പരുഷം ദാരുണം തീക്ഷ്ണം ക്രൂരമിന്ദ്രിയതാപനമ്। സീതാനിമിത്തം ദുര്വാക്യം ശ്രുത്വാ സ ന ഭവിഷ്യതി
സീതയെ കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ കഠിനവും ക്രൂരവും ഹൃദയത്തിൽ വേദനയുണ്ടാക്കുന്ന വാക്കുകൾ കേട്ടാൽ, അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കില്ല.
തം തു കൃച്ഛ്രഗതം ദൃഷ്ട്വാ പഞ്ചത്വഗതമാനസമ്। ഭൃശാനുരക്തമേധാവീ ന ഭവിഷ്യതി ലക്ഷ്മണഃ
അവനെ ഇങ്ങനെ വലിയ ദുഃഖത്തിൽ, മനസ്സ് മരണത്തിലേക്ക് വഴുതിയ നിലയിൽ കണ്ടാൽ, അതീവ സ്നേഹമുള്ള ബുദ്ധിമാൻ ലക്ഷ്മണനും ജീവിച്ചിരിക്കില്ല.
വിനഷ്ടൌ ഭ്രാതരൌ ശ്രുത്വാ ഭരതോഽപി മരിഷ്യതി। ഭരതം ച മൃതം ദൃഷ്ട്വാ ശത്രുഘ്നോ ന ഭവിഷ്യതി
രണ്ടു സഹോദരന്മാരും നഷ്ടമായെന്ന് കേട്ടാൽ ഭരതനും മരിക്കും; ഭരതനെ മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് കണ്ടാൽ ശത്രുഘ്നനും ജീവിക്കില്ല.
പുത്രാന് മൃതാന് സമീക്ഷ്യാഥ ന ഭവിഷ്യന്തി മാതരഃ। കൌസല്യാ ച സുമിത്രാ ച കൈകേയീ ച ന സംശയഃ
മക്കളെ മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് കണ്ടാൽ കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും ജീവിക്കില്ല; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
കൃതജ്ഞഃ സത്യസംധശ്ച സുഗ്രീവഃ പ്ലവഗാധിപഃ। രാമം തഥാഗതം ദൃഷ്ട്വാ തതസ്ത്യക്ഷ്യതി ജീവിതമ്
കൃതജ്ഞനും സത്യവ്രതനും ആയ കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവായ സുഗ്രീവൻ, രാമനെ ഇങ്ങനെ ദുർബലനായി കണ്ടാൽ അവനും ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
ദുര്മനാ വ്യഥിതാ ദീനാ നിരാനന്ദാ തപസ്വിനീ। പീഡിതാ ഭര്തൃശോകേന രുമാ ത്യക്ഷ്യതി ജീവിതമ്
ഭർത്താവിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതയായും മനസ്സിൽ വേദനയോടെ, ദുർബലയായി, സന്തോഷമില്ലാതെ, വ്രതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന റുമയും ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
വാലിജേന തു ദുഃഖേന പീഡിതാ ശോകകര്ശിതാ। പഞ്ചത്വമാഗതാ രാജ്ഞീ താരാപി ന ഭവിഷ്യതി
വാലിയുടെ ദുഃഖത്തിൽ പെട്ട് ദു:ഖം കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച രാജ്ഞിയായ താരയും ജീവിക്കില്ല.
മാതാപിത്രോര്വിനാശേന സുഗ്രീവവ്യസനേന ച। കുമാരോഽപ്യംഗദസ്തസ്മാദ് വിജഹിഷ്യതി ജീവിതമ്
അച്ഛനും അമ്മയും നഷ്ടപ്പെട്ടതും സുഗ്രീവന്റെ ദു:ഖവും കാരണം രാജകുമാരനായ അങ്ങദനും ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
ഭര്തൃജേന തു ദുഃഖേന അഭിഭൂതാ വനൌകസഃ। ശിരാംസ്യഭിഹനിഷ്യന്തി തലൈര്മുഷ്ടിഭിരേവ ച
ഭർത്താവിന്റെ ദു:ഖം സഹിക്കാനാവാതെ കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്ന കുരങ്ങുകൾ തങ്ങളുടെ തലകൾ കൈകളും മുഷ്ടികളും കൊണ്ട് അടിക്കും.
സാന്ത്വേനാനുപ്രദാനേന മാനേന ച യശസ്വിനാ। ലാലിതാഃ കപിനാഥേന പ്രാണാംസ്ത്യക്ഷ്യന്തി വാനരാഃ
ദയയും സമ്മാനങ്ങളും ആദരവും നൽകി കുരങ്ങുകളുടെ മഹാരാജാവായവൻ വളർത്തിയ കുരങ്ങുകളും ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
ന വനേഷു ന ശൈലേഷു ന നിരോധേഷു വാ പുനഃ। ക്രീഡാമനുഭവിഷ്യന്തി സമേത്യ കപികുഞ്ജരാഃ
കുരങ്ങുമുതലാളികൾ ഒരുമിച്ചുകൂടിയാലും ഇനി കാടുകളിലും പർവ്വതങ്ങളിലും തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലും കളി ആസ്വദിക്കില്ല.
