സംതാനകലതാഭിശ്ച പാദപൈരുപശോഭിതാമ്। ദിവ്യഗന്ധരസോപേതാം സര്വതഃ സമലംകൃതാമ്
തൊട്ടിലുകളും വൃക്ഷങ്ങളും ചേർന്ന് അലങ്കരിച്ച, ദിവ്യമായ സുഗന്ധവും രുചിയും നിറഞ്ഞ, എല്ലായിടത്തും ഭംഗിയുള്ള സ്ഥലമായിരുന്നു അത്.
താം സ നന്ദനസംകാശാം മൃഗപക്ഷിഭിരാവൃതാമ്। ഹര്മ്യപ്രാസാദസമ്ബാധാം കോകിലാകുലനിഃസ്വനാമ്
നന്ദനവനത്തിനെപ്പോലെയുള്ള, മൃഗങ്ങളാലും പക്ഷികളാലും നിറഞ്ഞ, കൊട്ടാരങ്ങളും പ്രാസാദങ്ങളും നിറഞ്ഞ, കുയിലുകളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്ന ആ സ്ഥലത്തെ അവൻ കണ്ടു.
കാഞ്ചനോത്പലപദ്മാഭിര്വാപീഭിരുപശോഭിതാമ്। ബഹ്വാസനകുഥോപേതാം ബഹുഭൂമിഗൃഹായുതാമ്
പൊന്നുപോലെയുള്ള താമരകളും കമലങ്ങളും നിറഞ്ഞ കുളങ്ങളും, അനേകം ഇരിപ്പിടങ്ങളും കിടക്കകളും, പല നിലകളുള്ള വീടുകളും അവിടെ അലങ്കാരമായിരുന്നു.
സര്വര്തുകുസുമൈ രമ്യൈഃ ഫലവദ്ഭിശ്ച പാദപൈഃ। പുഷ്പിതാനാമശോകാനാം ശ്രിയാ സൂര്യോദയപ്രഭാമ്
എല്ലാ കാലത്തും പുഷ്പിക്കുന്ന, പഴമുള്ള മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങളും, പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അശോകവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഭംഗിയാൽ, സൂര്യോദയത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലെ അവിടെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞിരുന്നു.
പ്രദീപ്താമിവ തത്രസ്ഥോ മാരുതിഃ സമുദൈക്ഷത। നിഷ്പത്രശാഖാം വിഹഗൈഃ ക്രിയമാണാമിവാസകൃത്
അവിടെ ഹനുമാൻ അതിനെ തീപിടിച്ചുപോലെയാണെന്ന് കണ്ടു; പക്ഷികൾ ഇലകൾ ഉരിച്ചെടുക്കുന്നുവെന്നപോലെ ചില ശാഖകൾ ഇലകളില്ലാതെ കാണപ്പെട്ടു.
വിനിഷ്പതദ്ഭിഃ ശതശശ്ചിത്രൈഃ പുഷ്പാവതംസകൈഃ। സമൂലപുഷ്പരചിതൈരശോകൈഃ ശോകനാശനൈഃ
നൂറ്റാണ്ടുകണക്കിന് പക്ഷികൾ പറന്നു പോകുന്ന, വിവിധ പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച, പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അശോകവൃക്ഷങ്ങൾ ദുഃഖം അകറ്റുന്നതുപോലെ അവിടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
പുഷ്പഭാരാതിഭാരൈശ്ച സ്പൃശദ്ഭിരിവ മേദിനീമ്। കര്ണികാരൈഃ കുസുമിതൈഃ കിംശുകൈശ്ച സുപുഷ്പിതൈഃ
പുഷ്പങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ ഭൂമിയെ തൊടുന്നുവെന്നപോലെ തോന്നുന്ന, പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കർണികാരവും കിംശുകവുമാണ് അവിടെ.
