വഞ്ചയിത്വാ വനേ രാമം മൃഗരൂപേണ മായയാ। സ മാര്ഗമാണസ്താം ദേവീം രാമഃ സീതാമനിന്ദിതാമ്
കാടിൽ മായാജാലത്തിലൂടെ മൃഗരൂപം സ്വീകരിച്ച് രാമനെ വഞ്ചിച്ച ശേഷം, രാമൻ നിന്നെ തിരയുമ്പോൾ, ദോഷമില്ലാത്ത സീതയെ രാവണൻ അപഹരിച്ചു.
ആസസാദ വനേ മിത്രം സുഗ്രീവം നാമ വാനരമ്। തതഃ സ വാലിനം ഹത്വാ രാമഃ പരപുരംജയഃ
കാടിൽ സുഗ്രീവൻ എന്ന വാനരസ്നേഹിതനെ അവൻ കണ്ടു; തുടർന്ന് ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിച്ച രാമൻ വാലിയെ സംഹരിച്ചു.
ആയച്ഛത് കപിരാജ്യം തു സുഗ്രീവായ മഹാത്മനേ। സുഗ്രീവേണാഭിസംദിഷ്ടാ ഹരയഃ കാമരൂപിണഃ
വാനരരാജ്യത്തെ മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവന് തിരികെ നൽകി; പിന്നെ സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഇഷ്ടരൂപം എടുക്കാൻ കഴിയുന്ന വാനരന്മാർ—
ദിക്ഷു സര്വാസു താം ദേവീം വിചിന്വന്തഃ സഹസ്രശഃ। അഹം സമ്പാതിവചനാച്ഛതയോജനമായതമ്
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ആയിരക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ ആ ദേവിയെ തിരഞ്ഞു; ഞാനോ, സമ്പാതിയുടെ വാക്ക് കേട്ട്, നൂറ് യോജന വീതിയുള്ള സമുദ്രം കടന്നു.
തസ്യാ ഹേതോര്വിശാലാക്ഷ്യാഃ സമുദ്രം വേഗവാന് പ്ലുതഃ। യഥാരൂപാം യഥാവര്ണാം യഥാലക്ഷ്മവതീം ച താമ്
വിപുലമായ കണ്ണുള്ള ആ സ്ത്രീക്ക് വേണ്ടി ഞാൻ വേഗത്തിൽ സമുദ്രം കടന്നു; അവളെ രൂപത്തിലും വർണ്ണത്തിലും സൗന്ദര്യത്തിലും പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് ഞാൻ കണ്ടത്.
അശ്രൌഷം രാഘവസ്യാഹം സേയമാസാദിതാ മയാ। വിരരാമൈവമുക്ത്വാ സ വാചം വാനരപുംഗവഃ
രാഘവന്റെ വായിൽ നിന്നു തന്നെ ഞാൻ ഈ സീതയെ കണ്ടെത്തിയെന്നു കേട്ടു; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വാനരശ്രേഷ്ഠൻ മൗനമായി.
ജാനകീ ചാപി തച്ഛ്രുത്വാ വിസ്മയം പരമം ഗതാ। തതഃ സാ വക്രകേശാന്താ സുകേശീ കേശസംവൃതമ്। ഉന്നമ്യ വദനം ഭീരുഃ ശിംശപാമന്വവൈക്ഷത
ഇത് കേട്ട സീത, അത്യന്തം അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി; പിന്നീട് വളയുന്ന മുടിയുള്ള, മനോഹരമായ മുടി മുഖം മറച്ചഭയപ്പെട്ട അവൾ മുഖം ഉയർത്തി ശിംശപാവൃക്ഷത്തേക്കു നോക്കി.
നിശമ്യ സീതാ വചനം കപേശ്ച ദിശശ്ച സര്വാഃ പ്രദിശശ്ച വീക്ഷ്യ। സ്വയം പ്രഹര്ഷം പരമം ജഗാമ സര്വാത്മനാ രാമമനുസ്മരന്തീ
വാനരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കി, സീത സ്വയം പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു; അവൾ മുഴുവൻ മനസ്സോടെ രാമനെ ഓർത്തു.
