താമപശ്യന് കപിസ്തത്ര പശ്യംശ്ചാന്യാ വരസ്ത്രിയഃ। അപക്രമ്യ തദാ വീരഃ പ്രസ്ഥാതുമുപചക്രമേ
അവിടെ കുരങ്ങൻ ജനകിയെ കാണാതെ, മറ്റുസുന്ദരികളെയൊക്കെ കണ്ടു; പിന്നെ, അവിടെ നിന്ന് പിന്മാറി, വീരൻ പുറപ്പെടാൻ തയ്യാറായി.
സ ഭൂയഃ സര്വതഃ ശ്രീമാന് മാരുതിര്യത്നമാശ്രിതഃ। ആപാനഭൂമിമുത്സൃജ്യ താം വിചേതും പ്രചക്രമേ
ശ്രീമാനായ മാരുതിപുത്രൻ വീണ്ടും എല്ലാ ദിശകളിലും പരിശ്രമിച്ച്, ആ പാനശാല വിട്ട് മറ്റിടങ്ങളിൽ തിരയാൻ തുടങ്ങി.
thumb|ദ്വാദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ദ്വാദശഃ സര്ഗഃ ॥൫-
ഇപ്പോൾ പന്ത്രണ്ടാം സർഗം കേൾക്കൂ.
സ തസ്യ മധ്യേ ഭവനസ്യ സംസ്ഥിതോ ലതാഗൃഹാംശ്ചിത്രഗൃഹാന് നിശാഗൃഹാന്। ജഗാമ സീതാം പ്രതിദര്ശനോത്സുകോ ന ചൈവ താം പശ്യതി ചാരുദര്ശനാമ്
അവൻ ആ ഭവനത്തിന്റെ നടുവിൽ നിന്നു, തോട്ടമുറികളും അലങ്കാരമുറികളും രാത്രിമുറികളും ഒക്കെയും കടന്നുപോയി, സീതയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചെങ്കിലും, ആ മനോഹരിയായവളെ കണ്ടില്ല.
സ ചിന്തയാമാസ തതോ മഹാകപിഃ പ്രിയാമപശ്യന് രഘുനന്ദനസ്യ താമ്। ധ്രുവം ന സീതാ ധ്രിയതേ യഥാ ന മേ വിചിന്വതോ ദര്ശനമേതി മൈഥിലീ
രഘുനന്ദനന്റെ പ്രിയയായവളെ കാണാതെ, മഹാകുരങ്ങൻ അപ്പോൾ ചിന്തിച്ചു: ഞാൻ എവിടെയും തിരഞ്ഞിട്ടും മൈഥിലിയെ കാണാനാവുന്നില്ല; തീർച്ചയായും സീത ഇവിടെ ഇല്ല.
സാ രാക്ഷസാനാം പ്രവരേണ ജാനകീ സ്വശീലസംരക്ഷണതത്പരാ സതീ। അനേന നൂനം പ്രതി ദുഷ്ടകര്മണാ ഹതാ ഭവേദാര്യപഥേ പരേ സ്ഥിതാ
സ്വഭാവം കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ പ്രതിജ്ഞയുള്ള ജനകിയെ, ഈ ദുഷ്ടനായ രാക്ഷസന്മാരിൽ പ്രധാനനായവൻ കൊല്ലുകയായിരിക്കണം; കാരണം, അവൾ സദാചാരപഥത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നവളാണ്.
വിരൂപരൂപാ വികൃതാ വിവര്ചസോ മഹാനനാ ദീര്ഘവിരൂപദര്ശനാഃ। സമീക്ഷ്യ താ രാക്ഷസരാജയോഷിതോ ഭയാദ് വിനഷ്ടാ ജനകേശ്വരാത്മജാ
രാക്ഷസരാജാവിന്റെ ഭാര്യമാരായ ആ ഭയങ്കരരൂപികളും വിചിത്രാകൃതികളുമായ, വലിയ മുഖങ്ങളുമുള്ള സ്ത്രീകളെ കണ്ടപ്പോൾ, ജനകന്റെ മകൾ ഭയത്താൽ നശിച്ചുപോയിരിക്കണം.
