വിപുലാംസോ മഹാബാഹുഃ കമ്ബുഗ്രീവഃ ശുഭാനനഃ। ഗൂഢജത്രുഃ സുതാമ്രാക്ഷോ രാമോ നാമ ജനൈഃ ശ്രുതഃ
വിപുലമായ തോളുകളും ശക്തമായ കൈകളും ശംഖംപോലെയുള്ള കഴുത്തും മനോഹരമായ മുഖവും മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചുണ്ടുകളും ചെമ്പരത്തി നിറമുള്ള കണ്ണുകളും ഉള്ളവനാണ് രാമൻ എന്ന് ജനങ്ങൾ അറിയുന്നു.
ദുന്ദുഭിസ്വനനിര്ഘോഷഃ സ്നിഗ്ധവര്ണഃ പ്രതാപവാന്। സമശ്ച സുവിഭക്താങ്ഗോ വര്ണം ശ്യാമം സമാശ്രിതഃ
അവന്റെ ശബ്ദം മൃദംഗംപോലെ മുഴങ്ങുന്നു, നിറം മൃദുവാണ്, ശക്തിയുള്ളവനാണ്, ശരീരം സമമാകൃതിയുള്ളതും അവയവങ്ങൾ വ്യക്തമായതും, അവൻ കറുത്ത നിറം ധരിച്ചവനാണ്.
ത്രിസ്ഥിരസ്ത്രിപ്രലമ്ബശ്ച ത്രിസമസ്ത്രിഷു ചോന്നതഃ। ത്രിതാമ്രസ്ത്രിഷു ച സ്നിഗ്ധോ ഗമ്ഭീരസ്ത്രിഷു നിത്യശഃ
മൂന്നിടങ്ങളിൽ ഉറപ്പുള്ളവനും, മൂന്നിടങ്ങളിൽ നീണ്ടവനും, മൂന്നിടങ്ങളിൽ സമമായവനും, മൂന്നിടങ്ങളിൽ ഉയർന്നവനും, മൂന്നിടങ്ങളിൽ ചെമ്പ് നിറമുള്ളവനും, മൂന്നിടങ്ങളിൽ സ്നേഹമുള്ളവനും, മൂന്നിടങ്ങളിൽ ആഴമുള്ളവനുമാണ് അവൻ.
ത്രിവലീമാംസ്ത്ര്യവനതശ്ചതുര്വ്യങ്ഗസ്ത്രിശീര്ഷവാന്। ചതുഷ്കലശ്ചതുര്ലേഖശ്ചതുഷ്കിഷ്കുശ്ചതുഃസമഃ
മൂന്നു വരികൾ ശരീരത്തിൽ ഉള്ളവനും, മൂന്നിടങ്ങളിൽ വളഞ്ഞവനും, നാലു പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവനും, മൂന്നുമുതലുള്ള തലകളുള്ളവനും, നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ളവനും, നാലു രേഖകളും നാലു ഉരുക്കളും നാലു സമത്വങ്ങളും ഉള്ളവനുമാണ്.
ചതുര്ദശസമദ്വന്ദ്വശ്ചതുര്ദംഷ്ട്രശ്ചതുര്ഗതിഃ। മഹോഷ്ഠഹനുനാസശ്ച പഞ്ചസ്നിഗ്ധോഽഷ്ടവംശവാന്
പതിനാലു ജോഡികൾ, നാല് പല്ലുകൾ, നാലു നടപ്പുകൾ, വലിയ ചുണ്ടുകളും താടിയും മൂക്കും, അഞ്ചു സ്നേഹഗുണങ്ങളും എട്ട് വംശങ്ങളും ഉള്ളവനാണ്.
ദശപദ്മോ ദശബൃഹത് ത്രിഭിര്വ്യാപ്തോ ദ്വിശുക്ലവാന്। ഷഡുന്നതോ നവതനുസ്ത്രിഭിര്വ്യാപ്നോതി രാഘവഃ
പത്തു കമലപോലെയുള്ള അവയവങ്ങൾ, പത്തു വിശാലമായ അവയവങ്ങൾ, മൂന്നു ഭാഗങ്ങളിൽ പരപ്പുള്ളതും, രണ്ട് വെള്ള പാടുകളും, ആറു ഉയർന്ന ഭാഗങ്ങളും, ഒമ്പതു സുന്ദരമായ ഭാഗങ്ങളും, മൂന്നു വിധത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനുമാണ് രാഘവൻ.