സാ തിര്യഗൂര്ധ്വം ച തഥാ ഹ്യധസ്താ- ന്നിരീക്ഷമാണാ തമചിന്ത്യബുദ്ധിമ്। ദദര്ശ പിംഗാധിപതേരമാത്യം വാതാത്മജം സൂര്യമിവോദയസ്ഥമ്
അവൾ വലത്തോട്ടും മേലോട്ടും താഴോട്ടും നോക്കി, ആ അഗാധബുദ്ധിയുള്ള കാപ്പിക്കിരീടിയുടെ മന്ത്രിയെ, വായുവിന്റെ പുത്രനായവനെ, ആകാശത്തിൽ ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ, കണ്ടു.
thumb|ദ്വാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ദ്വാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൫-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ സുന്ദരകാണ്ഡയിൽ ഇരുപത്തിമൂന്നാം സർഗ്ഗം കേൾക്കുക.
തതഃ ശാഖാന്തരേ ലീനം ദൃഷ്ട്വാ ചലിതമാനസാ। വേഷ്ടിതാര്ജുനവസ്ത്രം തം വിദ്യുത്സംഘാതപിംഗലമ്
അപ്പോൾ ശാഖകളിനക്കു മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനെ കണ്ടപ്പോൾ അവളുടെ മനസ്സ് അലയിച്ചു; വൈദ്യുത്സമൂഹംപോലെ പിങ്ങളവണ്ണമുള്ളവൻ, വെളുത്ത അരക്കടികൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സാ ദദര്ശ കപിം തത്ര പ്രശ്രിതം പ്രിയവാദിനമ്। ഫുല്ലാശോകോത്കരാഭാസം തപ്തചാമീകരേക്ഷണമ്
അവിടെ അവൾ വിനീതനായി, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്ന കാപ്പിയെ കണ്ടു; പുഷ്പിച്ച അശോകക്കുലപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, ഉരുകിയ പൊന്നുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ.
സാഥ ദൃഷ്ട്വാ ഹരിശ്രേഷ്ഠം വിനീതവദവസ്ഥിതമ്। മൈഥിലീ ചിന്തയാമാസ വിസ്മയം പരമം ഗതാ
അങ്ങനെ, അവിടെ വിനീതമായി നിലകൊള്ളുന്ന കാപ്പികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനെയെ കണ്ടപ്പോൾ, മൈഥിലി അത്യന്തം അത്ഭുതത്തോടെ ആലോചിച്ചു.
അഹോ ഭീമമിദം സത്ത്വം വാനരസ്യ ദുരാസദമ്। ദുര്നിരീക്ഷ്യമിദം മത്വാ പുനരേവ മുമോഹ സാ
അയ്യോ, ഈ കാപ്പിയുടെ സ്വഭാവം ഭയാനകമാണ്, സമീപിക്കാൻ കഴിയാത്തത് പോലെയാണ്; അതിനെ നോക്കാൻ പോലും ഭയങ്കരമാണെന്ന് വിചാരിച്ച് അവൾ വീണ്ടും ആശങ്കയിൽ ആകുന്നു.
വിലലാപ ഭൃശം സീതാ കരുണം ഭയമോഹിതാ। രാമ രാമേതി ദുഃഖാര്താ ലക്ഷ്മണേതി ച ഭാമിനീ
ഭയത്തിലും ആശങ്കയിലും ആകുലയായി, സീത ദു:ഖത്തിൽ കരുണയോടെ വിലപിച്ചു; 'രാമാ!' എന്നും, 'ലക്ഷ്മണാ!' എന്നും ദു:ഖഭരിതയായി വിളിച്ചു.
രുരോദ സഹസാ സീതാ മന്ദമന്ദസ്വരാ സതീ। സാഥ ദൃഷ്ട്വാ ഹരിവരം വിനീതവദുപാഗതമ്। മൈഥിലീ ചിന്തയാമാസ സ്വപ്നോഽയമിതി ഭാമിനീ
അപ്രത്യക്ഷമായി സീത മൃദുവായ ശബ്ദത്തിൽ കരഞ്ഞു; പിന്നെ, വിനീതമായി സമീപിക്കുന്ന കാപ്പികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനെയെ കണ്ടപ്പോൾ, മൈഥിലി 'ഇത് സ്വപ്നമായിരിക്കണം' എന്നു വിചാരിച്ചു.
