വിദ്യുദ്ഭിരിവ വിക്ഷിപ്തൈരാകാശമഭവത് തദാ । പാണ്ഡുരൈഃ സലിലോത്പീഡൈഃ കീര്യമാണൈഃ സഹസ്രധാ ॥൧-൪൩-
മിന്നലുപോലെ പടർന്ന ആകാശം, വെള്ളം നിറഞ്ഞ വെള്ളരികളാൽ ആയിരക്കണക്കിന് ചാലുകളിൽ പടർന്നിരുന്നു.
ശാരദാഭ്രൈരിവാകീര്ണം ഗഗനം ഹംസസമ്പ്ലവൈഃ । ക്വചിദ് ദ്രുതതരം യാതി കുടിലം ക്വചിദായതമ് ॥൧-൪൩-
ശരദ്കാലത്തെ മേഘങ്ങൾപോലെ ആകാശം ഹംസക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു; ചിലപ്പോൾ നദി വേഗത്തിൽ, ചിലപ്പോൾ വളഞ്ഞ്, ചിലപ്പോൾ വിശാലമായി ഒഴുകി.
വിനതം ക്വചിദുദ്ഭൂതം ക്വചിദ് യാതി ശനൈഃ ശനൈഃ । സലിലേനൈവ സലിലം ക്വചിദഭ്യാഹതം പുനഃ ॥൧-൪൩-
ഒരിടത്ത് ആ ജലം ഉയർന്ന് കവിഞ്ഞൊഴുകി, മറ്റൊരിടത്ത് മന്ദമായി, സാവധാനം നീങ്ങി. ചിലപ്പോൾ വെള്ളം തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടി ചലിച്ചു.
മുഹുരൂര്ധ്വപഥം ഗത്വാ പപാത വസുധാം പുനഃ । തച്ഛങ്കരശിരോഭ്രഷ്ടം ഭ്രഷ്ടം ഭൂമിതലേ പുനഃ ॥൧-൪൩-
അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മേലോട്ടു കയറി, പിന്നെ ഭൂമിയിലേക്കു വീണു. ശംകരന്റെ തലയിൽ നിന്ന് വീണത് വീണ്ടും നിലത്ത് പതിച്ചു.
വ്യരോചത തദാ തോയം നിര്മലം ഗതകല്മഷമ് । തത്രര്ഷിഗണഗന്ധര്വാ വസുധാതലവാസിനഃ ॥൧-൪൩-
അപ്പോൾ ആ ജലം, സുതാരമായും പാപരഹിതമായും പ്രകാശിച്ചു. ഭൂമിയിൽ താമസിക്കുന്ന മഹർഷികളും ഗന്ധർവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഭവാങ്ഗപതിതം തോയം പവിത്രമിതി പസ്പൃശുഃ । ശാപാത് പ്രപതിതാ യേ ച ഗഗനാദ് വസുധാതലമ് ॥൧-൪൩-
ഭവന്റെ അങ്കങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ ഈ ജലം വിശുദ്ധമാണെന്ന് അവർ സ്പർശിച്ചു. ശാപം മൂലം ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു വീണവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
കൃത്വാ തത്രാഭിഷേകം തേ ബഭൂവുര്ഗതകല്മഷാഃ । ധൂപപാപാഃ പുനസ്തേന തോയേനാഥ ശുഭാന്വിതാഃ ॥൧-൪൩-
അവർ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പാപരഹിതരായി. ആ ജലത്തിൽ അവരുടെ പാപങ്ങൾ കഴുകി, അവർ ശുഭതയോടെ നിറഞ്ഞു.
പുനരാകാശമാവിശ്യ സ്വാഁല്ലോകാന് പ്രതിപേദിരേ । മുമുദേ മുദിതോ ലോകസ്തേന തോയേന ഭാസ്വതാ ॥൧-൪൩-
അവർ വീണ്ടും ആകാശത്തിലേക്ക് കയറി, സ്വന്തം ലോകങ്ങളിൽ എത്തി. ആ പ്രകാശമുള്ള ജലത്തിൽ ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ആനന്ദിച്ചു.
