വാല്മീകിരാമായണമ്

സര്വശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വജ്ഞോ സ്മൃതിമാന് പ്രതിഭാനവാന് । സര്വലോകപ്രിയഃ സാധുരദീനാത്മാ വിചക്ഷണഃ ॥൧-൧-

അവൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും സാരാംശം അറിയുന്നവൻ, ഓർമ്മശക്തിയുള്ളവൻ, ബുദ്ധിമാൻ, എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരൻ, സദാചാരവാൻ, മനസ്സിൽ ദു:ഖം ഇല്ലാത്തവൻ, വിവേകശാലി.

സര്വദാഭിഗതഃ സദ്ഭിഃ സമുദ്ര ഇവ സിന്ധുഭിഃ । ആര്യഃ സര്വസമശ്ചൈവ സദൈവ പ്രിയദര്ശനഃ ॥൧-൧-

സദാചാരമുള്ളവർ എല്ലായ്പ്പോഴും അവനെ സമീപിക്കുന്നു, നദികൾ സമുദ്രത്തെപ്പോലെ; അവൻ ഉന്നതനും, എല്ലാവരോടും സമദർശിയും, എപ്പോഴും കാണാൻ മനോഹരനുമാണ്.

സ ച സര്വ ഗുണോപേതഃ കൌസല്യാനന്ദവര്ധനഃ । സമുദ്ര ഇവ ഗാമ്ഭീര്യേ ധൈര്യേണ ഹിമവാനിവ ॥൧-൧-

അവൻ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവൻ, കൗസല്യയുടെ സന്തോഷം, ആഴത്തിൽ സമുദ്രംപോലെയും, ക്ഷമയിൽ ഹിമാലയംപോലെയും.

വിഷ്ണുനാ സദൃശോ വീര്യേ സോമവത്പ്രിയദര്ശനഃ । കാലാഗ്നിസദൃശഃ ക്രോധേ ക്ഷമയാ പൃഥിവീസമഃ ॥൧-൧-

ശക്തിയിൽ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെയും, സൗന്ദര്യത്തിൽ ചന്ദ്രനെപ്പോലെയും, കോപത്തിൽ കാലാഗ്നിയെപ്പോലെയും, ക്ഷമയിൽ ഭൂമിയെപ്പോലെയും.

ധനദേന സമസ്ത്യാഗേ സത്യേ ധര്മ ഇവാപരഃ । തമേവംഗുണസമ്പന്നം രാമം സത്യപരാക്രമമ് ॥൧-൧-

സമ്പൂർണ്ണമായി ധനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിൽ സത്യവും ധർമ്മവും നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു മനുഷ്യനായി രാമൻ നിലകൊണ്ടു. ഇങ്ങനെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞ, സത്യത്തിലും വീര്യത്തിലും ഉറച്ചവനായിരുന്നു രാമൻ.

ജ്യേഷ്ഠം ജ്യേഷ്ഠഗുണൈര്യുക്തം പ്രിയം ദശരഥസ്സുതമ് । പ്രകൃതീനാം ഹിതൈര്യുക്തം പ്രകൃതിപ്രിയകാമ്യയാ ॥൧-൧-

ദശരഥന്റെ പ്രിയപുത്രനായ മൂത്തവൻ, മൂത്തവർക്കുള്ള ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞവനും ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുകയും അവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തവനുമായിരുന്നു.

യൌവരാജ്യേന സംയോക്തുമ് ഐച്ഛത്പ്രീത്യാ മഹീപതിഃ । തസ്യാഭിഷേകസമ്ഭാരാന് ദൃഷ്ട്വാ ഭാര്യാഥ കൈകയീ ॥൧-൧-

രാജാവ് പ്രീതിയോടെ അവനെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. എന്നാൽ അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ, ഭാര്യയായ കൈകേയി—

പൂര്വം ദത്തവരാ ദേവീ വരമേനമയാചത । വിവാസനഞ്ച രാമസ്യ ഭരതസ്യാഭിഷേചനമ് ॥൧-൧-

മുന്‍പ് വരങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്ന രാജ്ഞി, രാമനെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കാനും ഭാരതനെ രാജാവാക്കാനും ആ വേണം എന്ന് ചോദിച്ചു.

സ സത്യവചനാദ്രാജാ ധര്മപാശേന സംയതഃ । വിവാസയാമാസ സുതം രാമം ദശരഥഃ പ്രിയമ് ॥൧-൧-

സത്യവചനം പാലിക്കേണ്ടതും ധർമ്മത്തിന്റെ ബന്ധനം കൊണ്ടും രാജാവ് ദശരഥൻ, പ്രിയപ്പെട്ട മകനായ രാമനെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കേണ്ടി വന്നു.