സാ വീക്ഷമാണാ പൃഥുഭുഗ്നവക്ത്രം ശാഖാമൃഗേന്ദ്രസ്യ യഥോക്തകാരമ്। ദദര്ശ പിംഗപ്രവരം മഹാര്ഹം വാതാത്മജം ബുദ്ധിമതാം വരിഷ്ഠമ്
അവൾ ആ കാപ്പിരാജാവിന്റെ വിശാലമായ നാവും മുഖവും നോക്കി, വിവരണപ്രകാരം, പിങ്ങളവണ്ണം, വിലയേറിയവൻ, വായുവിന്റെ പുത്രൻ, ബുദ്ധിശാലികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ എന്നു കണ്ടു.
സാ തം സമീക്ഷ്യൈവ ഭൃശം വിപന്നാ ഗതാസുകല്പേവ ബഭൂവ സീതാ। ചിരേണ സംജ്ഞാം പ്രതിലഭ്യ ചൈവം വിചിന്തയാമാസ വിശാലനേത്രാ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ സീത അത്യന്തം ഭ്രാന്തായി, ജീവൻ വിട്ടുപോയതുപോലെ ആയിരുന്നു; ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് ബോധം തിരിച്ചപ്പോൾ, വിശാലനേത്രയായ അവൾ ആലോചിച്ചു.
സ്വപ്നോ മയായം വികൃതോഽദ്യ ദൃഷ്ടഃ ശാഖാമൃഗഃ ശാസ്ത്രഗണൈര്നിഷിദ്ധഃ। സ്വസ്ത്യസ്തു രാമായ സലക്ഷ്മണായ തഥാ പിതുര്മേ ജനകസ്യ രാജ്ഞഃ
ഇന്ന് ഞാൻ കണ്ട ഈ വിചിത്രമായ കാപ്പി ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ തന്നെയാണ്, സ്വപ്നശാസ്ത്രങ്ങൾ നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു; രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുരക്ഷിതരാകട്ടെ, അങ്ങനെ തന്നെ എന്റെ അച്ഛനായ ജനകനും.
സ്വപ്നോ ഹി നായം നഹി മേഽസ്തി നിദ്രാ ശോകേന ദുഃഖേന ച പീഡിതായാഃ। സുഖം ഹി മേ നാസ്തി യതോ വിഹീനാ തേനേന്ദുപൂര്ണപ്രതിമാനനേന
ഇത് സ്വപ്നമല്ല, എനിക്ക് ഉറക്കം ഇല്ല; ദു:ഖത്തിലും വേദനയിലും ഞാൻ പീഡിതയാണല്ലോ. ആ പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖമുള്ളവനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതുമുതൽ എനിക്ക് സന്തോഷമില്ല.
രാമേതി രാമേതി സദൈവ ബുദ്ധ്യാ വിചിന്ത്യ വാചാ ബ്രുവതീ തമേവ। തസ്യാനുരൂപം ച കഥാം തദര്ഥാ- മേവം പ്രപശ്യാമി തഥാ ശൃണോമി
എപ്പോഴും ഞാൻ മനസ്സിലും വാക്കിലും 'രാമാ, രാമാ' എന്നേ ചിന്തിക്കൂ, പറയൂ; അവനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ മാത്രമേ ഞാൻ കാണൂ, കേൾക്കൂ.
അഹം ഹി തസ്യാദ്യ മനോഭവേന സമ്പീഡിതാ തദ്ഗതസര്വഭാവാ। വിചിന്തയന്തീ സതതം തമേവ തഥൈവ പശ്യാമി തഥാ ശൃണോമി
ഇന്ന് ഞാൻ അവനോടുള്ള പ്രേമത്തിൽ പീഡിതയാണു, എന്റെ മുഴുവൻ മനസ്സും അവനിലാണു. ഞാൻ എല്ലായ്പോഴും അവനെ മാത്രം ചിന്തിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ കാണുന്നതും കേൾക്കുന്നതും അവനെയാണ്.
