നിര്ധൂതപത്രശിഖരാഃ ശീര്ണപുഷ്പഫലദ്രുമാഃ। നിക്ഷിപ്തവസ്ത്രാഭരണാ ധൂര്താ ഇവ പരാജിതാഃ
ഇലകളും പൂക്കളും പഴങ്ങളും ചിതറിച്ചുവീണ വലിയ മരങ്ങൾ വസ്ത്രവും ആഭരണവും കളഞ്ഞു തോറ്റുപോയ കപടസ്ത്രീകളെപ്പോലെ തോന്നി.
ഹനൂമതാ വേഗവതാ കമ്പിതാസ്തേ നഗോത്തമാഃ। പുഷ്പപത്രഫലാന്യാശു മുമുചുഃ ഫലശാലിനഃ
വേഗത്തിൽ ചലിച്ച ഹനുമാനാൽ ആ ഉത്തമവൃക്ഷങ്ങൾ കുലുങ്ങി, പുഷ്പങ്ങളും ഇലകളും പഴങ്ങളും ഉടൻ തന്നെ ചിതറിച്ചു.
വിഹംഗസങ്ഘൈര്ഹീനാസ്തേ സ്കന്ധമാത്രാശ്രയാ ദ്രുമാഃ। ബഭൂവുരഗമാഃ സര്വേ മാരുതേന വിനിര്ധുതാഃ
പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ഇല്ലാതായി, വെറും ശാഖകൾ മാത്രം ശേഷിച്ച മരങ്ങൾ കാറ്റിൽ കുലുങ്ങി, ജീവനില്ലാത്തവയെന്നപോലെ തോന്നി.
വിധൂതകേശീ യുവതിര്യഥാ മൃദിതവര്ണകാ। നിപീതശുഭദന്തോഷ്ഠീ നഖൈര്ദന്തൈശ്ച വിക്ഷതാ
വളഞ്ഞുമറിയുന്ന മുടിയുള്ള, അലങ്കാരങ്ങൾ നശിച്ച, മനോഹരമായ പല്ലും അധരവും നഖത്തിലും പല്ലിലും കുത്തി ചിതറിച്ച യുവതിയെപ്പോലെ,
തഥാ ലാംഗൂലഹസ്തൈസ്തു ചരണാഭ്യാം ച മര്ദിതാ। തഥൈവാശോകവനികാ പ്രഭഗ്നവനപാദപാ
അതുപോലെ തന്നെ, ഹനുമാന്റെ വാൽ, കൈ, കാലുകൾ കൊണ്ട് അടിയേറ്റു, അശോകവനം തകർന്ന മരങ്ങളോടെ കയറ്റംപോയതായി തോന്നി.
മഹാലതാനാം ദാമാനി വ്യധമത് തരസാ കപിഃ। യഥാ പ്രാവൃഷി വേഗേന മേഘജാലാനി മാരുതഃ
വലിയ വള്ളികളുടെ മാലകൾ കുരങ്ങൻ ശക്തിയോടെ കീറി, മഴക്കാലത്ത് കാറ്റ് മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ ആക്കി.
സ തത്ര മണിഭൂമീശ്ച രാജതീശ്ച മനോരമാഃ। തഥാ കാഞ്ചനഭൂമീശ്ച വിചരന് ദദൃശേ കപിഃ
അവിടെ കുരങ്ങൻ മനോഹരമായ രത്നഭൂമികളും വെള്ളിഭൂമികളും പൊന്നിന്റെ നിലങ്ങളും കാണുകയും അവിടവിടെയായി സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്തു.
വാപീശ്ച വിവിധാകാരാഃ പൂര്ണാഃ പരമവാരിണാ। മഹാര്ഹൈര്മണിസോപാനൈരുപപന്നാസ്തതസ്തതഃ
വിവിധ ആകൃതിയിലുള്ള, ഉത്തമജലത്തിൽ നിറഞ്ഞ, വിലയേറിയ രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിച്ച വലിയ പടികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച കുളങ്ങൾ അവിടവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
മുക്താപ്രവാലസികതാഃ സ്ഫാടികാന്തരകുട്ടിമാഃ। കാഞ്ചനൈസ്തരുഭിശ്ചിത്രൈസ്തീരജൈരുപശോഭിതാഃ
മുത്തും പവഴയും നിറഞ്ഞ മണൽ, സ്ഫടികം കൊണ്ടുള്ള അടിത്തറ, മനോഹരമായ പൊൻമരങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച തീരങ്ങൾ അവയ്ക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു.
ബുദ്ധപദ്മോത്പലവനാശ്ചക്രവാകോപശോഭിതാഃ। നത്യൂഹരുതസംഘുഷ്ടാ ഹംസസാരസനാദിതാഃ
പുഷ്പിച്ച താമരകളും നീലവജ്രങ്ങളുമായി, ചക്രവാകപക്ഷികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ജലപക്ഷികളുടെ ശബ്ദം നിറഞ്ഞ, ഹംസകളും സാരസങ്ങളും മുഴങ്ങുന്ന കുളങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദീര്ഘാഭിര്ദ്രുമയുക്താഭിഃ സരിദ്ഭിശ്ച സമന്തതഃ। അമൃതോപമതോയാഭിഃ ശിവാഭിരുപസംസ്കൃതാഃ
ചുറ്റുമുള്ള നീണ്ട നദികൾ മരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു, അവയുടെ ജലം അമൃതംപോലെയും ശുദ്ധവും മംഗളകരവുമായിരുന്നു.
