ഘൃതപൂര്ണേഷു കുമ്ഭേഷു ധാത്ര്യസ്താന് സമവര്ധയന് । കാലേന മഹതാ സര്വേ യൌവനം പ്രതിപേദിരേ ॥൧-൩൮-
നഴ്സുമാർ അവരെ നെയ്യിട്ട് നിറച്ച മടക്കളത്തിൽ വളർത്തി. വലിയ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും യൗവനത്തിലേക്ക് എത്തി.
അഥ ദീര്ഘേണ കാലേന രൂപയൌവനശാലിനഃ । ഷഷ്ടിഃ പുത്രസഹസ്രാണി സഗരസ്യാഭവംസ്തദാ ॥൧-൩൮-
അങ്ങനെ, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, സഗരന് അറുപതിനായിരം മക്കളുണ്ടായി. അവർക്കെല്ലാം സൗന്ദര്യവും യൗവനവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സ ച ജ്യേഷ്ഠോ നരശ്രേഷ്ഠ സഗരസ്യാത്മസമ്ഭവഃ । ബാലാന് ഗൃഹീത്വാ തു ജലേ സരയ്വാ രഘുനന്ദന ॥൧-൩൮-
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സഗരന്റെ മൂത്ത മകൻ, ബാലന്മാരെ പിടിച്ചു രഘുവംശജനായവനേ, അവരെ സരയൂ നദിയിലെ വെള്ളത്തിൽ എറിയുമായിരുന്നു.
പ്രക്ഷിപ്യ പ്രാഹസന്നിത്യം മജ്ജതസ്താന് നിരീക്ഷ്യ വൈ । ഏവം പാപസമാചാരഃ സജ്ജനപ്രതിബാധകഃ ॥൧-൩൮-
അവൻ അവരെ മുങ്ങിപ്പോകുന്നത് നോക്കി എപ്പോഴും ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. ഇങ്ങനെ പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട് നല്ലവരെ തടസ്സപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു.
പൌരാണാമഹിതേ യുക്തഃ പിത്രാ നിര്വാസിതഃ പുരാത് । തസ്യ പുത്രോംഽശുമാന് നാമ അസമഞ്ജസ്യ വീര്യവാന് ॥൧-൩൮-
നഗരവാസികൾക്ക് ഹാനികരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടതിനാൽ, അവന്റെ അച്ഛൻ അവനെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. അസമഞ്ജന്റെ മകൻ ആംശുമാൻ എന്നായിരുന്നു; അവൻ വലിയ ശക്തിയുള്ളവനായിരുന്നു.
സമ്മതഃ സര്വലോകസ്യ സര്വസ്യാപി പ്രിയംവദഃ । തതഃ കാലേന മഹതാ മതിഃ സമഭിജായത ॥൧-൩൮-
അവൻ എല്ലാവരുടെയും അംഗീകാരം നേടിയവനും എല്ലാവരോടും സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു. വലിയ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവനിൽ നല്ല ബുദ്ധി വളർന്നു.
സഗരസ്യ നരശ്രേഷ്ഠ യജേയമിതി നിശ്ചിതാ । സ കൃത്വാ നിശ്ചയം രാജാ സോപാധ്യായഗണസ്തദാ । യജ്ഞകര്മണി വേദജ്ഞോ യഷ്ടും സമുപചക്രമേ ॥൧-൩൮-
സഗരൻ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, യജ്ഞം നടത്തണമെന്ന് ഉറപ്പാക്കി. അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച രാജാവും ഗുരുക്കന്മാരും ചേർന്ന് വേദപരമായ യജ്ഞത്തിനായി ഒരുക്കം തുടങ്ങി.
