തുദന്തമന്യഃ പ്രണദന്നുപൈതി സമാകുലം തത് കപിസൈന്യമാസീത്। ന ചാത്ര കശ്ചിന്ന ബഭൂവ മത്തോ ന ചാത്ര കശ്ചിന്ന ബഭൂവ ദൃപ്തഃ
മറ്റൊരാൾ അടിച്ചും ആർത്തും അടുത്ത് വരുന്നു; ആ കുരങ്ങുസൈന്യം മുഴുവൻ കലഹഭരിതമായി. അവിടെ മദം കയറിയതല്ലാത്തവനും, അഹങ്കാരമുള്ളതല്ലാത്തവനും ഒരാളുമില്ലായിരുന്നു.
തതോ വനം തത് പരിഭക്ഷ്യമാണം ദ്രുമാംശ്ച വിധ്വംസിതപത്രപുഷ്പാന്। സമീക്ഷ്യ കോപാദ് ദധിവക്ത്രനാമാ നിവാരയാമാസ കപിഃ കപീംസ്താന്
അപ്പോൾ ആ വനവും, ഇലകളും പൂക്കളും നശിച്ച മരങ്ങളും കണ്ട്, ദധിമുഖൻ എന്ന കുരങ്ങൻ കോപത്തോടെ അവരെ തടയാൻ തുടങ്ങി.
സ തൈഃ പ്രവൃദ്ധൈഃ പരിഭര്ത്സ്യമാനോ വനസ്യ ഗോപ്താ ഹരിവൃദ്ധവീരഃ। ചകാര ഭൂയോ മതിമുഗ്രതേജാ വനസ്യ രക്ഷാം പ്രതി വാനരേഭ്യഃ
ആ കുരങ്ങുകളുടെ അതിരുകടന്ന കളിയാൽ ബുദ്ധിമുട്ടിയ വനത്തിന്റെ മുതിർന്ന രക്ഷകൻ ദധിമുഖൻ, കുരങ്ങുകളിൽ നിന്നു വനത്തെ കാക്കാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ മുന്നോട്ട് വന്നു.
ഉവാച കാംശ്ചിത് പരുഷാണ്യഭീത- മസക്തമന്യാംശ്ച തലൈര്ജഘാന। സമേത്യ കൈശ്ചിത് കലഹം ചകാര തഥൈവ സാമ്നോപജഗാമ കാംശ്ചിത്
അവൻ ചിലരോട് കടുത്ത വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, ചിലരെ കൈകൊണ്ടു അടിച്ചു, ചിലരുമായി വഴക്കിട്ടു, മറ്റുചിലരോട് സാന്ത്വനത്തോടെ സമീപിച്ചു.
സ തൈര്മദാദപ്രതിവാര്യവേഗൈ- ര്ബലാച്ച തേന പ്രതിവാര്യമാണൈഃ। പ്രധര്ഷണേ ത്യക്തഭയൈഃ സമേത്യ പ്രകൃഷ്യതേ ചാപ്യനവേക്ഷ്യ ദോഷമ്
അവരുടെ തടയാനാവാത്ത ശക്തിയാൽ, ഭയമില്ലാതെ ആക്രമിച്ച കുരങ്ങുകൾ ചേർന്ന്, അവനെ കുറ്റം നോക്കാതെ വലിച്ചിഴച്ചു.
നഖൈസ്തുദന്തോ ദശനൈര്ദശന്ത- സ്തലൈശ്ച പാദൈശ്ച സമാപയന്തഃ। മദാത് കപിം തേ കപയഃ സമന്താ- ന്മഹാവനം നിര്വിഷയം ച ചക്രുഃ
കുരങ്ങുകൾ കുരുക്കളാൽ ചവിട്ടി, പല്ലുകൊണ്ട് കടിച്ചു, കൈയും കാലും ഉപയോഗിച്ച് അടിച്ചു, മദത്തിൽ മുഴുകി ചുറ്റി, ആ വലിയ വനത്തെ ആനന്ദം ഇല്ലാത്തതാക്കി മാറ്റി.
thumb|ദ്വിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ദ്വിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൫-
അമ്പതിരണ്ടാം സർഗം കേൾക്കട്ടെ.