ലതാശതൈരവതതാഃ സംതാനകുസുമാവൃതാഃ। നാനാഗുല്മാവൃതവനാഃ കരവീരകൃതാന്തരാഃ
നൂറുകണക്കിന് വള്ളികൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട, പൂക്കളാൽ പൊതിഞ്ഞ, വിവിധതരം കാടുകൾ ചുറ്റുമുള്ള, കറവീരക്കാടുകൾ കൊണ്ട് വിഭജിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തതോഽമ്ബുധരസംകാശം പ്രവൃദ്ധശിഖരം ഗിരിമ്। വിചിത്രകൂടം കൂടൈശ്ച സര്വതഃ പരിവാരിതമ്
അതിനുശേഷം, കുരങ്ങൻ മഴമേഘംപോലെയുള്ള, ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങളുള്ള, പല നിറത്തിലുള്ള കൂറ്റങ്ങൾകൊണ്ടും എല്ലാ വശവും ചുറ്റപ്പെട്ട ഒരു വലിയ പർവതം കണ്ടു.
ശിലാഗൃഹൈരവതതം നാനാവൃക്ഷസമാവൃതമ്। ദദര്ശ കപിശാര്ദൂലോ രമ്യം ജഗതി പര്വതമ്
ശിലാമന്ദിരങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടും പലതരം മരങ്ങൾകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടും, ഭൂമിയിൽ മനോഹരമായ ആ പർവതത്തെ ശക്തനായ കുരങ്ങൻ കണ്ടു.
ദദര്ശ ച നഗാത് തസ്മാന്നദീം നിപതിതാം കപിഃ। അംകാദിവ സമുത്പത്യ പ്രിയസ്യ പതിതാം പ്രിയാമ്
അയാള് ആ മലയില്നിന്ന് താഴേക്ക് വീണൊഴുകുന്ന ഒരു നദി കണ്ട്; പ്രിയപ്പെട്ടവന്റെ മടിയില്നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി വീണ പ്രിയതമയെപ്പോലെയായിരുന്നു അതു.
ജലേ നിപതിതാഗ്രൈശ്ച പാദപൈരുപശോഭിതാമ്। വാര്യമാണാമിവ ക്രുദ്ധാം പ്രമദാം പ്രിയബന്ധുഭിഃ
ജലത്തില് തലകള് വീണുവീണു കിടക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കള് പിടിച്ചിരുത്തുന്ന കോപം നിറഞ്ഞ യുവതിയെപ്പോലെയുമായിരുന്നു ആ നദി.
പുനരാവൃത്തതോയാം ച ദദര്ശ സ മഹാകപിഃ। പ്രസന്നാമിവ കാന്തസ്യ കാന്താം പുനരുപസ്ഥിതാമ്
പുനരായെത്തിയ വെള്ളംകൊണ്ട് വീണ്ടും നിറഞ്ഞതും, പ്രിയനോടൊപ്പം വീണ്ടും എത്തിച്ചേര്ന്ന സന്തോഷഭരിതയായ പ്രിയയെപ്പോലെയുമായിരുന്നു അതു, മഹാകപി കണ്ടു.
തസ്യാദൂരാത് സ പദ്മിന്യോ നാനാദ്വിജഗണായുതാഃ। ദദര്ശ കപിശാര്ദൂലോ ഹനൂമാന് മാരുതാത്മജഃ
അതിന്റെ അടുത്ത് തന്നെ, വിവിധ പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങളാല് നിറഞ്ഞതായ പദ്മിനികള് ഹനുമാന്, കപിശ്രേഷ്ഠനും വായുപുത്രനുമായവന് കണ്ടു.
കൃത്രിമാം ദീര്ഘികാം ചാപി പൂര്ണാം ശീതേന വാരിണാ। മണിപ്രവരസോപാനാം മുക്താസികതശോഭിതാമ്
അയാള് തണുത്ത വെള്ളം നിറഞ്ഞ, മനോഹരമായ രത്നങ്ങളാല് ചുവടുകെട്ടിയ, മുത്ത് മണല് കൊണ്ട് ദീപ്തിയുള്ള, ഒരുകൃത്രിമ നീളമുള്ള കുളവും കണ്ടു.