സ ജഗാമ വനം വീരഃ പ്രതിജ്ഞാമനുപാലയന് । പിതുര്വചനനിര്ദേശാത് കൈകേയ്യാഃ പ്രിയകാരണാത് ॥൧-൧-

ആ വീരൻ തന്റെ വാക്ക് പാലിച്ച്, അച്ഛന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച്, കൈകേയിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

തം വ്രജന്തം പ്രിയോ ഭ്രാതാ ലക്ഷ്മണോഽനുജഗാമ ഹ । സ്നേഹാദ് വിനയസമ്പന്നഃ സുമിത്രാനന്ദവര്ധനഃ ॥൧-൧-

പ്രിയ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ, സ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞ്, വിനയഗുണം ഉള്ളവനും സുമിത്രയുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനുമായ്, രാമനെ പിന്തുടർന്നു.

ഭ്രാതരം ദയിതോ ഭ്രാതുഃ സൌഭ്രാത്രമനുദര്ശയന് । രാമസ്യ ദയിതാ ഭാര്യാ നിത്യം പ്രാണസമാ ഹിതാ ॥൧-൧-

സഹോദരനോടുള്ള സ്നേഹവും സൗഹൃദവും കാണിച്ചുകൊണ്ട്, രാമന്റെ പ്രിയഭാര്യയായ, എപ്പോഴും ജീവനെപ്പോലെ പ്രിയങ്കരിയും ക്ഷേമത്തിനായി ജീവിക്കുന്നവളും—

ജനകസ്യ കുലേ ജാതാ ദേവമായേവ നിര്മിതാ । സര്വലക്ഷണസമ്പന്നാ നാരീണാമുത്തമാ വധൂഃ ॥൧-൧-

ജനകന്റെ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച, ദൈവികമായ മായയിൽ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ, എല്ലാ സൗഭാഗ്യലക്ഷണങ്ങളും നിറഞ്ഞ, സ്ത്രീകളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ വധുവായിരുന്നു അവൾ.

സീതാപ്യനുഗതാ രാമം ശശിനം രോഹിണീ യഥാ । പൌരൈരനുഗതോ ദൂരം പിത്രാ ദശരഥേന ച ॥൧-൧-

സീതയും രാമനെ അനുസരിച്ചു; ചന്ദ്രനെ പോലെ രോഹിണി പിന്തുടരുന്നതുപോലെ. നഗരവാസികളും അച്ഛനായ ദശരഥനും ദീർഘദൂരം അവരെ അനുഗമിച്ചു.

ശൃങ്ഗവീരപുരേ സൂതം ഗങ്ഗാകൂലേ വ്യസര്ജയത് । ഗുഹമാസാദ്യ ധര്മാത്മാ നിഷാദാധിപതിം പ്രിയമ് ॥൧-൧-

ശൃംഗവേരപുരിയിൽ, ഗംഗാ തീരത്ത് രാമൻ രഥികനെ വിടവാങ്ങി, ധർമ്മനിഷ്ഠയുള്ള പ്രിയപ്പെട്ട നിഷാദരാജാവായ ഗുഹയെ കണ്ടുമുട്ടി.

ഗുഹേന സഹിതോ രാമോ ലക്ഷ്മണേന ച സീതയാ । തേ വനേന വനങ്ഗത്വാ നദീസ്തീര്ത്വാ ബഹൂദകാഃ ॥൧-൧-

ഗുഹയോടൊപ്പം രാമനും, ലക്ഷ്മണനും സീതയും ചേർന്ന്, നിരവധി വെള്ളമുള്ള നദികൾ കടന്ന് വനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

ചിത്രകൂടമനുപ്രാപ്യ ഭരദ്വാജസ്യ ശാസനാത് । രമ്യമാവസഥം കൃത്വാ രമമാണാ വനേ ത്രയഃ ॥൧-൧-

ഭരദ്വാജന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ചിത്രകൂടിൽ എത്തി, ആ മൂവരും മനോഹരമായ ഒരു വാസസ്ഥലം ഒരുക്കി, വനത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.

ദേവഗന്ധര്വസംകാശാഃ തത്ര തേ ന്യവസന് സുഖമ് । ചിത്രകൂടങ്ഗതേ രാമേ പുത്രശോകാതുരസ്തഥാ ॥൧-൧-

അവിടെ, ദേവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും പോലെ, അവർ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു. ചിത്രകൂടിൽ രാമൻ താമസിക്കുമ്പോൾ, അച്ഛൻ മകനോടുള്ള ദുഃഖത്തിൽ കഷ്ടപ്പെട്ടു.

രാജാ ദശരഥസ്സ്വര്ഗം ജഗാമ വിലപന് സുതമ് । ഗതേ തു തസ്മിന് ഭരതോ വസിഷ്ഠപ്രമുഖൈര്ദ്വിജൈഃ ॥൧-൧-

രാജാവ് ദശരഥൻ മകനെ ഓർത്ത് വിലപിച്ചു സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി. അതിനുശേഷം, വസിഷ്ഠനും മറ്റു പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരും പ്രേരിപ്പിച്ച്, ഭാരതൻ—

നിയുജ്യമാനോ രാജ്യായ നൈച്ഛത് രാജ്യം മഹാബലഃ । സ ജഗാമ വനം വീരോ രാമപാദപ്രസാദകഃ ॥൧-൧-

രാജ്യഭാരമേറ്റെടുക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചിട്ടും, മഹാബലശാലിയായ ഭാരതൻ അതിൽ ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ആ വീരൻ രാമന്റെ കാൽവിരലുകൾക്ക് അനുഗ്രഹം തേടി വനത്തിലേക്ക് പോയി.