സ ദേശഃ പ്രഭയാ തേഷാം പ്രദീപ്ത ഇവ സര്വതഃ। പുംനാഗാഃ സപ്തപര്ണാശ്ച ചമ്പകോദ്ദാലകാസ്തഥാ
ആ വൃക്ഷങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ ആ പ്രദേശം എല്ലായിടത്തും പ്രകാശിച്ചുനിന്നു; പുന്നാഗം, സപ്തപർണം, ചമ്പകം, ഉദ്ദാലകം എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വിവൃദ്ധമൂലാ ബഹവഃ ശോഭന്തേ സ്മ സുപുഷ്പിതാഃ। ശാതകുമ്ഭനിഭാഃ കേചിത് കേചിദഗ്നിശിഖപ്രഭാഃ
വളരെ വളർന്ന വേരുകളുള്ള അനേകം വൃക്ഷങ്ങൾ പുഷ്പഭാരത്തിൽ മനോഹരമായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ചിലത് പൊന്നുപോലെയും ചിലത് അഗ്നിശിഖയുടെ പ്രകാശംപോലെയും തിളങ്ങുന്നു.
നീലാഞ്ജനനിഭാഃ കേചിത് തത്രാശോകാഃ സഹസ്രശഃ। നന്ദനം വിബുധോദ്യാനം ചിത്രം ചൈത്രരഥം യഥാ
അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് അശോകവൃക്ഷങ്ങൾ നീല അഞ്ജനത്തിന്റെ നിറംപോലെയായിരുന്നു; ദേവതകളുടെ നന്ദനവും വൈവിധ്യമാർന്ന ചൈത്രരഥവനവുംപോലെയായിരുന്നു അവിടത്തെ ഭംഗി.
അതിവൃത്തമിവാചിന്ത്യം ദിവ്യം രമ്യശ്രിയായുതമ്। ദ്വിതീയമിവ ചാകാശം പുഷ്പജ്യോതിര്ഗണായുതമ്
അതു അത്യന്തം അതിശയകരവും, മനസ്സിൽ പോലും വരാനാകാത്തതും, ദിവ്യവും, മനോഹരമായ ഭംഗിയോടെ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നതു പോലെ തോന്നി. പൂക്കളാൽ തെളിഞ്ഞ പ്രകാശത്തിന്റെ കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു ആകാശംപോലെയായിരുന്നു അത്.
പുഷ്പരത്നശതൈശ്ചിത്രം പഞ്ചമം സാഗരം യഥാ। സര്വര്തുപുഷ്പൈര്നിചിതം പാദപൈര്മധുഗന്ധിഭിഃ
നൂറുകണക്കിന് പൂക്കളും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്, അഞ്ചാമത്തെ സമുദ്രംപോലെയായിരുന്നു. എല്ലാ ঋതുവിലും പൂക്കുന്ന മധുരസമുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു.
നാനാനിനാദൈരുദ്യാനം രമ്യം മൃഗഗണദ്വിജൈഃ। അനേകഗന്ധപ്രവഹം പുണ്യഗന്ധം മനോഹരമ്
വിവിധ ശബ്ദങ്ങളുമായി മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ ഒരു തോട്ടം; പലവിധ സുഗന്ധങ്ങൾ ഒഴുകുന്ന, പുണ്യവും ആകർഷകവുമായ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞതായിരുന്നു അത്.
സ ദദര്ശാവിദൂരസ്ഥം ചൈത്യപ്രാസാദമൂര്ജിതമ്। മധ്യേ സ്തമ്ഭസഹസ്രേണ സ്ഥിതം കൈലാസപാണ്ഡുരമ്
അവൻ അകലെ അല്ലാതെ തന്നെ, ഭംഗിയാർന്ന ഒരു ക്ഷേത്രഗോപുരം കണ്ടു; ആയിരം തൂണുകളിൽ നിൽക്കുന്ന, കൈലാസംപോലെ വെളുത്തതായിരുന്നു അത്.
പ്രവാലകൃതസോപാനം തപ്തകാഞ്ചനവേദികമ്। മുഷ്ണന്തമിവ ചക്ഷൂംഷി ദ്യോതമാനമിവ ശ്രിയാ
പവഴ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പടികൾ, ഉരുക്കിയ പൊന്നാൽ ചെയ്ത വേദിക, കണ്ണുകൾ തിളക്കിപ്പിക്കുന്ന പ്രകാശത്തിൽ തെളിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു.