കൃതാഭിഷേകോ ഗങ്ഗായാം ബഭൂവ ഗതകല്മഷഃ । ഭഗീരഥോ ഹി രാജര്ഷിര്ദിവ്യം സ്യന്ദനമാസ്ഥിതഃ ॥൧-൪൩-
ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്തവർ പാപരഹിതരായി. രാജർഷിയായ ഭഗീരഥൻ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി.
പ്രായാദഗ്രേ മഹാരാജാസ്തം ഗങ്ഗാ പൃഷ്ഠതോഽന്വഗാത് । ദേവാഃ സര്ഷിഗണാഃ സര്വേ ദൈത്യദാനവരാക്ഷസാഃ ॥൧-൪൩-
മഹാരാജാവ് മുന്നോട്ട് പോയപ്പോൾ, ഗംഗ അവനെ പിന്തുടർന്നു. ദേവന്മാർ, മഹർഷികൾ, ദൈത്യർ, ദാനവർ, രാക്ഷസന്മാർ—എല്ലാവരും അവരെ അനുഗമിച്ചു.
ഗന്ധര്വയക്ഷപ്രവരാഃ സകിന്നരമഹോരഗാഃ । സര്വാശ്ചാപ്സരസോ രാമ ഭഗീരഥരഥാനുഗാഃ ॥൧-൪൩-
ഗന്ധർവർ, യക്ഷന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, മഹാനാഗങ്ങൾ, എല്ലാ അപ്സരസുകളും, രാമാ, ഭഗീരഥന്റെ രഥത്തെ പിന്തുടർന്നു.
ഗങ്ഗാമന്വഗമന് പ്രീതാഃ സര്വേ ജലചരാശ്ച യേ । യതോ ഭഗീരഥോ രാജാ തതോ ഗങ്ഗാ യശസ്വിനീ ॥൧-൪൩-
എല്ലാ ജലജീവികളും സന്തോഷത്തോടെ ഗംഗയെ അനുഗമിച്ചു. ഭഗീരഥൻ എവിടെ പോയാലും, മഹത്വമുള്ള ഗംഗ അവിടേക്കു പോയി.
ജഗാമ സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാ സര്വപാപപ്രണാശിനീ । തതോ ഹി യജമാനസ്യ ജഹ്നോരദ്ഭുതകര്മണഃ ॥൧-൪൩-
നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന ഗംഗ അങ്ങോട്ട് നീങ്ങി. അതിനുശേഷം, യജ്ഞം നടത്തുന്ന അത്ഭുതപ്രവർത്തിയായ ജഹ്നുവിന്റെ യജ്ഞവാടിയിൽ—
ഗങ്ഗാ സമ്പ്ലാവയാമാസ യജ്ഞവാടം മഹത്മനഃ । തസ്യാവലേപനം ജ്ഞാത്വാ ക്രുദ്ധോ ജഹ്നുശ്ച രാഘവ ॥൧-൪൩-
ഗംഗ ആ മഹാത്മാവിന്റെ യജ്ഞവാടിയിൽ വെള്ളം നിറച്ചു. അവളുടെ അഹങ്കാരം മനസ്സിലാക്കി, ജഹ്നു കോപിച്ചു, രാഘവ.
അപിബത് തു ജലം സര്വം ഗങ്ഗയാഃ പരമാദ്ഭുതമ് । തതോ ദേവാഃ സഗന്ഘര്വാ ഋഷയശ്ച സുവിസ്മിതാഃ ॥൧-൪൩-
അവൻ അത്ഭുതകരമായി ഗംഗയുടെ മുഴുവൻ വെള്ളവും കുടിച്ചു. ദേവന്മാരും ഗന്ധർവരും മഹർഷികളും അതിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
പൂജയന്തി മഹാത്മാനം ജഹ്നും പുരുഷസത്തമമ് । ഗങ്ഗാം ചാപി നയന്തി സ്മ ദുഹിതൃത്വേ മഹാത്മനഃ ॥൧-൪൩-
അവർ മഹാത്മാവായ ജഹ്നുവിനെ ആദരിച്ചു, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ. ഗംഗയെ അവന്റെ മകളായി സ്വീകരിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.