സപുത്രദാരാഃ സാമാത്യാ ഭര്തൃവ്യസനപീഡിതാഃ। ശൈലാഗ്രേഭ്യഃ പതിഷ്യന്തി സമേഷു വിഷമേഷു ച
ഭർത്താവിന്റെ ദു:ഖത്തിൽ പെട്ട് മക്കളും ഭാര്യമാരും മന്ത്രിമാരും കൂടെ, അവർ പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ നിന്നോ സമതലങ്ങളിലും കുഴികളിലും നിന്നോ ചാടിത്തള്ളും.
വിഷമുദ്ബന്ധനം വാപി പ്രവേശം ജ്വലനസ്യ വാ। ഉപവാസമഥോ ശസ്ത്രം പ്രചരിഷ്യന്തി വാനരാഃ
വിഷം കഴിക്കുകയോ തൂങ്ങി മരിക്കുകയോ അഗ്നിയിൽ ചാടുകയോ ഉപവാസം ചെയ്യുകയോ ആയുധം ഉപയോഗിക്കുകയോ കുരങ്ങുകൾ ചെയ്യും.
ഘോരമാരോദനം മന്യേ ഗതേ മയി ഭവിഷ്യതി। ഇക്ഷ്വാകുകുലനാശശ്ച നാശശ്ചൈവ വനൌകസാമ്
ഞാൻ പോയാൽ ഭയങ്കരമായ കരച്ചിലും ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിന്റെ നാശവും കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നവരുടെ നാശവും ഉണ്ടാകും എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
സോഽഹം നൈവ ഗമിഷ്യാമി കിഷ്കിന്ധാം നഗരീമിതഃ। നഹി ശക്ഷ്യാമ്യഹം ദ്രഷ്ടും സുഗ്രീവം മൈഥിലീം വിനാ
അതിനാൽ, ഞാൻ ഇവിടുനിന്ന് കിഷ്കിന്ദ നഗരത്തിലേക്ക് തിരികെ പോകില്ല; മൈഥിലിയെ കാണാതെ സുഗ്രീവനെ കാണാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.
മയ്യഗച്ഛതി ചേഹസ്ഥേ ധര്മാത്മാനൌ മഹാരഥൌ। ആശയാ തൌ ധരിഷ്യേതേ വാനരാശ്ച തരസ്വിനഃ
ഞാൻ ഇവിടുനിന്ന് തിരികെ പോകാതെ ഇരുന്നാൽ, ആ ധാർമ്മികരും വീരരുമായ ആ ഇരുവരും പ്രതീക്ഷയിൽ കാത്തിരിക്കും; അതുപോലെ വേഗമുള്ള കുരങ്ങുകളും.
ഹസ്താദാനോ മുഖാദാനോ നിയതോ വൃക്ഷമൂലികഃ। വാനപ്രസ്ഥോ ഭവിഷ്യാമി ഹ്യദൃഷ്ട്വാ ജനകാത്മജാമ്
ഞാൻ ജനകാത്മജയെ കാണാതെ, കൈകൊണ്ടോ വായുകൊണ്ടോ ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, വേരുകളും പഴങ്ങളും മാത്രം കഴിച്ച് കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നവനാകും.
സാഗരാനൂപജേ ദേശേ ബഹുമൂലഫലോദകേ। ചിതിം കൃത്വാ പ്രവേക്ഷ്യാമി സമിദ്ധമരണീസുതമ്
സമുദ്രത്തിനരികിലുള്ള, ധാരാളം വേരും പഴവും വെള്ളവും ഉള്ള ദേശത്ത്, ഒരു ചിത കെട്ടി, അഗ്നിയിൽ ചാടും.
ഉപവിഷ്ടസ്യ വാ സമ്യഗ് ലിംഗിനം സാധയിഷ്യതഃ। ശരീരം ഭക്ഷയിഷ്യന്തി വായസാഃ ശ്വാപദാനി ച
അല്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ധ്യാനത്തിൽ ഇരുന്ന് വ്രതം പാലിക്കുമ്പോൾ, കാക്കകളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും എന്റെ ശരീരം തിന്നുകൂടും.
ഇദമപ്യൃഷിഭിര്ദൃഷ്ടം നിര്യാണമിതി മേ മതിഃ। സമ്യഗാപഃ പ്രവേക്ഷ്യാമി ന ചേത് പശ്യാമി ജാനകീമ്
മഹർഷിമാരും ഇങ്ങനെയൊരു യാത്ര സ്വീകരിച്ചതാണ്; അതിനാൽ, എന്റെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പാണ്: ഞാൻ ജാനകിയെ കാണാതെ പോയാൽ വെള്ളത്തിൽ ചാടും.