സത്യധര്മരതഃ ശ്രീമാന് സംഗ്രഹാനുഗ്രഹേ രതഃ। ദേശകാലവിഭാഗജ്ഞഃ സര്വലോകപ്രിയംവദഃ
സത്യവും ധർമ്മവും പ്രിയപ്പെട്ട് ജീവിക്കുന്നവനും, ഐശ്വര്യശാലിയുമാണ് അവൻ. എല്ലാവരോടും ദയയും സഹായവും കാണിക്കുന്നവൻ, ഏത് സ്ഥലം, ഏത് സമയമെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ, എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നവനുമാണ്.
ഭ്രാതാ ചാസ്യ ച വൈമാത്രഃ സൌമിത്രിരമിതപ്രഭഃ। അനുരാഗേണ രൂപേണ ഗുണൈശ്ചാപി തഥാവിധഃ
അവന്റെ സഹോദരൻ, വേറൊരു അമ്മയിൽ ജനിച്ച സൌമിത്രി, അതിയായ പ്രകാശമുള്ളവനും, സ്നേഹത്തിലും രൂപത്തിലും ഗുണങ്ങളിലും തുല്യനുമാണ്.
സ സുവര്ണച്ഛവിഃ ശ്രീമാന് രാമഃ ശ്യാമോ മഹായശാഃ। താവുഭൌ നരശാര്ദൂലൌ ത്വദ്ദര്ശനകൃതോത്സവൌ
സ്വർണ്ണംപോലെ പ്രകാശമുള്ള, ഐശ്വര്യവും മഹത്വവും നിറഞ്ഞ, കറുത്തവണ്ണമുള്ള രാമനും, ആ ഇരുവരും മനുഷ്യസിംഹന്മാരായി നിന്നെ കാണുന്നതിൽ സന്തോഷിച്ചു.
വിചിന്വന്തൌ മഹീം കൃത്സ്നാമസ്മാഭിഃ സഹ സംഗതൌ। ത്വാമേവ മാര്ഗമാണൌ തൌ വിചരന്തൌ വസുന്ധരാമ്
അവരൊക്കെ ഞങ്ങളോടൊപ്പം ചേരുകയും, ഭൂമിയിലെങ്ങും തിരഞ്ഞു, നിന്നെ കണ്ടെത്താനായി ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ദദര്ശതുര്മൃഗപതിം പൂര്വജേനാവരോപിതമ്। ഋഷ്യമൂകസ്യ മൂലേ തു ബഹുപാദപസംകുലേ
അവർ മുമ്പത്തെ വിധിയാൽ അവിടെ എത്തിച്ചിരിക്കുന്ന മൃഗരാജാവിനെ, ഋശ്യമൂകപർവ്വതത്തിന്റെ അടിയിലുള്ള കാടിനകത്ത് കണ്ടു.
ഭ്രാതുര്ഭയാര്തമാസീനം സുഗ്രീവം പ്രിയദര്ശനമ്। വയം ച ഹരിരാജം തം സുഗ്രീവം സത്യസങ്ഗരമ്
അവൻ സഹോദരന്റെ ഭയത്തിൽ ഇരുന്ന സുഖദർശനായ സുഗ്രീവനെയും, ഞങ്ങൾ സത്യവ്രതനായ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനെയും കണ്ടു.
പരിചര്യാമഹേ രാജ്യാത് പൂര്വജേനാവരോപിതമ്। തതസ്തൌ ചീരവസനൌ ധനുഃപ്രവരപാണിനൌ
മുമ്പത്തെ വിധിയാൽ ലഭിച്ച രാജ്യം ഞങ്ങൾ സേവിച്ചു. പിന്നെ ചീരധാരികളായ, മികച്ച വില്ലുകൾ കൈവശമുള്ള ആ ഇരുവരും അവിടെ എത്തി.