താനുവാച ഹരിശ്രേഷ്ഠോ ഹനൂമാന് വാനരര്ഷഭഃ। അവ്യഗ്രമനസോ യൂയം മധു സേവത വാനരാഃ
കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാൻ അവരെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ മനസ്സിൽ ഭയമില്ലാതെ തേൻ ആസ്വദിക്കൂ, കുരങ്ങുമാരേ.'
അഹമാവര്ജയിഷ്യാമി യുഷ്മാകം പരിപന്ഥിനഃ। ശ്രുത്വാ ഹനൂമതോ വാക്യം ഹരീണാം പ്രവരോഽങ്ഗദഃ
'നിങ്ങളുടെ തടസ്സങ്ങൾ ഞാൻ അകറ്റാം,' എന്നു പറഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കുരങ്ങുകളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്കദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
പ്രത്യുവാച പ്രസന്നാത്മാ പിബന്തു ഹരയോ മധു। അവശ്യം കൃതകാര്യസ്യ വാക്യം ഹനുമതോ മയാ
സന്തോഷത്തോടെ അവൻ പറഞ്ഞു: 'കുരങ്ങുകൾക്ക് തേൻ കുടിക്കാം. ഹനുമാൻ തന്റെ കടമ പൂർത്തിയാക്കിയതുകൊണ്ട്, അവന്റെ വാക്ക് ഞാൻ അനുസരിക്കണം.'
അകാര്യമപി കര്തവ്യം കിമങ്ഗം പുനരീദൃശമ്। അങ്ഗദസ്യ മുഖാച്ഛ്രുത്വാ വചനം വാനരര്ഷഭാഃ
'അനുചിതമായതും ചെയ്യേണ്ടി വരുമെങ്കിൽ, ഇങ്ങനെ നല്ലതൊന്നാണെങ്കിൽ എത്രയോ ചെയ്യണം!' അങ്കദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ...
സാധു സാധ്വിതി സംഹൃഷ്ടാ വാനരാഃ പ്രത്യപൂജയന്। പൂജയിത്വാങ്ഗദം സര്വേ വാനരാ വാനരര്ഷഭമ്
'നല്ലത്, നല്ലത്' എന്നു സന്തോഷത്തോടെ കുരങ്ങുകൾ പറഞ്ഞു. അങ്കദനെ ആദരിച്ചു, എല്ലാവരും കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനെയും ആദരിച്ചു.
ജഗ്മുര്മധുവനം യത്ര നദീവേഗ ഇവ ദ്രുമമ്। തേ പ്രവിഷ്ടാ മധുവനം പാലാനാക്രമ്യ ശക്തിതഃ
അവർ നദിയുടെ ഒഴുക്കുപോലെ മരങ്ങളിലേക്കു ചെന്നു, പിന്നെ മധുവനത്തിലേക്ക് കടന്നു, അവിടെ കാവലുകാരെ ശക്തിയാൽ കീഴടക്കി.
അതിസര്ഗാച്ച പടവോ ദൃഷ്ട്വാ ശ്രുത്വാ ച മൈഥിലീമ്। പപുഃ സര്വേ മധു തദാ രസവത് ഫലമാദദുഃ
അവരെ അതിയായ ആവേശം പിടിച്ചിരുന്നതുകൊണ്ട്, സീതയെ കണ്ടും കേട്ടും, എല്ലാവരും തേൻ കുടിച്ചു, രസമുള്ള പഴങ്ങൾ എടുത്തു.
ഉത്പത്യ ച തതഃ സര്വേ വനപാലാന് സമാഗതാന്। തേ താഡയന്തഃ ശതശഃ സക്താ മധുവനേ തദാ
അപ്പോൾ എല്ലാവരും ചാടി, ചേർന്ന് വന്ന വനപാലകരെ നൂറുകണക്കിന് അടിച്ചു, മധുവനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
മധൂനി ദ്രോണമാത്രാണി ബാഹുഭിഃ പരിഗൃഹ്യ തേ। പിബന്തി കപയഃ കേചിത് സങ്ഘശസ്തത്ര ഹൃഷ്ടവത്
ചില കുരങ്ങുകൾ കൈകൊണ്ട് വലിയ തേൻപാത്രങ്ങൾ പിടിച്ചു, കൂട്ടമായി സന്തോഷത്തോടെ തേൻ കുടിച്ചു.