തതസ്തുഷ്ടോ മഹാതേജാഃ ശ്രോത്രാഭ്യാമസൃജത് പ്രഭുഃ । തസ്മാജ്ജഹ്നുസുതാ ഗങ്ഗാ പ്രോച്യതേ ജാഹ്നവീതി ച ॥൧-൪൩-
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ, മഹാതേജസ്വി ജഹ്നു തന്റെ ചെവികളിലൂടെ ഗംഗയെ പുറത്തുവിട്ടു. അതുകൊണ്ട് ഗംഗ ജഹ്നുവിന്റെ മകളായി അറിയപ്പെടുന്നു; ജാഹ്നവിയും എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ജഗാമ ച പുനര്ഗങ്ഗാ ഭഗീരഥരഥാനുഗാ । സാഗരം ചാപി സമ്പ്രപ്താ സാ സരിത്പ്രവരാ തദാ ॥൧-൪൩-
പിന്നീട് ഗംഗ വീണ്ടും ഭഗീരഥന്റെ രഥത്തെ പിന്തുടർന്നു. അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠനദി സമുദ്രത്തിൽ എത്തി.
രസാതലമുപാഗച്ഛത് സിദ്ധ്യര്ഥം തസ്യ കര്മണഃ । ഭഗീരഥോഽപി രാജാര്ഷിര്ഗങ്ഗാമാദായ യത്നതഃ ॥൧-൪൩-
അവൾ ആ കര്മ്മത്തിന്റെ ഫലത്തിനായി പാതാളത്തിലേക്കു കടന്നു. ഭഗീരഥൻ, രാജർഷി, അതീവ ശ്രദ്ധയോടെ ഗംഗയെ നയിച്ചു.
പിതമഹാന് ഭസ്മകൃതാനപശ്യദ് ഗതചേതനഃ । അഥ തദ്ഭസ്മനാം രാശിം ഗങ്ഗാസലിലമുത്തമമ് । പ്ലാവയത് പൂതപാപ്മാനഃ സ്വര്ഗം പ്രാപ്താ രഘൂത്തമ ॥൧-൪൩-
അവൻ തന്റെ പിതാമഹന്മാർ കത്തിയുള്ള ചിതാഭസ്മമായി, ജീവശക്തി ഇല്ലാതെ കിടക്കുന്നതു കണ്ടു. പിന്നെ, ഗംഗയുടെ ഉത്തമജലം ആ ചിതാഭസ്മത്തിൽ ഒഴിച്ച്, അവരുടെ പാപങ്ങൾ കഴുകി, അവർ സ്വർഗത്തിൽ എത്തി, രഘുകുലശ്രേഷ്ഠ.
thumb|ചതുശ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ചതുശ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്തിനാലാമത്തെ സര്ഗം കേൾക്കേണ്ടതാണ്.
സ ഗത്വാ സാഗരം രാജാ ഗങ്ഗായാനുഗതസ്തദാ । പ്രവിവേശ തലം ഭൂമേര്യത്ര തേ ഭസ്മസാത്കൃതാഃ ॥൧-൪൪-
അപ്പോൾ രാജാവ് ഗംഗയുടെ വഴിപിടിച്ച് കടലിലെത്തിയപ്പോൾ, അവിടെ അവരെ ഭസ്മമായ നിലയിൽ ഭൂമിയുടെ അടിത്തട്ടിലേക്ക് കടന്നു.
