തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ। സന്താരം കാരയാമാസ സര്ഷിസങ്ഘസ്യ കൌശികഃ
മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട കൌശികൻ, ആ ഋഷിസമൂഹം മുഴുവൻ നദി കടക്കാൻ ഒരുക്കി.
ഉത്തരം തീരമാസാദ്യ സമ്പൂജ്യര്ഷിഗണം തതഃ। ഗങ്ഗാകൂലേ നിവിഷ്ടാസ്തേ വിശാലാം ദദൃശുഃ പുരീമ്
വടക്കേ കരയിൽ എത്തി, ഋഷികളെ ആദരിച്ച്, അവർ ഗംഗയുടെ തീരത്ത് പാർത്തു, വിശാലാ നഗരം കണ്ടു.
തതോ മുനിവരസ്തൂര്ണം ജഗാമ സഹരാഘവഃ। വിശാലാം നഗരീം രമ്യാം ദിവ്യാം സ്വര്ഗോപമാം തദാ
അപ്പോൾ മഹർഷി, രാഘവനോടൊപ്പം, ആ മനോഹരവും ദിവ്യവുമായ സ്വർഗ്ഗത്തോട് സമമായ വിശാലാ നഗരത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി.
അഥ രാമോ മഹാപ്രാജ്ഞോ വിശ്വാമിത്രം മഹാമുനിമ്। പപ്രച്ഛ പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ വിശാലാമുത്തമാം പുരീമ്
അപ്പോൾ മഹാപണ്ഡിതനായ രാമൻ കൈകൂപ്പി മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രനോടു വിശാല എന്ന മഹാനഗരത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
കതമോ രാജവംശോഽയം വിശാലായാം മഹാമുനേ। ശ്രോതുമിച്ഛാമി ഭദ്രം തേ പരം കൌതൂഹലം ഹി മേ
മഹാമുനിയേ, ഈ വിശാലയിൽ ഏത് രാജവംശമാണ് സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത് എന്ന് ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി പറയുമാറാകട്ടെ, എനിക്ക് അത്യന്തം കൗതുകമാണ്.
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ രാമസ്യ മുനിപുങ്ഗവഃ। ആഖ്യാതും തത്സമാരേഭേ വിശാലായാഃ പുരാതനമ്
രാമന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മുനികളിൽ പ്രധാനനായ വിശ്വാമിത്രൻ വിശാലയുടെ പുരാതനചരിത്രം വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ശ്രൂയതാം രാമ ശക്രസ്യ കഥാം കഥയതഃ ശ്രുതാമ്। അസ്മിന് ദേശേ ഹി യദ് വൃത്തം ശൃണു തത്ത്വേന രാഘവ
രാമാ, ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രന്റെ കഥ നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കണം. ഈ ദേശത്ത് സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ സത്യമായി പറയാം, രഘുവംശജാ, നീ കേൾക്കൂ.
പൂര്വം കൃതയുഗേ രാമ ദിതേഃ പുത്രാ മഹാബലാഃ। അദിതേശ്ച മഹാഭാഗാ വീര്യവന്തഃ സുധാര്മികാഃ
മുന്പ് കൃതയുഗത്തിൽ, രാമാ, ദിതിയുടെ മഹാബലശാലികളായ പുത്രന്മാരും, അതിതിയുടെ മഹാഭാഗ്യശാലികളും ധൈര്യശാലികളും ധാർമ്മികരുമായ പുത്രന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തതസ്തേഷാം നരവ്യാഘ്ര ബുദ്ധിരാസീന്മഹാത്മനാമ്। അമരാ വിജരാശ്ചൈവ കഥം സ്യാമോ നിരാമയാഃ
അപ്പോൾ, മനുഷ്യസിംഹനായ രാമാ, ആ മഹാത്മാക്കൾ തമ്മിൽ ചർച്ച ചെയ്തു: എങ്ങനെ നമുക്ക് അമരന്മാരായി, വൃദ്ധിയില്ലാതെയും രോഗമില്ലാതെയും കഴിയാമെന്ന്.
തേഷാം ചിന്തയതാം തത്ര ബുദ്ധിരാസീദ് വിപശ്ചിതാമ്। ക്ഷീരോദമഥനം കൃത്വാ രസം പ്രാപ്സ്യാമ തത്ര വൈ
അവരിൽ ആ ജ്ഞാനികൾ ആലോചിച്ചപ്പോൾ, അവർക്ക് ഒരു ആശയം ഉണ്ടായി: ക്ഷീരസാഗരം കുലുക്കിയാൽ അവിടെ നിന്ന് അമൃതം ലഭിക്കും.
തതോ നിശ്ചിത്യ മഥനം യോക്ത്രം കൃത്വാ ച വാസുകിമ്। മന്ഥാനം മന്ദരം കൃത്വാ മമന്ഥുരമിതൌജസഃ
അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച ശേഷം, അവർ വാസുകിയെ കയറ്റമായി ഉപയോഗിച്ച്, മന്ദരപർവ്വതത്തെ കുലുക്കുവാനായി എടുത്തു, വലിയ ഉത്സാഹത്തോടെ ക്ഷീരസാഗരം കുലുക്കാൻ തുടങ്ങി.