ഘ്നന്തി സ്മ സഹിതാഃ സര്വേ ഭക്ഷയന്തി തഥാപരേ। കേചിത് പീത്വാപവിധ്യന്തി മധൂനി മധുപിങ്ഗലാഃ
എല്ലാവരും ചേർന്ന് അടിച്ചു, മറ്റുള്ളവർ ഭക്ഷിച്ചു; ചിലർ തേൻ കുടിച്ച ശേഷം തേൻചട്ടികൾ എറിഞ്ഞു, വായിൽ തേൻ പറ്റി.
മധൂച്ഛിഷ്ടേന കേചിച്ച ജഘ്നുരന്യോന്യമുത്കടാഃ। അപരേ വൃക്ഷമൂലേഷു ശാഖാ ഗൃഹ്യ വ്യവസ്ഥിതാഃ
ചിലർ തേൻ ശേഷിച്ചതുകൊണ്ട് പരസ്പരം അടിച്ചു; മറ്റുള്ളവർ വൃക്ഷത്തിന്റെ ചില്ലകൾ പിടിച്ച് വേര്ക്കൽ ഇരുന്നു.
അത്യര്ഥം ച മദഗ്ലാനാഃ പര്ണാന്യാസ്തീര്യ ശേരതേ। ഉന്മത്തവേഗാഃ പ്ലവഗാ മധുമത്താശ്ച ഹൃഷ്ടവത്
മദത്തിൽ മുഴുകി, കുരങ്ങുകൾ ഇലകൾ വിരിച്ച് കിടന്നു; അവർക്കു മനസ്സിൽ ആവേശവും സന്തോഷവും നിറഞ്ഞു.
ക്ഷിപന്ത്യപി തഥാന്യോന്യം സ്ഖലന്തി ച തഥാപരേ। കേചിത് ക്ഷ്വേഡാന് പ്രകുര്വന്തി കേചിത് കൂജന്തി ഹൃഷ്ടവത്
ചിലർ തമ്മിൽ ഒരാളെയൊരാൾ എറിഞ്ഞു, മറ്റുള്ളവർ ഇടറിപ്പോയി; ചിലർ വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി, ചിലർ സന്തോഷത്തോടെ കൂവിച്ചു.
ഹരയോ മധുനാ മത്താഃ കേചിത് സുപ്താ മഹീതലേ। ധൃഷ്ടാഃ കേചിദ്ധസന്ത്യന്യേ കേചിത് കുര്വന്തി ചേതരത്
ചില കുരങ്ങന്മാർ തേൻ കുടിച്ചു മദത്തിൽ മണ്ണിൽ കിടന്നു ഉറങ്ങി. ചിലർ ധൈര്യത്തോടെ ചിരിച്ചു, മറ്റുചിലർ പലതും ചെയ്തു.
കൃത്വാ കേചിദ് വദന്ത്യന്യേ കേചിദ് ബുധ്യന്തി ചേതരത്। യേഽപ്യത്ര മധുപാലാഃ സ്യുഃ പ്രേഷ്യാ ദധിമുഖസ്യ തു
ചിലർ എന്തോ ചെയ്തു പറഞ്ഞുവോ, മറ്റുചിലർ ഉണർന്നു. ഇവിടെ ദധിമുഖന്റെ സേവകരായ തേൻകാക്കന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തേഽപി തൈര്വാനരൈര്ഭീമൈഃ പ്രതിഷിദ്ധാ ദിശോ ഗതാഃ। ജാനുഭിശ്ച പ്രഘൃഷ്ടാശ്ച ദേവമാര്ഗം ച ദര്ശിതാഃ
അവരും ആ ഭയങ്കര കുരങ്ങന്മാരാൽ തുരത്തപ്പെട്ടു, എല്ലാടത്തേക്കും ഓടി, മുട്ടുകൾ പൊട്ടി, ദൈവങ്ങളുടെ വഴി കാണിക്കപ്പെട്ടു.