ഗത്വാ തു സ മഹാത്മാനം രാമം സത്യപരാക്രമമ് । അയാചദ്ഭ്രാതരം രാമമ് ആര്യഭാവപുരസ്കൃതഃ ॥൧-൧-

അവൻ സത്യവും വീര്യവും നിറഞ്ഞ മഹാത്മാവായ രാമനെ കണ്ടു, സ്നേഹത്തോടും ആദരവോടും കൂടി സഹോദരനായ രാമനോട് അപേക്ഷിച്ചു.

ത്വമേവ രാജാ ധര്മജ്ഞ ഇതി രാമം വചോഽബ്രവീത് । രാമോഽപി പരമോദാരഃ സുമുഖസ്സുമഹായശാഃ ॥൧-൧-

'നീ തന്നെയാണ് രാജാവ്, നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനാണ്' എന്ന് രാമനോട് പറഞ്ഞു. അതിന് മറുപടിയായി, പരമോദാരനും സുമുഖനും മഹാശ്രീയുള്ളവനുമായ രാമൻ—

ന ചൈച്ഛത് പിതുരാദേശാത് രാജ്യം രാമോ മഹാബലഃ । പാദുകേ ചാസ്യ രാജ്യായ ന്യാസം ദത്ത്വാ പുനഃ പുനഃ ॥൧-൧-

ശക്തനായ രാമൻ തന്റെ അച്ഛന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് രാജ്യം സ്വീകരിച്ചില്ല; പകരം, തന്റെ പാദുകകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും രാജ്യം ഭരിക്കാൻ നൽകി.

നിവര്തയാമാസ തതോ ഭരതം ഭരതാഗ്രജഃ । സ കാമമനവാപ്യൈവ രാമപാദാവുപസ്പൃശന് ॥൧-൧-

അതിനുശേഷം, ഭരതന്റെ മൂത്തസഹോദരൻ ഭരതനെ മടങ്ങിപ്പോകാൻ സമ്മതിപ്പിച്ചു; ആഗ്രഹം നിവൃത്തിയാകാതെ പോയെങ്കിലും, ഭരതൻ രാമന്റെ കാലുകൾ സ്പർശിച്ചു.

നന്ദിഗ്രാമേഽകരോദ് രാജ്യം രാമാഗമനകാങ്ക്ഷയാ । ഗതേ തു ഭരതേ ശ്രീമാന് സത്യസന്ധോ ജിതേന്ദ്രിയഃ ॥൧-൧-

നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ, മഹത്വമുള്ളതും സത്യനിഷ്ഠയുള്ളതുമായ ഭരതൻ രാമൻ തിരിച്ചുവരുംവരെ രാജ്യം ഭരിച്ചു.

രാമസ്തു പുനരാലക്ഷ്യ നാഗരസ്യ ജനസ്യ ച । തത്രാഗമനമേകാഗ്രോ ദണ്ഡകാന് പ്രവിവേശ ഹ ॥൧-൧-

പക്ഷേ, നഗരവാസികൾ വരികയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാമൻ, മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി ദണ്ഡക വനത്തിലേക്ക് കടന്നു.

പ്രവിശ്യ തു മഹാരണ്യം രാമോ രാജീവലോചനഃ । വിരാധം രാക്ഷസം ഹത്വാ ശരഭങ്ഗം ദദര്ശ ഹ ॥൧-൧-

മഹാവനത്തിലേക്ക് കടന്ന രാമൻ, കമലനയനൻ, വിരാധൻ എന്ന ദാനവനെ സംഹരിച്ചു, ശേഷം ശരഭംഗനെ കണ്ടു.

സുതീക്ഷ്ണം ചാപ്യഗസ്ത്യം ച അഗസ്ത്യഭ്രാതരം തഥാ । അഗസ്ത്യവചനാച്ചൈവ ജഗ്രാഹൈന്ദ്രം ശരാസനമ് ॥൧-൧-

അവൻ സുതീക്ഷ്ണനും അഗസ്ത്യനും അഗസ്ത്യന്റെ സഹോദരനെയും കണ്ടു; അഗസ്ത്യന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് ഇന്ദ്രന്റെ വില്ലും ലഭിച്ചു.

ഖഡ്ഗഞ്ച പരമ പ്രീതസ്തൂണീ ചാക്ഷയസായകൌ । വസതസ്തസ്യ രാമസ്യ വനേ വനചരൈഃ സഹ ॥൧-൧-

വളരെ സന്തോഷത്തോടെ, അവൻ ഒരു വാൾയും ക്ഷയിക്കാത്ത അമ്പുകളുള്ള രണ്ട് തൂണികളും നേടി; രാമൻ വനവാസികളോടൊപ്പം ആ വനത്തിൽ താമസിച്ചു.