കമലനയനനായ രാമനോടു പറഞ്ഞു: 'ധൈര്യം കൈവിടരുത്, നിനക്കു ഭദ്രം നേരാകട്ടെ; ദേവിയെ കണ്ടു, സംശയമില്ല.'
നാഗന്തുമിഹ ശക്യം തൈരതീതസമയൈരിഹ। അങ്ഗദസ്യ പ്രഹര്ഷാച്ച ജാനാമി ശുഭദര്ശന
'നിശ്ചയിച്ച സമയത്തെ മറികടന്ന ശേഷം ഇവർക്ക് ഇവിടെ തിരിച്ചെത്താൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു, ശുഭദർശനനേ; അംഗദന്റെ സന്തോഷത്തിൽ നിന്നു ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു, ദേവിയെ കണ്ടു.'
ന മത്സകാശമാഗച്ഛേത് കൃത്യേ ഹി വിനിപാതിതേ। യുവരാജോ മഹാബാഹുഃ പ്ലവതാമങ്ഗദോ വരഃ
'പ്രവൃത്തി പരാജയപ്പെട്ടാൽ, മഹാബലശാലിയായ യുവരാജാവും കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ അംഗദൻ എന്റെ അടുത്ത് വന്നേനെ.'
യദ്യപ്യകൃതകൃത്യാനാമീദൃശഃ സ്യാദുപക്രമഃ। ഭവേത് തു ദീനവദനോ ഭ്രാന്തവിപ്ലുതമാനസഃ
'അവരുടെ ജോലി വിജയിച്ചില്ലെങ്കിൽ, അവരുടെ സമീപനം ഇങ്ങനെയായിരിക്കും: മുഖം താഴ്ത്തിയതും മനസ്സ് ആശങ്കയിലും ഭ്രമത്തിലും ആകുന്നതും.'