അഥ വര്ഷസഹസ്രേണ യോക്ത്രസര്പശിരാംസി ച। വമന്തോഽതിവിഷം തത്ര ദദംശുര്ദശനൈഃ ശിലാഃ
അങ്ങനെ ആയിരം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം, കയറ്റമായി ഉപയോഗിച്ച പാമ്പിന്റെ തലകളിൽ നിന്ന് അത്യന്തം വിഷം പുറത്ത് വരാൻ തുടങ്ങി; അതിന്റെ പല്ലുകൾ കൊണ്ട് പാറകളെ കടിച്ചു.
ഉത്പപാതാഗ്നിസംകാശം ഹാലാഹലമഹാവിഷമ്। തേന ദഗ്ധം ജഗത് സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ്
അപ്പോൾ അഗ്നിപോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ ഹാലാഹലവിഷം ഉയർന്നു; അതിനാൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെടെ ലോകം മുഴുവൻ ദഹിച്ചു.
അഥ ദേവാ മഹാദേവം ശങ്കരം ശരണാര്ഥിനഃ। ജഗ്മുഃ പശുപതിം രുദ്രം ത്രാഹി ത്രാഹീതി തുഷ്ടുവുഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ രക്ഷക്കായി മഹാദേവനായ ശങ്കരനെയും പശുപതിയെയും രുദ്രനെയും സമീപിച്ചു, 'രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ' എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചു.
ഏവമുക്തസ്തതോ ദേവൈര്ദേവദേവേശ്വരഃ പ്രഭുഃ। പ്രാദുരാസീത് തതോഽത്രൈവ ശങ്ഖചക്രധരോ ഹരിഃ
അങ്ങനെ ദേവന്മാർ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ദേവന്മാരുടെ ദൈവാധിപൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; പിന്നെ ശംഖവും ചക്രവും കൈവശമുള്ള ഹരിയും അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി.
ഉവാചൈനം സ്മിതം കൃത്വാ രുദ്രം ശൂലധരം ഹരിഃ। ദൈവതൈര്മഥ്യമാനേ തു യത്പൂര്വം സമുപസ്ഥിതമ്
ഹരി പുഞ്ചിരിയോടെ ത്രിശൂലധാരിയായ രുദ്രനോടു പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാർ ക്ഷീരസാഗരം കുലുക്കുമ്പോൾ ഇവിടെ എന്താണ് ഉദിച്ചുവന്നതെന്ന്...'
തത് ത്വദീയം സുരശ്രേഷ്ഠ സുരാണാമഗ്രതോ ഹി യത്। അഗ്രപൂജാമിഹ സ്ഥിത്വാ ഗൃഹാണേദം വിഷം പ്രഭോ
'ദേവന്മാരുടെ മുമ്പിൽ ഉദിച്ചുവന്നതും, ദേവശ്രേഷ്ഠനായ നിന്റെതുമായ ഈ വിഷം നീ ഏറ്റുവാങ്ങണം, പ്രഭോ.'
ഇത്യുക്ത്വാ ച സുരശ്രേഷ്ഠസ്തത്രൈവാന്തരധീയത। ദേവതാനാം ഭയം ദൃഷ്ട്വാ ശ്രുത്വാ വാക്യം തു ശാര്ങ്ഗിണഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ദേവശ്രേഷ്ഠൻ അവിടെ അപ്രത്യക്ഷനായി; ദേവന്മാരുടെ ഭയം കണ്ടും ശാർംഗധാരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടും,
ഹാലാഹലം വിഷം ഘോരം സംജഗ്രാഹാമൃതോപമമ്। ദേവാന് വിസൃജ്യ ദേവേശോ ജഗാമ ഭഗവാന് ഹരഃ
ദേവാധിപനായ ഹരൻ ആ ഭയങ്കരമായ ഹാലാഹലവിഷം അമൃതംപോലെ ഏറ്റെടുത്തു; ദേവന്മാരെ വിട്ട് ഭഗവാൻ ഹരൻ അകന്നു.
തതോ ദേവാസുരാഃ സര്വേ മമന്ഥൂ രഘുനന്ദന। പ്രവിവേശാഥ പാതാലം മന്ഥാനഃ പര്വതോത്തമഃ
ശേഷം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും വീണ്ടും കുലുക്കാൻ തുടങ്ങി, രഘുനന്ദനാ; അപ്പോൾ കുലുക്കുവാൻ ഉപയോഗിച്ച പർവ്വതം പാതാളത്തിലേക്ക് മുങ്ങി.