ഭസ്മന്യഥാപ്ലുതേ രാമ ഗങ്ഗായാഃ സലിലേന വൈ । സര്വലോകപ്രഭുര്ബ്രഹ്മാ രാജാനമിദമബ്രവീത് ॥൧-൪൪-
രാമാ, ഗംഗയുടെ വെള്ളത്തിൽ ആ ഭസ്മം മുഴുകിയപ്പോൾ, ലോകങ്ങളിലെ പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവ് രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
താരിതാ നരശാര്ദൂല ദിവം യാതാശ്ച ച ദേവവത് । ഷഷ്ടിഃ പുത്രസഹസ്രാണി സഗരസ്യ മഹാത്മനഃ ॥൧-൪൪-
മനുഷ്യസിംഹ, മഹാത്മാവായ സഗരന്റെ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ ദൈവങ്ങളെപ്പോലെ മോചിതരായി സ്വർഗത്തിലേക്കുയർന്നു.
സാഗരസ്യ ജലം ലോകേ യാവത്സ്ഥാസ്യതി പാര്ഥിവ । സഗരസ്യാത്മജാഃ സര്വേ ദിവി സ്ഥാസ്യന്തി ദേവവത് ॥൧-൪൪-
രാജാവേ, ലോകത്ത് കടലിന്റെ വെള്ളം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, സഗരന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരും ദേവന്മാരെപ്പോലെ സ്വർഗത്തിൽ നിലനിൽക്കും.
ഇയം ച ദുഹിതാ ജ്യേഷ്ഠാ തവ ഗങ്ഗാ ഭവിഷ്യതി । ത്വത്കൃതേന ച നാമ്നാഥ ലോകേ സ്ഥാസ്യതി വിശ്രുതാ ॥൧-൪൪-
ഇനി ഗംഗ ഈ ലോകത്ത് നിന്റെ മൂത്തമകളായിരിക്കും; നിന്റെ കർമ്മം മൂലം അവൾ നിന്റെ പേരിൽ പ്രശസ്തയാകും.
ഗങ്ഗാ ത്രിപഥഗാ നാമ ദിവ്യാ ഭാഗീരഥീതി ച । ത്രീന് പഥോ ഭാവയന്തീതി തസ്മാത് ത്രിപഥഗാ സ്മൃതാ ॥൧-൪൪-
ദിവ്യമായ ഗംഗയെ ത്രിപഥഗാ എന്നും ഭഗീരതി എന്നും വിളിക്കുന്നു; മൂന്ന് വഴികൾ കടന്നുപോകുന്നതിനാൽ അവളെ ത്രിപഥഗാ എന്ന് ഓർക്കുന്നു.
പിതാമഹാനാം സര്വേഷാം ത്വമത്ര മനുജാധിപ । കുരുഷ്വ സലിലം രാജന് പ്രതിജ്ഞാമപവര്ജയ ॥൧-൪൪-
മനുഷ്യാധിപനായ രാജാവേ, നീ ഇവിടെ പിതാമഹന്മാരുടെ മൂലകാരണനാണ്; നീ വെള്ളകൃത്യം നിർവഹിച്ച് നിന്റെ വാഗ്ദാനം പാലിക്കണം.
പൂര്വകേണ ഹി തേ രാജംസ്തേനാതിയശസാ തദാ । ധര്മിണാം പ്രവരേണാഥ നൈഷ പ്രാപ്തോ മനോരഥഃ ॥൧-൪൪-
രാജാവേ, മുമ്പ് നിന്റെ മഹത്വമുള്ള ധാർമ്മികനായ മുൻഗാമിക്ക് ഈ ആഗ്രഹം സഫലമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.
തഥൈവാംശുമതാ താത ലോകേഽപ്രതിമതേജസാ । ഗങ്ഗാം പ്രാര്ഥയതാ നേതും പ്രതിജ്ഞാ നാപവര്ജിതാ ॥൧-൪൪-
പ്രിയനായവാ, ലോകത്തിൽ അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള അംശുമാൻ ഗംഗയെ കൊണ്ടുവരാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, പക്ഷേ അവൻ വാഗ്ദാനം പാലിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.