മനോരഥഃ സ്യാദിതി ചിന്തയാമി തഥാപി ബുദ്ധ്യാപി വിതര്കയാമി। കിം കാരണം തസ്യ ഹി നാസ്തി രൂപം സുവ്യക്തരൂപശ്ച വദത്യയം മാമ്
ഇത് എന്റെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം സഫലമായതാണോ എന്ന് ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, ബുദ്ധിയാൽ ഞാൻ സംശയിക്കുന്നു: അവന്റെ രൂപം ഇവിടെ ഇല്ല, പക്ഷേ ഈ കാപ്പി വ്യക്തമായി എന്നോട് സംസാരിക്കുന്നു.
നമോഽസ്തു വാചസ്പതയേ സവജ്രിണേ സ്വയമ്ഭുവേ ചൈവ ഹുതാശനായ। അനേന ചോക്തം യദിദം മമാഗ്രതോ വനൌകസാ തച്ച തഥാസ്തു നാന്യഥാ
വാക്കുകളുടെ ഇശ്വരനായ വാചസ്പതിക്കും, വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രനും, സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവിനും, അഗ്നിദേവനും വന്ദനം; ഈ വനവാസി എന്റെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞതെല്ലാം സത്യമായിക്കട്ടെ, മറ്റൊന്നാകരുതേ.
thumb|ത്രയസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ത്രയസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൫-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ സുന്ദരകാണ്ഡയിൽ മുപ്പത്തിമൂന്നാം സർഗ്ഗം കേൾക്കുക.
സോഽവതീര്യ ദ്രുമാത് തസ്മാദ് വിദ്രുമപ്രതിമാനനഃ। വിനീതവേഷഃ കൃപണഃ പ്രണിപത്യോപസൃത്യ ച
അപ്പോൾ, ആ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, പവഴംപോലെയുള്ള മുഖം, വിനീതമായ വേഷം, ദു:ഖിതനായവൻ, നമസ്കരിച്ച് സമീപിച്ചു.
താമബ്രവീന്മഹാതേജാ ഹനൂമാന് മാരുതാത്മജഃ। ശിരസ്യഞ്ജലിമാധായ സീതാം മധുരയാ ഗിരാ
അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള ഹനുമാൻ, വായുവിന്റെ പുത്രൻ, തലയിൽ കൈകൂപ്പി, സീതയോടു മധുരമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു.
കാ നു പദ്മപലാശാക്ഷി ക്ലിഷ്ടകൌശേയവാസിനി। ദ്രുമസ്യ ശാഖാമാലമ്ബ്യ തിഷ്ഠസി ത്വമനിന്ദിതേ
കുമുദപ്പൂവുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ളേ, മലിനമായ പടവസ്ത്രം ധരിച്ചേ, ഈ മരത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ പിടിച്ചു നിൽക്കുന്ന നീ ആരാണ്, പാപമില്ലാത്തവളേ?
കിമര്ഥം തവ നേത്രാഭ്യാം വാരി സ്രവതി ശോകജമ്। പുണ്ഡരീകപലാശാഭ്യാം വിപ്രകീര്ണമിവോദകമ്
നിന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച കണ്ണുനീർ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒഴുകുന്നത്, കമലപത്രത്തിലും പാലാശപത്രത്തിലും നിന്നു ചിതറുന്ന വെള്ളംപോലെ?
സുരാണാമസുരാണാം ച നാഗഗന്ധര്വരക്ഷസാമ്। യക്ഷാണാം കിംനരാണാം ച കാ ത്വം ഭവസി ശോഭനേ
ദേവന്മാരിൽ, അസുരന്മാരിൽ, നാഗന്മാരിൽ, ഗന്ധർവന്മാരിൽ, രാക്ഷസന്മാരിൽ, യക്ഷന്മാരിൽ, കിന്നരന്മാരിൽ — നീ ആരാണ്, മനോഹരിയായവളേ?