തതോ ദേവാഃ സഗന്ധര്വാസ്തുഷ്ടുവുര്മധുസൂദനമ്। ത്വം ഗതിഃ സര്വഭൂതാനാം വിശേഷേണ ദിവൌകസാമ്
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഗാന്ധർവന്മാരും മധുസൂദനനെ സ്തുതിച്ചു: 'നീയാണ് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് സ്വർഗ്ഗവാസികൾക്കും, ആശ്രയം.'
പാലയാസ്മാന് മഹാബാഹോ ഗിരിമുദ്ധര്തുമര്ഹസി। ഇതി ശ്രുത്വാ ഹൃഷീകേശഃ കാമഠം രൂപമാസ്ഥിതഃ
നീ വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ളവനേ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം; ഈ പർവ്വതം നീ ഉയർത്തണം. അങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ ഹൃഷീകേശൻ ആമയുടെ രൂപം ധരിച്ചു.
പര്വതം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ ശിഷ്യേ തത്രോദധൌ ഹരിഃ। പര്വതാഗ്രം തു ലോകാത്മാ ഹസ്തേനാക്രമ്യ കേശവഃ
ഹരി ആ സമുദ്രത്തിൽ കിടന്നു, പർവ്വതം തന്റെ പിൻഭാഗത്ത് വച്ചു; ലോകങ്ങളുടെ ആത്മാവായ കേശവൻ കൈകൊണ്ട് പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ പിടിച്ചു.
ദേവാനാം മധ്യതഃ സ്ഥിത്വാ മമന്ഥ പുരുഷോത്തമഃ। അഥ വര്ഷസഹസ്രേണ ആയുര്വേദമയഃ പുമാന്
ദേവന്മാരുടെ നടുവിൽ നിന്ന് ഉത്തമപുരുഷൻ മഥനം തുടങ്ങി; ആയിരം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം ആയുർവേദം നിറഞ്ഞ ഒരു പുരുഷൻ അവിടെ ഉദിച്ചു.
ഉദതിഷ്ഠത് സുധര്മാത്മാ സദണ്ഡഃ സകമണ്ഡലുഃ। പൂര്വം ധന്വന്തരിര്നാമ അപ്സരാശ്ച സുവര്ചസഃ
നല്ല ഗുണങ്ങളുള്ളവൻ ദണ്ഡവും കമണ്ഡലുവും പിടിച്ച് പുറത്ത് വന്നു; ആദ്യം ധന്വന്തരി എന്ന പേരിൽ, അതുപോലെ പ്രകാശമുള്ള അപ്സരസുകളും ഉദിച്ചു.
അപ്സു നിര്മഥനാദേവ രസാത് തസ്മാദ് വരസ്ത്രിയഃ। ഉത്പേതുര്മനുജശ്രേഷ്ഠ തസ്മാദപ്സരസോഽഭവന്
ജലങ്ങൾ മഥിച്ചതിന്റെ ഫലമായി, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ആ സാരത്തിൽ നിന്നു അതുല്യമായ സ്ത്രീകൾ ഉദിച്ചു; അങ്ങനെ അപ്സരസുകൾ ഉണ്ടായി.
ഷഷ്ടിഃ കോട്യോഽഭവംസ്താസാമപ്സരാണാം സുവര്ചസാമ്। അസംഖ്യേയാസ്തു കാകുത്സ്ഥ യാസ്താസാം പരിചാരികാഃ
അവ പ്രകാശമുള്ള അപ്സരസുകൾ അറുപത് കോടിയോളം ഉണ്ടായി; കാകുത്സ്ഥാ, അവർക്കു സേവികമാരായവരുടെ എണ്ണം എണ്ണാനാവാത്തത്രയായിരുന്നു.
ന താഃ സ്മ പ്രതിഗൃഹ്ണന്തി സര്വേ തേ ദേവദാനവാഃ। അപ്രതിഗ്രഹണാദേവ താ വൈ സാധാരണാഃ സ്മൃതാഃ
ആ ദേവതകളും ദാനവരും അവരെ സ്വീകരിച്ചില്ല; ആരും സ്വീകരിക്കാത്തതിനാൽ അവരെ എല്ലാവർക്കും പൊതുവായവരായി കരുതുന്നു.
വരുണസ്യ തതഃ കന്യാ വാരുണീ രഘുനന്ദന। ഉത്പപാത മഹാഭാഗാ മാര്ഗമാണാ പരിഗ്രഹമ്
അതിനുശേഷം, രഘുനന്ദനാ, വരുണന്റെ മകളായ വാരുണി, വലിയ ഭാഗ്യശാലിയായവൾ, സ്വീകരിക്കപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പുറത്ത് വന്നു.
ദിതേഃ പുത്രാ ന താം രാമ ജഗൃഹുര്വരുണാത്മജാമ്। അദിതേസ്തു സുതാ വീര ജഗൃഹുസ്താമനിന്ദിതാമ്
ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ, രാമാ, വരുണന്റെ മകളെ സ്വീകരിച്ചില്ല; പക്ഷേ, അദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ, വീരാ, അവളെ കുറ്റമില്ലാത്തവളായി സ്വീകരിച്ചു.