thumb|ഏകോനചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ഏകോനചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിൽ ഒമ്പതാമത്തെ മുപ്പത്തൊന്നാം സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
വിശ്വാമിത്രവചഃ ശ്രുത്വാ കഥാന്തേ രഘുനന്ദനഃ । ഉവാച പരമപ്രീതോ മുനിം ദീപ്തമിവാനലമ് ॥൧-൩൯-
വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കുകൾ കഥയുടെ അവസാനം കേട്ട രാമൻ, അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ അഗ്നിയെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
ശ്രോതുമിച്ഛാമി ഭദ്രം തേ വിസ്തരേണ കഥാമിമാമ് । പൂര്വജോ മേ കഥം ബ്രഹ്മന് യജ്ഞം വൈ സമുപാഹരത് ॥൧-൩൯-
നിനക്ക് സുഖം ഉണ്ടാവട്ടെ, ഈ കഥ വിശദമായി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണനേ, എന്റെ പൂർവ്വികൻ എങ്ങനെ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി എന്ന് പറയൂ.
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ കൌതൂഹലസമന്വിതഃ । വിശ്വാമിത്രസ്തു കാകുത്സ്ഥമുവാച പ്രഹസന്നിവ ॥൧-൩൯-
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കൗതുകം നിറഞ്ഞ വിശ്വാമിത്രൻ, സന്തോഷത്തോടെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് കാകുത്സ്ഥനോട് പറഞ്ഞു.
ശ്രൂയതാം വിസ്തരോ രാമ സഗരസ്യ മഹാത്മനഃ । ശംകരശ്വശുരോ നാമ്നാ ഹിമവാനിതി വിശ്രുതഃ ॥൧-൩൯-
രാമാ, മഹാത്മാവായ സഗരന്റെ കഥ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം. അവന്റെ ഭാര്യാമാവായിരുന്നത് ഹിമവാൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവനായിരുന്നു.
വിന്ധ്യപര്വതമാസാദ്യ നിരീക്ഷേതേ പരസ്പരമ് । തയോര്മധ്യേ സമഭവദ് യജ്ഞഃ സ പുരുഷോത്തമ ॥൧-൩൯-
വിന്ദ്യപർവതം എത്തി, അവർ തമ്മിൽ നോക്കി. അവരുടെ ഇടയിൽ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ആ യജ്ഞം നടന്നു.
സ ഹി ദേശോ നരവ്യാഘ്ര പ്രശസ്തോ യജ്ഞകര്മണി । തസ്യാശ്വചര്യാം കാകുത്സ്ഥ ദൃഢധന്വാ മഹാരഥഃ ॥൧-൩൯-
മനുഷ്യരിൽ സിംഹമായവനേ, ആ പ്രദേശം യജ്ഞങ്ങൾക്കായി വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. അവിടെ കാകുത്സ്ഥാ, മഹാശക്തിയുള്ള അംശുമാൻ സഗരന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം യജ്ഞശ്വത്തെ കാത്തു നോക്കുകയായിരുന്നു.
അംശുമാനകരോത് താത സഗരസ്യ മതേ സ്ഥിതഃ । തസ്യ പര്വണി തം യജ്ഞം യജമാനസ്യ വാസവഃ ॥൧-൩൯-
അവിടെ ആ യജ്ഞസമയത്ത്, ഇന്ദ്രൻ ഒരു രാക്ഷസി രൂപം ധരിച്ച് യജമാനന്റെ കുതിരയെ മോഷ്ടിച്ചു.
രാക്ഷസീം തനുമാസ്ഥായ യജ്ഞിയാശ്വമപാഹരത് । ഹ്രിയമാണേ തു കാകുത്സ്ഥ തസ്മിന്നശ്വേ മഹാത്മനഃ ॥൧-൩൯-
കാകുത്സ്ഥാ, ആ മഹാത്മാവിന്റെ യജ്ഞകുതിരയെ അപ്രത്യക്ഷമാക്കുമ്പോൾ—
ഉപാധ്യായഗണാഃ സര്വേ യജമാനമഥാബ്രുവന് । അയം പര്വണി വേഗേന യജ്ഞിയാശ്വോഽപനീയതേ ॥൧-൩൯-
അപ്പോൾ എല്ലാ ഉപാധ്യായന്മാരും യജമാനനോടു പറഞ്ഞു: 'യജ്ഞത്തിനുള്ള കുതിരയെ ഇപ്പോൾ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുപോകുന്നു.'