അബ്രുവന് പരമോദ്വിഗ്നാ ഗത്വാ ദധിമുഖം വചഃ। ഹനൂമതാ ദത്തവരൈര്ഹതം മധുവനം ബലാത്। വയം ച ജാനുഭിര്ഘൃഷ്ടാ ദേവമാര്ഗം ച ദര്ശിതാഃ
അവർ വളരെ വിഷമത്തോടെ ദധിമുഖനോട് ചെന്നു പറഞ്ഞു: 'ഹനുമാനും അവനോടൊപ്പം അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചവരും ബലമായി തേൻതോട്ടം നശിപ്പിച്ചു; ഞങ്ങൾ മുട്ടുകൾ പൊട്ടിപ്പോയി ദൈവങ്ങളുടെ വഴി കാണിക്കപ്പെട്ടു.'
തദാ ദധിമുഖഃ ക്രുദ്ധോ വനപസ്തത്ര വാനരഃ। ഹതം മധുവനം ശ്രുത്വാ സാന്ത്വയാമാസ താന് ഹരീന്
അപ്പോൾ തേൻതോട്ടത്തിന്റെ കാവലാളായ ദധിമുഖൻ, തേൻതോട്ടം നശിപ്പിച്ചതായി കേട്ടപ്പോൾ കോപത്തോടെ ആ കുരങ്ങന്മാരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ഏതാഗച്ഛത ഗച്ഛാമോ വാനരാനതിദര്പിതാന്। ബലേനാവാരയിഷ്യാമി പ്രഭുഞ്ജാനാന് മധൂത്തമമ്
'വരൂ, നമുക്ക് പോകാം! അത്യധികം അഭിമാനമുള്ള ആ കുരങ്ങന്മാരെ, അവർ ഏറ്റവും നല്ല തേൻ ആസ്വദിക്കുമ്പോൾ, ബലമായി തടയാം.'
ശ്രുത്വാ ദധിമുഖസ്യേദം വചനം വാനരര്ഷഭാഃ। പുനര്വീരാ മധുവനം തേനൈവ സഹിതാ യയുഃ
ദധിമുഖന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പ്രധാന കുരങ്ങന്മാർ അവനോടൊപ്പം വീണ്ടും തേൻതോട്ടത്തിലേക്ക് പോയി.
മധ്യേ ചൈഷാം ദധിമുഖഃ സുപ്രഗൃഹ്യ മഹാതരുമ്। സമഭ്യധാവന് വേഗേന സര്വേ തേ ച പ്ലവംഗമാഃ
അവരുടെ നടുവിൽ, ദധിമുഖൻ വലിയൊരു വൃക്ഷം ഉറപ്പിച്ച് പിടിച്ച് വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് ഓടി, പിന്നെ എല്ലാകുരങ്ങന്മാരും പിന്തുടർന്നു.
തേ ശിലാഃ പാദപാംശ്ചൈവ പാഷാണാനപി വാനരാഃ। ഗൃഹീത്വാഭ്യാഗമന് ക്രുദ്ധാ യത്ര തേ കപികുഞ്ജരാഃ
അവ കുരങ്ങന്മാർ കല്ലുകളും മരങ്ങളും പാറകളും എടുത്ത്, ആ കുരങ്ങാനകളുള്ളിടത്തേക്ക് കോപത്തോടെ എത്തി.
ബലാന്നിവാരയന്തശ്ച ആസേദുര്ഹരയോ ഹരീന്। സംദഷ്ടൌഷ്ഠപുടാഃ ക്രുദ്ധാ ഭര്ത്സയന്തോ മുഹുര്മുഹുഃ
ശക്തിയായി അവർ കുരങ്ങന്മാരെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചു, അടുത്തെത്തി, കോപത്തിൽ ചുണ്ടുകൾ കടിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും ഭീഷണി വിളിച്ചു.