ഋഷ്യമൂകസ്യ ശൈലസ്യ രമ്യം ദേശമുപാഗതൌ। സ തൌ ദൃഷ്ട്വാ നരവ്യാഘ്രൌ ധന്വിനൌ വാനരര്ഷഭഃ
അവർ ഋശ്യമൂകപർവ്വതത്തിലെ മനോഹരമായ പ്രദേശത്ത് എത്തി; വില്ലുകൾ കൈവശമുള്ള ആ മനുഷ്യസിംഹന്മാരെ കണ്ടു വാനരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
അഭിപ്ലുതോ ഗിരേസ്തസ്യ ശിഖരം ഭയമോഹിതഃ। തതഃ സ ശിഖരേ തസ്മിന് വാനരേന്ദ്രോ വ്യവസ്ഥിതഃ
ഭയത്തിൽ അകപ്പെട്ട്, അവൻ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിലേക്ക് ചാടിപ്പോയി; പിന്നെ ആ മുകളിലിരുന്ന് വാനരരാജാവ് അവിടെ നിന്നു.
തയോഃ സമീപം മാമേവ പ്രേഷയാമാസ സത്വരമ്। താവഹം പുരുഷവ്യാഘ്രൌ സുഗ്രീവവചനാത് പ്രഭൂ
അവരുടെ അടുത്തേക്ക് എന്നെ വേഗത്തിൽ അയച്ചു; അതിനാൽ ഞാൻ, സുഗ്രീവന്റെ കല്പനപ്രകാരം, ആ മനുഷ്യസിംഹന്മാരുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
രൂപലക്ഷണസമ്പന്നൌ കൃതാഞ്ജലിരുപസ്ഥിതഃ। തൌ പരിജ്ഞാതതത്ത്വാര്ഥൌ മയാ പ്രീതിസമന്വിതൌ
രൂപവും ലക്ഷണവും നിറഞ്ഞവരായ അവർ കയ്യൊപ്പിച്ച് എന്റെ മുന്നിൽ നിന്നു; ഞാൻ അവരുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കി, ഹൃദയത്തിൽ സ്നേഹത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
പൃഷ്ഠമാരോപ്യ തം ദേശം പ്രാപിതൌ പുരുഷര്ഷഭൌ। നിവേദിതൌ ച തത്ത്വേന സുഗ്രീവായ മഹാത്മനേ
അവരെ എന്റെ പിൻഭാഗത്ത് ഇരുത്തി ആ സ്ഥലത്ത് കൊണ്ടുപോയി; അവരെ സത്യസന്ധമായി മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവന് പരിചയപ്പെടുത്തി.
തയോരന്യോന്യസമ്ഭാഷാദ് ഭൃശം പ്രീതിരജായത। തത്ര തൌ കീര്തിസമ്പന്നൌ ഹരീശ്വരനരേശ്വരൌ
അവരിൽ പരസ്പര സംഭാഷണത്തിൽ നിന്നു വലിയ സ്നേഹം ഉദിച്ചു; അവിടെ പ്രശസ്തരായ ആ ഇരുവരും, വാനരാധിപനും മനുഷ്യാധിപനും, ചേർന്നു.
പരസ്പരകൃതാശ്വാസൌ കഥയാ പൂര്വവൃത്തയാ। തം തതഃ സാന്ത്വയാമാസ സുഗ്രീവം ലക്ഷ്മണാഗ്രജഃ
പരസ്പരം ആശ്വാസം നൽകി, പഴയ സംഭവങ്ങൾ പറഞ്ഞു; പിന്നെ ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്ത സഹോദരനായ രാമൻ സുഗ്രീവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
സ്ത്രീഹേതോര്വാലിനാ ഭ്രാത്രാ നിരസ്തം പുരുതേജസാ। തതസ്ത്വന്നാശജം ശോകം രാമസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ
സ്ത്രീകാരണത്താൽ സഹോദരനായ വാലി വലിയ ശക്തിയോടെ അവനെ പുറത്താക്കി; പിന്നെ, നിന്നെ നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽ നിന്നുള്ള ദുഃഖം നിർമലകർമനായ രാമനെ ബാധിച്ചു.