ഹര്താരം ജഹി കാകുത്സ്ഥ ഹയശ്ചൈവോപനീയതാമ് । യജ്ഞച്ഛിദ്രം ഭവത്യേതത് സര്വേഷാമശിവായ നഃ ॥൧-൩൯-
'കാകുത്സ്ഥൻമാരുടെ സന്തതിയായ രാജകുമാരാ, കുതിരയെ കവർന്നവനെ കൊല്ലൂ, കുതിരയെ തിരികെ കൊണ്ടുവാ; ഇല്ലെങ്കിൽ ഈ യജ്ഞത്തിൽ ഒരു ദോഷം വരും, അതു എല്ലാവർക്കും അനിഷ്ടം വരുത്തും.'
തത് തഥാ ക്രിയതാം രാജന് യജ്ഞോച്ഛിദ്രഃ കൃതോ ഭവേത് । സോപാധ്യായവചഃ ശ്രുത്വാ തസ്മിന് സദസി പാര്ഥിവഃ ॥൧-൩൯-
'അങ്ങനെ ചെയ്യണം രാജാവേ, യജ്ഞം അപൂർണ്ണമായി പോകാതിരിക്കാൻ.' ഉപാധ്യായന്മാരുടെ ഈ വാക്കുകൾ ആ സഭയിൽ രാജാവു കേട്ടു—
ഷഷ്ടിം പുത്രസഹസ്രാണി വാക്യമേതദുവാച ഹ । ഗതിം പുത്രാ ന പശ്യാമി രക്ഷസാം പുരുഷര്ഷഭാഃ ॥൧-൩൯-
അവൻ തന്റെ അറുപതിനായിരം മക്കളോടു പറഞ്ഞു: 'മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് ഞാൻ മറ്റൊരു മാർഗം കാണുന്നില്ല, ദാനവന്മാരെ പിന്തുടരുക മാത്രമാണ്.'
മന്ത്രപൂതൈര്മഹാഭാഗൈരാസ്ഥിതോ ഹി മഹാക്രതുഃ । തദ് ഗച്ഛത വിചിന്വധ്വം പുത്രകാ ഭദ്രമസ്തു വഃ ॥൧-൩൯-
'മന്ത്രശുദ്ധിയോടെ മഹായജ്ഞത്തിൽ ഞാൻ പങ്കാളിയാകുന്നു, മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ഉപാധ്യായന്മാരും കൂടെ ഉണ്ട്. അതുകൊണ്ട്, മക്കളേ, നിങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും അന്വേഷിക്കൂ. നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാ ഭദ്രതയും ഉണ്ടാകട്ടെ.'
സമുദ്രമാലിനീം സര്വാം പൃഥിവീമനുഗച്ഛഥ । ഏകൈകം യോജനം പുത്രാ വിസ്താരമഭിഗച്ഛത ॥൧-൩൯-
'സമുദ്രം ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന ഭൂമിയെ മുഴുവനും അന്വേഷിക്കൂ, ഓരോരുത്തരും ഒരു യോഗന വീതി വീതം തിരയണം.'
യാവത് തുരഗസംദര്ശസ്താവത് ഖനത മേദിനീമ് । തമേവ ഹയഹര്താരം മാര്ഗമാണാ മമാജ്ഞയാ ॥൧-൩൯-
'കുതിരയുടെ പാദമുദ്രകൾ കാണുന്നിടവരെ ഭൂമിയെ തുഴയൂ, കുതിരയെ കവർന്നവനെ എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അന്വേഷിക്കൂ.'