വിവിധൈര്മൃഗസങ്ഘൈശ്ച വിചിത്രാം ചിത്രകാനനാമ്। പ്രാസാദൈഃ സുമഹദ്ഭിശ്ച നിര്മിതൈര്വിശ്വകര്മണാ
വിവിധ മൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ, മനോഹരമായ അലങ്കരിച്ച കാനനവും, വിശ്വകര്മ്മ നിര്മ്മിച്ച വലിയ പ്രാസാദങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
കാനനൈഃ കൃത്രിമൈശ്ചാപി സര്വതഃ സമലംകൃതാമ്। യേ കേചിത് പാദപാസ്തത്ര പുഷ്പോപഗഫലോപഗാഃ
എല്ലായിടത്തും കൃത്രിമമായി ഒരുക്കിയ കാനനങ്ങളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, അവിടെയുള്ള എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞവയായിരുന്നു.
സച്ഛത്രാഃ സവിതര്ദീകാഃ സര്വേ സൌവര്ണവേദികാഃ। ലതാപ്രതാനൈര്ബഹുഭിഃ പര്ണൈശ്ച ബഹുഭിര്വൃതാമ്
എല്ലാം നല്ല കുടകളും പീഠങ്ങളും, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള വേലികളും, അനേകം വളര്ന്ന വള്ളികളും ഇലകളും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു.
കാഞ്ചനീം ശിംശപാമേകാം ദദര്ശ സ മഹാകപിഃ। വൃതാം ഹേമമയീഭിസ്തു വേദികാഭിഃ സമന്തതഃ
മഹാകപി ഒരു പൊന്നുപോലെയുള്ള ശിംശപാ വൃക്ഷം കണ്ടു; അതു മുഴുവന് പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള പീഠങ്ങളാല് ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നതായിരുന്നു.
സോഽപശ്യദ് ഭൂമിഭാഗാംശ്ച നഗപ്രസ്രവണാനി ച। സുവര്ണവൃക്ഷാനപരാന് ദദര്ശ ശിഖിസംനിഭാന്
അവന് നിലംപിടിച്ച സ്ഥലങ്ങളും മലയില് നിന്നൊഴുകുന്ന ഉറവകളും, മയിലുപോലെയുള്ള ദീപ്തിയുള്ള മറ്റു പൊന്നുവൃക്ഷങ്ങളും കണ്ടു.
തേഷാം ദ്രുമാണാം പ്രഭയാ മേരോരിവ മഹാകപിഃ। അമന്യത തദാ വീരഃ കാഞ്ചനോഽസ്മീതി സര്വതഃ
ആ വൃക്ഷങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തില് മഹാകവി വിചാരിച്ചു: 'എന്റെ ശരീരം മുഴുവന് മേരുപര്വതംപോലെ പൊന്നുപോലെയാണ്.'
താന് കാഞ്ചനാന് വൃക്ഷഗണാന് മാരുതേന പ്രകമ്പിതാന്। കിങ്കിണീശതനിര്ഘോഷാന് ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മയമാഗമത്
പവനത്തില് കുലുങ്ങുന്ന പൊന്നുവൃക്ഷങ്ങള് നൂറുകണക്കിന് കിങ്കിണികള് മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി; അവയെ കണ്ടു ഹനുമാന് അത്ഭുതഭരിതനായി.
സുപുഷ്പിതാഗ്രാന് രുചിരാംസ്തരുണാങ്കുരപല്ലവാന്। താമാരുഹ്യ മഹാവേഗഃ ശിംശപാം പര്ണസംവൃതാമ്
പുഷ്പങ്ങളും പുതിയ തളിരുകളും നിറഞ്ഞ, ഇലകള് കൊണ്ട് മൂടിയ മനോഹരമായ ആ ശിംശപാ വൃക്ഷത്തില് അതിവേഗത്തില് ഹനുമാന് കയറി.
ഇതോ ദ്രക്ഷ്യാമി വൈദേഹീം രാമദര്ശനലാലസാമ്। ഇതശ്ചേതശ്ച ദുഃഖാര്താം സമ്പതന്തീം യദൃച്ഛയാ
ഇവിടെ നിന്ന് രാമനെ കാണാന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന, മനസ്സില് ദുഃഖം നിറഞ്ഞ് ഇവിടെ അവിടെ അലഞ്ഞു നടക്കുന്ന വൈദേഹിയെ കാണാമെന്നു ഞാന് കരുതുന്നു.
അശോകവനികാ ചേയം ദൃഢം രമ്യാ ദുരാത്മനഃ। ചന്ദനൈശ്ചമ്പകൈശ്ചാപി ബകുലൈശ്ച വിഭൂഷിതാ
ഇത് ഉറപ്പായും ആ ദുഷ്ടന്റെ മനോഹരമായ അശോകവനം തന്നെയാണ്; ചന്ദനം, ചമ്പകം, ബകുലം എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്.
ഇയം ച നലിനീ രമ്യാ ദ്വിജസങ്ഘനിഷേവിതാ। ഇമാം സാ രാജമഹിഷീ നൂനമേഷ്യതി ജാനകീ
ഇവിടെ മനോഹരമായ ഒരു താമരക്കുളം ഉണ്ട്; പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങള് നിറഞ്ഞത്. രാജമഹിഷിയായ ജാനകി തീർച്ചയായും ഈ സ്ഥലത്ത് വരും.