സീതാമദൃഷ്ട്വാ ഹ്യനവാപ്യ പൌരുഷം വിഹൃത്യ കാലം സഹ വാനരൈശ്ചിരമ്। ന മേഽസ്തി സുഗ്രീവസമീപഗാ ഗതിഃ സുതീക്ഷ്ണദണ്ഡോ ബലവാംശ്ച വാനരഃ
സീതയെ കാണാതെ, എന്റെ കര്ത്തവ്യം നിറവേറ്റാതെ, കുരങ്ങന്മാരോടൊപ്പം അനാവശ്യമായി സമയം കളഞ്ഞതുകൊണ്ട്, ഇനി സുഖ്രീവന്റെ അടുത്തേക്ക് പോകാൻ എനിക്ക് വഴിയില്ല; കാരണം, വാനരരാജാവ് കഠിനനും ശക്തനുമാണ്.
ദൃഷ്ടമന്തഃപുരം സര്വം ദൃഷ്ടാ രാവണയോഷിതഃ। ന സീതാ ദൃശ്യതേ സാധ്വീ വൃഥാ ജാതോ മമ ശ്രമഃ
രാവണന്റെ അകത്തളവും ഭാര്യമാരെയും ഞാൻ കണ്ടു; പക്ഷേ, സദ്വൃത്തയായ സീതയെ കാണാനായില്ല. എന്റെ പരിശ്രമം വെറുതെയായി.
കിം നു മാം വാനരാഃ സര്വേ ഗതം വക്ഷ്യന്തി സംഗതാഃ। ഗത്വാ തത്ര ത്വയാ വീര കിം കൃതം തദ് വദസ്വ നഃ
എനിക്ക് തിരിച്ചു പോകുമ്പോൾ, കൂട്ടമായുള്ള എല്ലാ വാനരങ്ങളും എന്ത് പറയും? 'വീരാ, നീ അവിടെ പോയി എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ' എന്ന് അവർ ചോദിക്കും.
അദൃഷ്ട്വാ കിം പ്രവക്ഷ്യാമി താമഹം ജനകാത്മജാമ്। ധ്രുവം പ്രായമുപാസിഷ്യേ കാലസ്യ വ്യതിവര്തനേ
ജനകന്റെ മകളായ സീതയെ കാണാതെ ഞാൻ എങ്ങനെ അവരോട് സംസാരിക്കും? ഉറപ്പായും, കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ ഞാൻ ഉപവാസമിരിക്കും.
കിം വാ വക്ഷ്യതി വൃദ്ധശ്ച ജാമ്ബവാനംഗദശ്ച സഃ। ഗതം പാരം സമുദ്രസ്യ വാനരാശ്ച സമാഗതാഃ
സമുദ്രം കടന്നു തിരിച്ചു വന്നപ്പോൾ, മുതിർന്ന ജാംബവാനും അങ്ങദനും കൂടിയുള്ള വാനരങ്ങളും എന്ത് പറയും?
അനിര്വേദഃ ശ്രിയോ മൂലമനിര്വേദഃ പരം സുഖമ്। ഭൂയസ്തത്ര വിചേഷ്യാമി ന യത്ര വിചയഃ കൃതഃ
ധൈര്യമാണ് സമ്പത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം; ധൈര്യമാണ് ഏറ്റവും വലിയ സന്തോഷം. ഞാൻ ഇനിയും തിരയാത്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ വീണ്ടും അന്വേഷിക്കും.
അനിര്വേദോ ഹി സതതം സര്വാര്ഥേഷു പ്രവര്തകഃ। കരോതി സഫലം ജന്തോഃ കര്മ യച്ച കരോതി സഃ
എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും വിജയത്തിന് കാരണം സ്ഥിരധൈര്യമാണ്; മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്നതെന്തും അതിനാൽ ഫലപ്രദമാകും.