നിര്മലം പ്രാംശുഭാവത്വാദുല്ലിഖന്തമിവാമ്ബരമ്। തതോ മലിനസംവീതാം രാക്ഷസീഭിഃ സമാവൃതാമ്
മികവാർന്ന ഭംഗിയാൽ, ആകാശത്തേയ്ക്ക് തൊടുന്നപോലെ ഉയർന്നും, കറകറപ്പില്ലാത്തതും ആയിരുന്നു അത്. അതിനുശേഷം, മലിനവസ്ത്രം ധരിച്ചും, രാക്ഷസീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും ഇരുന്ന അവളെ അവൻ കണ്ടു.
ഉപവാസകൃശാം ദീനാം നിഃശ്വസന്തീം പുനഃ പുനഃ। ദദര്ശ ശുക്ലപക്ഷാദൌ ചന്ദ്രരേഖാമിവാമലാമ്
ഉപവാസം കൊണ്ട് ക്ഷയിച്ചും, ദുഃഖിതയുമായി, വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹ്വസിച്ചും, വെളുത്ത പക്ഷത്തിന്റെ ആദിയിൽ തെളിഞ്ഞ ചന്ദ്രക്കലപോലെ നിർമ്മലയായ അവളെ അവൻ കണ്ടു.
മന്ദപ്രഖ്യായമാനേന രൂപേണ രുചിരപ്രഭാമ്। പിനദ്ധാം ധൂമജാലേന ശിഖാമിവ വിഭാവസോഃ
ഭംഗി മങ്ങിപ്പോയതും, പ്രകാശം ക്ഷീണിച്ചും, പുകമൂടൽപോലെയുള്ള മറയിൽ മറഞ്ഞതും, മൂടിയ അഗ്നിശിഖപോലെയായിരുന്നു അവൾ.
പീതേനൈകേന സംവീതാം ക്ലിഷ്ടേനോത്തമവാസസാ। സപങ്കാമനലംകാരാം വിപദ്മാമിവ പദ്മിനീമ്
ഒരു മഞ്ഞ, മലിനമായ ഉത്തമവസ്ത്രം മാത്രം ധരിച്ചും, അലങ്കാരമില്ലാതെ, മങ്ങിയതും, പൂവില്ലാത്ത താമരപോലെയായിരുന്നു അവൾ.
പീഡിതാം ദുഃഖസംതപ്താം പരിക്ഷീണാം തപസ്വിനീമ്। ഗ്രഹേണാംഗാരകേണേവ പീഡിതാമിവ രോഹിണീമ്
ദുഃഖത്തിൽ ചുട്ടുപൊള്ളിപ്പോയതും, ക്ഷീണിച്ചും, തപസ്സിൽ ലീനയായവളും, അങ്കാരകഗ്രഹം രോഹിണിയെ പീഡിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ പീഡിതയായിരുന്നു അവൾ.
അശ്രുപൂര്ണമുഖീം ദീനാം കൃശാമനശനേന ച। ശോകധ്യാനപരാം ദീനാം നിത്യം ദുഃഖപരായണാമ്
കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മുഖം, ദുഃഖിതയും, ഉപവാസം കൊണ്ടു ക്ഷയിച്ചവളും, ദുഃഖത്തിലും ധ്യാനത്തിലും മുഴുകിയവളും, എല്ലായ്പ്പോഴും ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുത്തിയവളും ആയിരുന്നു അവൾ.
പ്രിയം ജനമപശ്യന്തീം പശ്യന്തീം രാക്ഷസീഗണമ്। സ്വഗണേന മൃഗീം ഹീനാം ശ്വഗണേനാവൃതാമിവ
പ്രിയപ്പെട്ടവരെ കാണാതെ, രാക്ഷസീകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, തന്റെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് നായ്ക്കളുടെ കൂട്ടം ചുറ്റിയുള്ള ഒരു മാൻപോലെയായിരുന്നു അവൾ.
നീലനാഗാഭയാ വേണ്യാ ജഘനം ഗതയൈകയാ। നീലയാ നീരദാപായേ വനരാജ്യാ മഹീമിവ
ഒരു നീലനാഗപോലെയുള്ള വെട്ടം അവളുടെ കിഴുത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് കയറി, മേഘങ്ങൾ മാറിയ ശേഷം കായലൊഴുകുന്ന വനഭൂമിപോലെയായിരുന്നു അവളുടെ കമരം.