ലക്ഷ്മണോ വാനരേന്ദ്രായ സുഗ്രീവായ ന്യവേദയത്। സ ശ്രുത്വാ വാനരേന്ദ്രസ്തു ലക്ഷ്മണേനേരിതം വചഃ
ലക്ഷ്മണൻ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനോട് വിവരം അറിയിച്ചു; ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് വാനരരാജാവ് ശ്രദ്ധിച്ചു.
തദാസീന്നിഷ്പ്രഭോഽത്യര്ഥം ഗ്രഹഗ്രസ്ത ഇവാംശുമാന്। തതസ്ത്വദ്ഗാത്രശോഭീനി രക്ഷസാ ഹ്രിയമാണയാ
അപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തം ഉജ്ജ്വലതയില്ലാതെ, ഗ്രഹം പിടിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു; പിന്നെ, നിന്റെ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, രാക്ഷസൻ കൊണ്ടുപോയി.
യാന്യാഭരണജാലാനി പാതിതാനി മഹീതലേ। താനി സര്വാണി രാമായ ആനീയ ഹരിയൂഥപാഃ
നീ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തിയ എല്ലാ ആഭരണങ്ങളെയും വാനരസേനാപതികൾ രാമനോടു കൊണ്ടുവന്നു.
സംഹൃഷ്ടാ ദര്ശയാമാസുര്ഗതിം തു ന വിദുസ്തവ। താനി രാമായ ദത്താനി മയൈവോപഹൃതാനി ച
സന്തോഷത്തോടെ അവർ അവയെ കാണിച്ചുവെങ്കിലും, നിന്റെ വഴി അറിയാനായില്ല. ആ ആഭരണങ്ങൾ രാമന് നൽകിയതും ഞാൻ തന്നെയാണ് കൊണ്ടുവന്നതും ആണു.
സ്വനവന്ത്യവകീര്ണാനി തസ്മിന് വിഹതചേതസി। താന്യങ്കേ ദര്ശനീയാനി കൃത്വാ ബഹുവിധം തദാ
ശബ്ദത്തോടെ ചിതറിക്കിടന്ന ആ ആഭരണങ്ങൾ, മനസ്സ് ദു:ഖത്തിൽ ആഴ്ന്നിരിക്കെ, രാമൻ തന്റെ മടിയിൽ വെച്ച് പലവിധം നോക്കി.
തേന ദേവപ്രകാശേന ദേവേന പരിദേവിതമ്। പശ്യതസ്താനി രുദതസ്താമ്യതശ്ച പുനഃ പുനഃ
ആ ദിവ്യപ്രഭയോടെ ദേവനായ രാമൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി, കരഞ്ഞ്, ദു:ഖിച്ച് വിലപിച്ചു.
പ്രാദീപയദ് ദാശരഥേസ്തദാ ശോകഹുതാശനമ്
അപ്പോൾ ദശരഥപുത്രൻ ദു:ഖത്തിന്റെ തീ കത്തിച്ചു.
ശായിതം ച ചിരം തേന ദുഃഖാര്തേന മഹാത്മനാ। മയാപി വിവിധൈര്വാക്യൈഃ കൃച്ഛ്രാദുത്ഥാപിതഃ പുനഃ
ആ മഹാത്മാവായ രാമൻ ദു:ഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന് ദീർഘകാലം കിടന്നിരുന്നു; ഞാൻ പലവിധ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് വലിയ പ്രയാസത്തോടെ അവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു.
താനി ദൃഷ്ട്വാ മഹാര്ഹാണി ദര്ശയിത്വാ മുഹുര്മുഹുഃ। രാഘവഃ സഹസൌമിത്രിഃ സുഗ്രീവേ സംന്യവേശയത്
ആ വിലയേറിയ ആഭരണങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി, രാഘവനും സൗമിത്രിയും ചേർന്ന് അവയെ സുഗ്രീവനു ഏൽപ്പിച്ചു.