ആപാനശാലാ വിചിതാസ്തഥാ പുഷ്പഗൃഹാണി ച। ചിത്രശാലാശ്ച വിചിതാ ഭൂയഃ ക്രീഡാഗൃഹാണി ച
അവൻ മനോഹരമായ പാനശാലകളും പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച മുറികളും, ചിത്രമുറികളും, വീണ്ടും കളിമുറികളും കണ്ടു.
നിഷ്കുടാന്തരരഥ്യാശ്ച വിമാനാനി ച സര്വശഃ। ഇതി സംചിന്ത്യ ഭൂയോഽപി വിചേതുമുപചക്രമേ
അവൻ അകത്തളങ്ങളും ഇടുങ്ങിയ വഴികളും എല്ലാ ഭവനങ്ങളും കണ്ടു; പിന്നെ വീണ്ടും ആലോചിച്ച്, തിരയാൻ തുടങ്ങി.
ഭൂമീഗൃഹാംശ്ചൈത്യഗൃഹാന് ഗൃഹാതിഗൃഹകാനപി। ഉത്പതന് നിപതംശ്ചാപി തിഷ്ഠന് ഗച്ഛന് പുനഃ ക്വചിത്
ഭൂമിയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വീടുകളും, ക്ഷേത്രങ്ങളും, പുറമ്പുറവീടുകളും എല്ലാം അവൻ തിരഞ്ഞു. പറക്കുകയും താഴെ ഇറങ്ങുകയും, നിൽക്കുകയും, നടക്കുകയും, ഇടയ്ക്ക് എവിടെയോ നിൽക്കുകയും ചെയ്തു.
അപവൃണ്വംശ്ച ദ്വാരാണി കപാടാന്യവഘട്ടയന്। പ്രവിശന് നിഷ്പതംശ്ചാപി പ്രപതന്നുത്പതന്നിവ
കതകകളും വാതിലുകളും തുറക്കുകയും, ചവിട്ടി മാറ്റുകയും, അകത്തേക്ക് കടക്കുകയും പുറത്തേക്കിറങ്ങുകയും, ഇടയ്ക്ക് വീഴുകയും വീണ്ടും കയറിയുപോകുകയും ചെയ്തു.
സര്വമപ്യവകാശം സ വിചചാര മഹാകപിഃ। ചതുരംഗുലമാത്രോഽപി നാവകാശഃ സ വിദ്യതേ। രാവണാന്തഃപുരേ തസ്മിന് യം കപിര്ന ജഗാമ സഃ
ആ മഹാകുരങ്ങൻ എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു; രാവണന്റെ അകത്തളത്തിൽ നാലു വിരൽ വീതിയുള്ള ഇടം പോലും അവൻ പോകാതിരുന്നില്ല.
പ്രാകാരാന്തരവീഥ്യശ്ച വേദികാശ്ചൈത്യസംശ്രയാഃ। ശ്വഭ്രാശ്ച പുഷ്കരിണ്യശ്ച സര്വം തേനാവലോകിതമ്
പ്രാകാരത്തിനുള്ളിലെ വഴികൾ, നടപ്പാതകൾ, ഉയർന്ന പീഠങ്ങൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, കിണറുകൾ, താമരക്കുളങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം അവൻ കണ്ടു.
രാക്ഷസ്യോ വിവിധാകാരാ വിരൂപാ വികൃതാസ്തഥാ। ദൃഷ്ടാ ഹനുമതാ തത്ര ന തു സാ ജനകാത്മജാ
വിവിധ രൂപങ്ങളുള്ള, ഭയങ്കരവും വിചിത്രവുമായ രാക്ഷസസ്ത്രികൾ അവിടെ ഹനുമാൻ കണ്ടു; എന്നാൽ ജനകപുത്രിയെ കണ്ടില്ല.