സുഖാര്ഹാം ദുഃഖസംതപ്താം വ്യസനാനാമകോവിദാമ്। താം വിലോക്യ വിശാലാക്ഷീമധികം മലിനാം കൃശാമ്
സുഖത്തിന് അർഹയായവൾ, ദുഃഖത്തിൽ ചുട്ടുപൊള്ളിപ്പോയതും, ദുരിതം അറിയാത്തതും, വിശാലമായ കണ്ണുകളോടെ, കൂടുതൽ ക്ഷയിച്ചും മലിനവുമായ അവളെ അവൻ നോക്കി.
തര്കയാമാസ സീതേതി കാരണൈരുപപാദിഭിഃ। ഹ്രിയമാണാ തദാ തേന രക്ഷസാ കാമരൂപിണാ
അവളാണ് സീത എന്നു അവൻ ചിന്തിച്ചു, കാരണം അവളെ ആ കാമരൂപിയായ രാക്ഷസൻ അപ്പോൾ അപഹരിച്ചിരുന്നു.
യഥാരൂപാ ഹി ദൃഷ്ടാ സാ തഥാരൂപേയമംഗനാ। പൂര്ണചന്ദ്രാനനാം സുഭ്രൂം ചാരുവൃത്തപയോധരാമ്
അവൾ അപ്പോൾ കണ്ടതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ ഈ സ്ത്രീയും: പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖം, മനോഹരമായ ക眉കൾ, ആകർഷകമായ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള വക്ഷസ്സുകൾ.
കുര്വതീം പ്രഭയാ ദേവീം സര്വാ വിതിമിരാ ദിശഃ। താം നീലകണ്ഠീം ബിമ്ബോഷ്ഠീം സുമധ്യാം സുപ്രതിഷ്ഠിതാമ്
അവളുടെ പ്രകാശം കൊണ്ട് ദിശകളെല്ലാം ഇരുണ്ടതിൽ നിന്ന് മോചിതമാക്കി, ദേവിയെപ്പോലെ, നീലനിറം കിഴുത്തിലും, ബിംബഫലപോലെയുള്ള ചുവന്ന അധരങ്ങളിലും, സുന്ദരമായ നടുവിലും, ഉറപ്പോടെ നിലകൊണ്ടവളുമായിരുന്നു അവൾ.
സീതാം പദ്മപലാശാക്ഷീം മന്മഥസ്യ രതിം യഥാ। ഇഷ്ടാം സര്വസ്യ ജഗതഃ പൂര്ണചന്ദ്രപ്രഭാമിവ
പത്മദളങ്ങളപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള സീത, ലോകത്തിനൊക്കെയും പ്രിയങ്കരിയായവളും, കാമദേവന്റെ പ്രിയയായ രതിപോലെയും, പൂർണ്ണചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശംപോലെയും തിളങ്ങുന്നവളുമായിരുന്നു.
ഭൂമൌ സുതനുമാസീനാം നിയതാമിവ താപസീമ്। നിഃശ്വാസബഹുലാം ഭീരും ഭുജഗേന്ദ്രവധൂമിവ
ഭൂമിയിൽ ഇരുന്ന്, ഇളം ചന്ദ്രികയെപ്പോലെ സുന്ദരിയായ അവൾ, ഒരു വ്രതസ്ഥ സ്ത്രീയെപ്പോലെ ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി, ആഴമായ ഉച്ച്വാസങ്ങൾ വിടുന്നു. ഭയത്താൽ വിറയുന്ന അവൾ, പാമ്പുകളുടെ രാജാവിന്റെ ഭാര്യയെപ്പോലെ ദു:ഖിതയായിരുന്നു.
ശോകജാലേന മഹതാ വിതതേന ന രാജതീമ്। സംസക്താം ധൂമജാലേന ശിഖാമിവ വിഭാവസോഃ
വലിയ ദു:ഖത്തിന്റെ വലയിൽ പെട്ടതുകൊണ്ട്, അവൾ ഒരു തീയുടെ ജ്വാലയെപ്പോലെ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നതു കൊണ്ട് പ്രകാശിച്ചില്ല.