സുജാതമൂലാ സുഭഗാ കീര്തിമാലാ യശസ്വിനീ। പ്രഭഗ്നാ ചിരരാത്രായ മമ സീതാമപശ്യതഃ
നല്ല വേരുകളുള്ള, ഭാഗ്യവതിയായ, കീര്ത്തിയും മഹത്വവും അലങ്കാരമായ സീതയെ ഞാൻ ഇത്രയും കാലം കാണാതെ ഇരിക്കും.
താപസോ വാ ഭവിഷ്യാമി നിയതോ വൃക്ഷമൂലികഃ। നേതഃ പ്രതിഗമിഷ്യാമി താമദൃഷ്ട്വാസിതേക്ഷണാമ്
ഞാൻ ഇനി വൃക്ഷങ്ങളുടെ വേരുകളും പഴങ്ങളും മാത്രം കഴിക്കുന്ന വ്രതസ്ഥനായ ഒരു തപസ്വിയായി മാറും; കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള സീതയെ കണ്ടില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ തിരിച്ചു പോകില്ല.
യദി തു പ്രതിഗച്ഛാമി സീതാമനധിഗമ്യ താമ്। അംഗദഃ സഹിതഃ സര്വൈര്വാനരൈര്ന ഭവിഷ്യതി
എങ്കിൽ, സീതയെ കണ്ടെത്താതെ ഞാൻ തിരിച്ചു പോയാൽ, അങ്കദനും എല്ലാ വാനരന്മാരും ജീവിച്ചിരിക്കില്ല.
വിനാശേ ബഹവോ ദോഷാ ജീവന് പ്രാപ്നോതി ഭദ്രകമ്। തസ്മാത് പ്രാണാന് ധരിഷ്യാമി ധ്രുവോ ജീവതി സംഗമഃ
നശ്വരതയിൽ അനേകം ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ട്, ജീവിച്ചാൽ നല്ലതും ലഭിക്കും; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കും, കാരണം സാക്ഷാൽസംഗമം ഉറപ്പാണ്.
ഏവം ബഹുവിധം ദുഃഖം മനസാ ധാരയന് ബഹു। നാധ്യഗച്ഛത് തദാ പാരം ശോകസ്യ കപികുഞ്ജരഃ
ഇങ്ങനെ അനേകം ദുഃഖങ്ങൾ മനസ്സിൽ വഹിച്ചുകൊണ്ട്, ആ മഹാബലശാലിയായ വാനരൻ തന്റെ ദുഃഖത്തിന് അവസാനം കാണാനായില്ല.
തതോ വിക്രമമാസാദ്യ ധൈര്യവാന് കപികുഞ്ജരഃ। രാവണം വാ വധിഷ്യാമി ദശഗ്രീവം മഹാബലമ്। കാമമസ്തു ഹൃതാ സീതാ പ്രത്യാചീര്ണം ഭവിഷ്യതി
പിന്നീട് ധൈര്യം വീണ്ടെടുത്ത്, ആ സ്ഥിരനിശ്ചയനായ വാനരൻ ചിന്തിച്ചു: 'രാവണനെ, പത്ത് തലകളുള്ള മഹാബലശാലിയെ ഞാൻ സംഹരിക്കും; സീതയെ എങ്കിൽ കൊണ്ടുപോയാലും, അവളെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരും.'
അഥവൈനം സമുത്ക്ഷിപ്യ ഉപര്യുപരി സാഗരമ്। രാമായോപഹരിഷ്യാമി പശും പശുപതേരിവ
അല്ലെങ്കിൽ, അവനെ പിടിച്ച് സമുദ്രം കടന്ന് രാമനോടു കൊണ്ടുപോകും, മൃഗത്തെ യജമാനനോടു കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ.
ഇതി ചിന്താസമാപന്നഃ സീതാമനധിഗമ്യ താമ്। ധ്യാനശോകപരീതാത്മാ ചിന്തയാമാസ വാനരഃ
ഇങ്ങനെ ചിന്തയിൽ മുഴുകി, സീതയെ കണ്ടെത്താതെ, ധ്യാനവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ആ വാനരൻ ആലോചിച്ചു.
യാവത് സീതാം ന പശ്യാമി രാമപത്നീം യശസ്വിനീമ്। താവദേതാം പുരീം ലംകാം വിചിനോമി പുനഃ പുനഃ
ഞാൻ സീതയെ, രാമന്റെ പ്രശസ്തയായ ഭാര്യയെ, കാണുന്നത് വരെ ഈ ലങ്കാപുരി വീണ്ടും വീണ്ടും അന്വേഷിക്കും.
സമ്പാതിവചനാച്ചാപി രാമം യദ്യാനയാമ്യഹമ്। അപശ്യന് രാഘവോ ഭാര്യാം നിര്ദഹേത് സര്വവാനരാന്
സമ്പാതിയുടെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് ഞാൻ സീതയെ കാണാതെ രാമനോടു മടങ്ങിയാൽ, രഘുവംശജനായ രാമൻ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും ദഹിപ്പിക്കും.