രൂപേണാപ്രതിമാ ലോകേ പരാ വിദ്യാധരസ്ത്രിയഃ। ദൃഷ്ടാ ഹനുമതാ തത്ര ന തു രാഘവനന്ദിനീ
ലോകത്തിൽ ഉപമയില്ലാത്ത സൗന്ദര്യമുള്ളവരും, ദിവ്യസ്ത്രികളേക്കാൾ മനോഹരികളുമായ സ്ത്രീകളെ ഹനുമാൻ അവിടെ കണ്ടു; എന്നാൽ രാമന്റെ പ്രിയയെ കണ്ടില്ല.
നാഗകന്യാ വരാരോഹാഃ പൂര്ണചന്ദ്രനിഭാനനാഃ। ദൃഷ്ടാ ഹനുമതാ തത്ര ന തു സാ ജനകാത്മജാ
അന്യോന്യം മനോഹരമായ കമരം, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖം എന്നിവയുള്ള നാഗകന്യകളെ ഹനുമാൻ അവിടെ കണ്ടു; എന്നാൽ ജനകപുത്രിയെ കണ്ടില്ല.
പ്രമഥ്യ രാക്ഷസേന്ദ്രേണ നാഗകന്യാ ബലാദ്ധൃതാഃ। ദൃഷ്ടാ ഹനുമതാ തത്ര ന സാ ജനകനന്ദിനീ
രാക്ഷസരാജാവിന്റെ ബലാൽക്കാരത്താൽ പിടിക്കപ്പെട്ട നാഗകന്യകളെ ഹനുമാൻ അവിടെ കണ്ടു; എന്നാൽ ജനകപുത്രിയെ കണ്ടില്ല.
സോഽപശ്യംസ്താം മഹാബാഹുഃ പശ്യംശ്ചാന്യാ വരസ്ത്രിയഃ। വിഷസാദ മഹാബാഹുര്ഹനൂമാന് മാരുതാത്മജഃ
മഹാബലശാലിയായ ഹനുമാൻ അവിടെ ആ മഹാസ്ത്രികളെ കണ്ടു; എന്നാൽ അവളെ കണ്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് അവൻ ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
ഉദ്യോഗം വാനരേന്ദ്രാണാം പ്ലവനം സാഗരസ്യ ച। വ്യര്ഥം വീക്ഷ്യാനിലസുതശ്ചിന്താം പുനരുപാഗതഃ
വാനരനേതാക്കളുടെ പരിശ്രമവും സമുദ്രം കടന്നുപോയതും ഫലമില്ലെന്നു കണ്ടു, ആനിലപുത്രൻ വീണ്ടും ആലോചനയിൽ ആഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
അവതീര്യ വിമാനാച്ച ഹനൂമാന് മാരുതാത്മജഃ। ചിന്താമുപജഗാമാഥ ശോകോപഹതചേതനഃ
വിമാനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, ഹനുമാൻ, ആനിലപുത്രൻ, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ആഴമായ ചിന്തയിൽ ആകപ്പെട്ടു.
thumb|ത്രയോദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ത്രയോദശഃ സര്ഗഃ ॥൫-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ സുന്ദരകാണ്ഡയിൽ പതിമൂന്നാം സർഗം വായിക്കപ്പെടുന്നു.
വിമാനാത് തു സ സംക്രമ്യ പ്രാകാരം ഹരിയൂഥപഃ। ഹനൂമാന് വേഗവാനാസീദ് യഥാ വിദ്യുദ് ഘനാന്തരേ
അപ്പോൾ വേഗശാലിയായ ഹനുമാൻ, വാനരസേനാപതി, ആകാശമന്ദിരത്തിൽ നിന്ന് ചാടിപ്പോയി, മേഘത്തിനുള്ളിലെ മിന്നലുപോലെ പ്രാകാരത്തിലേക്ക് എത്തി.
സമ്പരിക്രമ്യ ഹനുമാന് രാവണസ്യ നിവേശനാന്। അദൃഷ്ട്വാ ജാനകീം സീതാമബ്രവീദ് വചനം കപിഃ
രാവണന്റെ ഭവനങ്ങൾ മുഴുവൻ തിരഞ്ഞിട്ടും, ഹനുമാൻ സീതയെ കണ്ടില്ല. അപ്പോൾ ആ വാനരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: