ദീക്ഷിതഃ പൌത്രസഹിതഃ സോപാധ്യായഗണസ്ത്വഹമ് । ഇഹ സ്ഥാസ്യാമി ഭദ്രം വോ യാവത് തുരഗദര്ശനമ് ॥൧-൩൯-
'ഞാൻ, ദീക്ഷയേറ്റവനും, മക്കളും ഉപാധ്യായന്മാരും കൂടെ, കുതിരയെ കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ ഇവിടെ തന്നെ കാത്തിരിക്കും. നിങ്ങൾക്ക് ഭദ്രതയുണ്ടാകട്ടെ.'
തേ സര്വേ ഹൃഷ്ടമനസോ രാജപുത്രാ മഹാബലാഃ । ജഗ്മുര്മഹീതലം രാമ പിതുര്വചനയന്ത്രിതാഃ ॥൧-൩൯-
അവരുടെ അച്ഛന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച്, ആ മഹാബലശാലികളും സന്തോഷത്തോടും കൂടെ രാജകുമാരന്മാർ ഭൂമിയിൽ യാത്ര തിരിച്ചു.
ഗത്വാ തു പൃഥിവീം സര്വാമദൃഷ്ട്വാ തം മഹാബലാഃ । യോജനായാമവിസ്താരമേകൈകോ ധരണീതലമ് । ബിഭിദുഃ പുരുഷവ്യാഘ്രാ വജ്രസ്പര്ശസമൈര്ഭുജൈഃ ॥൧-൩൯-
ഭൂമിയെ മുഴുവനും തിരഞ്ഞിട്ടും കുതിരയെ കണ്ടില്ലെങ്കിൽ, ആ മഹാബലശാലികൾ ഓരോരുത്തരും ഒരു യോഗന വീതി വീതം ഭൂമിയെ തകർത്ത്, ഇടിമിന്നലുപോലെയുള്ള ഭുജങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമിയെ പൊളിച്ചു, മഹാമനുഷ്യരേ.
ശൂലൈരശനികല്പൈശ്ച ഹലൈശ്ചാപി സുദാരുണൈഃ । ഭിദ്യമാനാ വസുമതീ നനാദ രഘുനന്ദന ॥൧-൩൯-
ഇടിമിന്നലുപോലെയുള്ള കുന്തങ്ങളും ഭയങ്കരമായ ഉഴുന്നുകളും കൊണ്ട് ഭൂമിയെ തുരന്നപ്പോൾ, ഭൂമി മുഴുവൻ ഗർജിച്ചു, രഘുനന്ദനാ.
നാഗാനാം വധ്യമാനാനാമസുരാണാം ച രാഘവ । രാക്ഷസാനാം ദുരാധര്ഷം സത്ത്വാനാം നിനദോഽഭവത് ॥൧-൩൯-
ആ ശബ്ദം, ആനകളെയും അസുരന്മാരെയും ഭയങ്കരമായ രാക്ഷസന്മാരെയും കൊല്ലുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദംപോലെയായിരുന്നു, രാഘവാ.
യോജനാനാം സഹസ്രാണി ഷഷ്ടിം തു രഘുനന്ദന । ബിഭിദുര്ധരണീം രാമ രസാതലമനുത്തമമ് ॥൧-൩൯-
രഘുനന്ദനാ, അറുപതിനായിരം യോഗന ദൂരം ഭൂമിയെ തകർത്ത്, അവർ രസാതലത്തിലെ അതുല്യമായ പ്രദേശം വരെ എത്തി, രാമാ.
ഏവം പര്വതസംബാധം ജമ്ബൂദ്വീപം നൃപാത്മജാഃ । ഖനന്തോ നൃപശാര്ദൂല സര്വതഃ പരിചക്രമുഃ ॥൧-൩൯-
പർവ്വതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ജംബൂദ്വീപം മുഴുവൻ രാജകുമാരന്മാർ എല്ലായിടത്തും തുരന്ന് തിരഞ്ഞു, രാജശാർദൂലാ.
തതോ ദേവാഃ സഗന്ധര്വാഃ സാസുരാഃ സഹപന്നഗാഃ । സമ്ഭ്രാന്തമനസഃ സര്വേ പിതാമഹമുപാഗമന് ॥൧-൩൯-
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അസുരന്മാരും പന്നഗന്മാരും എല്ലാവരും ഭയത്താൽ മനസ്സു കലങ്ങിയവരായി പിതാമഹനോടു സമീപിച്ചു.
തേ പ്രസാദ്യ മഹാത്മാനം വിഷണ്ണവദനാസ്തദാ । ഊചുഃ പരമസംത്രസ്താഃ പിതാമഹമിദം വചഃ ॥൧-൩൯-
അവർ വിഷാദഭാവത്തിൽ മഹാത്മാവിനെ പ്രീതിപ്പെടുത്തി, അതീവ ഭയപ്പെട്ട് പിതാമഹനോടു പറഞ്ഞു:
ഭഗവന് പൃഥിവീ സര്വാ ഖന്യതേ സഗരാത്മജൈഃ ബഹവശ്ച മഹാത്മാനോ വധ്യന്തേ ജലചാരിണഃ ॥൧-൩൯-
'ഭഗവൻ, സഗരന്റെ മക്കൾ ഭൂമിയെ മുഴുവനും തുരന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ജലത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന മഹാത്മാക്കളും പലരും കൊല്ലപ്പെടുന്നു.'
അയം യജ്ഞഹരോഽസ്മാകമനേനാശ്വോഽപനീയതേ । ഇതി തേ സര്വഭൂതാനി ഹിംസന്തി സഗരാത്മജാഃ ॥൧-൩൯-
'ഈ യജ്ഞത്തിനുള്ള കുതിരയെ ആരോ കൊണ്ടുപോകുന്നു; അതുകൊണ്ട് സഗരന്റെ മക്കൾ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഹാനി ചെയ്യുന്നു.'
thumb|ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ നാല്പത്താമത്തെ സർഗം കേൾക്കൂ.
ദേവതാനാം വചഃ ശ്രുത്വാ ഭഗവാന് വൈ പിതാമഹഃ । പ്രത്യുവാച സുസംത്രസ്താന് കൃതാന്തബലമോഹിതാന് ॥൧-൪൦-
ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, മഹത്വമുള്ള പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവു, മരണശക്തിയിൽ ഭ്രമിച്ചും ഭയപ്പെട്ടും കിടക്കുന്ന അവരെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
യസ്യേയം വസുധാ കൃത്സ്നാ വാസുദേവസ്യ ധീമതഃ । മഹിഷീ മാധവസ്യൈഷാ സ ഏവ ഭഗവന് പ്രഭുഃ ॥൧-൪൦-
ഈ ഭൂമി മുഴുവനും ധീരനായ വാസുദേവന്റേതാണ്; ഇവൾ മാധവന്റെ ഭാര്യയാണ്; ആ മഹാത്മാവാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭഗവാനും പ്രഭുവും.
കാപിലം രൂപമാസ്ഥായ ധാരയത്യനിശം ധരാമ് । തസ്യ കോപാഗ്നിനാ ദഗ്ധാ ഭവിഷ്യന്തി നൃപാത്മജാഃ ॥൧-൪൦-
കപിലൻ എന്ന രൂപം ധരിച്ച്, അവൻ എപ്പോഴും ഭൂമിയെ താങ്ങുന്നു; അവന്റെ കോപാഗ്നിയിൽ സഗരന്റെ മക്കൾ ദഹിക്കപ്പെടും.
പൃഥിവ്യാശ്ചാപി നിര്ഭേദോ ദൃഷ്ട ഏവ സനാതനഃ । സഗരസ്യ ച പുത്രാണാം വിനാശോ ദീര്ഘദര്ശിനാമ് ॥൧-൪൦-
പഴയകാലം മുതൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഭൂമിയുടെ വിഭജനം കാണപ്പെടും; ദീർഘദർശികളായവർക്ക് സഗരന്റെ മക്കളുടെ നാശവും അറിയാം.
പിതാമഹവചഃ ശ്രുത്വാ ത്രയസ്ത്രിംശദരിംദമാഃ । ദേവാഃ പരമസംഹൃഷ്ടാഃ പുനര്ജഗ്മുര്യഥാഗതമ് ॥൧-൪൦-
പിതാമഹന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, മുപ്പത്തിമൂന്ന് പ്രധാന ദേവന്മാർ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ തിരികെ പോയി.
സഗരസ്യ ച പുത്രാണാം പ്രാദുരാസീന്മഹാസ്വനഃ । പൃഥിവ്യാം ഭിദ്യമാനായാം നിര്ഘാതസമനിസ്വനഃ ॥൧-൪൦-
അപ്പോൾ സഗരന്റെ മക്കളിൽ നിന്ന് വലിയ ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു; ഭൂമി പിളരുമ്പോൾ, അതൊരു ഇടിമുഴക്കത്തെപ്പോലെയായിരുന്നു.
തതോ ഭിത്ത്വാ മഹീം സര്വാം കൃത്വാ ചാപി പ്രദക്ഷിണമ് । സഹിതാഃ സാഗരാഃ സര്വേ പിതരം വാക്യമബ്രുവന് ॥൧-൪൦-
പിന്നീട്, മുഴുവൻ ഭൂമിയും തകർത്തു ചുറ്റി നടന്നശേഷം, സഗരന്മാർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് തങ്ങളുടെ അച്ഛനോടു പറഞ്ഞു.
പരിക്രാന്താ മഹീ സര്വാ സത്ത്വവന്തശ്ച സൂദിതാഃ । ദേവദാനവരക്ഷാംസി പിശാചോരഗപന്നഗാഃ ॥൧-൪൦-
നാം ഭൂമി മുഴുവനും ചുറ്റി, ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പിശാചുകൾ, ഉരഗങ്ങൾ, പന്നഗങ്ങൾ എന്നിവരെല്ലാം സംഹരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ന ച പശ്യാമഹേഽശ്വം തേ അശ്വഹര്താരമേവ ച । കിം കരിഷ്യാമ ഭദ്രം തേ ബുദ്ധിരത്ര വിചാര്യതാമ്॥൧-൪൦-
എന്നാൽ, നിന്റെ കുതിരയെയും അതു കൊണ്ടുപോയവനെയും ഞങ്ങൾ കാണുന്നില്ല; ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം? ദയവായി നല്ലത് ആലോചിക്കണം.
തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പുത്രാണാം രാജസത്തമഃ । സമന്യുരബ്രവീദ് വാക്യം സഗരോ രഘുനന്ദന ॥൧-൪൦-
മക്കളുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജശ്രേഷ്ഠനായ സഗരൻ, രഘുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനേ, കോപത്തോടെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ഭൂയഃ ഖനത ഭദ്രം വോ വിഭേദ്യ വസുധാതലമ് । അശ്വഹര്താരമാസാദ്യ കൃതാര്ഥാശ്ച നിവര്തത ॥൧-൪൦-
നല്ലത് സംഭവിക്കട്ടെ, വീണ്ടും കുഴിയിടൂ; ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം തകർക്കൂ. കുതിരയെ മോഷ്ടിച്ചവനെ കണ്ടെത്തിയാൽ, ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കി തിരികെ വരൂ.
പിതുര്വചനമാസാദ്യ സഗരസ്യ മഹാത്മനഃ । ഷഷ്ടിഃ പുത്രസഹസ്രാണി രസാതലമഭിദ്രവന് ॥൧-൪൦-
മഹാത്മാവായ സഗരന്റെ പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച ശേഷം, അറുപതിനായിരം മക്കളും പാതാളത്തിലേക്ക് ഓടി.
ഖന്യമാനേ തതസ്തസ്മിന് ദദൃശുഃ പര്വതോപമമ് । ദിശാഗജം വിരൂപാക്ഷം ധാരയന്തം മഹീതലമ് ॥൧-൪൦-
അവിടെ കുഴിയിടുമ്പോൾ, അവർ ഒരു പർവതത്തെപ്പോലെയുള്ള, വിചിത്രമായ കണ്ണുകളുള്ള, ഭൂമിയെ താങ്ങുന്ന വലിയ ആനയെ കണ്ടു.
സപര്വതവനാം കൃത്സ്നാം പൃഥിവീം രഘുനന്ദന । ധാരയാമാസ ശിരസാ വിരൂപാക്ഷോ മഹാഗജഃ ॥൧-൪൦-
രഘുനന്ദനേ, ആ വിചിത്രകണ്ണുള്ള മഹാഗജൻ, പർവതങ്ങളും കാടുകളും ഉൾപ്പെടെ മുഴുവൻ ഭൂമിയും തന്റേതലിൽ താങ്ങി നില്ക്കുന്നു.
യദാ പര്വണി കാകുത്സ്ഥ വിശ്രമാര്ഥം മഹാഗജഃ । ഖേദാച്ചാലയതേ ശീര്ഷം ഭൂമികമ്പസ്തദാ ഭവേത് ॥൧-൪൦-
കാകുത്സ്ഥനേ, ദിശാസന്ധിയിൽ, ആ മഹാഗജൻ വിശ്രമത്തിനായി തലയാട്ടുമ്പോൾ, അതിന്റെ ക്ഷീണത്തിൽ ഭൂമി കുലുങ്ങുന്നു.
തേ തം പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ ദിശാപാലം മഹാഗജമ് । മാനയന്തോ ഹി തേ രാമ ജഗ്മുര്ഭിത്ത്വാ രസാതലമ് ॥൧-൪൦-
അവർ ആ ദിശാപാലകനായ മഹാഗജനെ ആദരിച്ച് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, പിന്നെ പാതാളം തകർത്തു കടന്നു പോയി, രാമാ.
തതഃ പൂര്വാം ദിശം ഭിത്ത്വാ ദക്ഷിണാം ബിഭിദുഃ പുനഃ । ദക്ഷിണസ്യാമപി ദിശി ദദൃശുസ്തേ മഹാഗജമ് ॥൧-൪൦-
പിന്നീട്, കിഴക്കേ ദിശ തകർത്തശേഷം, അവർ വീണ്ടും തെക്കേ ദിശയും തകർത്തു; അവിടെയും അവർ ഒരു വലിയ ആനയെ കണ്ടു.
മഹാപദ്മം മഹാത്മാനം സുമഹത്പര്വതോപമമ് । ശിരസാ ധാരയന്തം ഗാം വിസ്മയം ജഗ്മുരുത്തമമ് ॥൧-൪൦-
അവിടെ മഹാപദ്മനെന്ന മഹാത്മാവിനെ, വലിയ പർവതത്തെപ്പോലെയുള്ളവനെയും, തന്റെ തലയിൽ ഭൂമിയെ ചുമന്ന് നില്ക്കുന്നവനെയും അവർ കണ്ടു. അതു കണ്ടവർ അത്യന്തം അത്ഭുതപ്പെട്ടു.