ദീക്ഷിതഃ പൌത്രസഹിതഃ സോപാധ്യായഗണസ്ത്വഹമ് । ഇഹ സ്ഥാസ്യാമി ഭദ്രം വോ യാവത് തുരഗദര്ശനമ് ॥൧-൩൯-
'ഞാൻ, ദീക്ഷയേറ്റവനും, മക്കളും ഉപാധ്യായന്മാരും കൂടെ, കുതിരയെ കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ ഇവിടെ തന്നെ കാത്തിരിക്കും. നിങ്ങൾക്ക് ഭദ്രതയുണ്ടാകട്ടെ.'
തേ സര്വേ ഹൃഷ്ടമനസോ രാജപുത്രാ മഹാബലാഃ । ജഗ്മുര്മഹീതലം രാമ പിതുര്വചനയന്ത്രിതാഃ ॥൧-൩൯-
അവരുടെ അച്ഛന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച്, ആ മഹാബലശാലികളും സന്തോഷത്തോടും കൂടെ രാജകുമാരന്മാർ ഭൂമിയിൽ യാത്ര തിരിച്ചു.
ഗത്വാ തു പൃഥിവീം സര്വാമദൃഷ്ട്വാ തം മഹാബലാഃ । യോജനായാമവിസ്താരമേകൈകോ ധരണീതലമ് । ബിഭിദുഃ പുരുഷവ്യാഘ്രാ വജ്രസ്പര്ശസമൈര്ഭുജൈഃ ॥൧-൩൯-
ഭൂമിയെ മുഴുവനും തിരഞ്ഞിട്ടും കുതിരയെ കണ്ടില്ലെങ്കിൽ, ആ മഹാബലശാലികൾ ഓരോരുത്തരും ഒരു യോഗന വീതി വീതം ഭൂമിയെ തകർത്ത്, ഇടിമിന്നലുപോലെയുള്ള ഭുജങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമിയെ പൊളിച്ചു, മഹാമനുഷ്യരേ.
ശൂലൈരശനികല്പൈശ്ച ഹലൈശ്ചാപി സുദാരുണൈഃ । ഭിദ്യമാനാ വസുമതീ നനാദ രഘുനന്ദന ॥൧-൩൯-
ഇടിമിന്നലുപോലെയുള്ള കുന്തങ്ങളും ഭയങ്കരമായ ഉഴുന്നുകളും കൊണ്ട് ഭൂമിയെ തുരന്നപ്പോൾ, ഭൂമി മുഴുവൻ ഗർജിച്ചു, രഘുനന്ദനാ.
നാഗാനാം വധ്യമാനാനാമസുരാണാം ച രാഘവ । രാക്ഷസാനാം ദുരാധര്ഷം സത്ത്വാനാം നിനദോഽഭവത് ॥൧-൩൯-
ആ ശബ്ദം, ആനകളെയും അസുരന്മാരെയും ഭയങ്കരമായ രാക്ഷസന്മാരെയും കൊല്ലുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദംപോലെയായിരുന്നു, രാഘവാ.
യോജനാനാം സഹസ്രാണി ഷഷ്ടിം തു രഘുനന്ദന । ബിഭിദുര്ധരണീം രാമ രസാതലമനുത്തമമ് ॥൧-൩൯-
രഘുനന്ദനാ, അറുപതിനായിരം യോഗന ദൂരം ഭൂമിയെ തകർത്ത്, അവർ രസാതലത്തിലെ അതുല്യമായ പ്രദേശം വരെ എത്തി, രാമാ.
ഏവം പര്വതസംബാധം ജമ്ബൂദ്വീപം നൃപാത്മജാഃ । ഖനന്തോ നൃപശാര്ദൂല സര്വതഃ പരിചക്രമുഃ ॥൧-൩൯-
പർവ്വതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ജംബൂദ്വീപം മുഴുവൻ രാജകുമാരന്മാർ എല്ലായിടത്തും തുരന്ന് തിരഞ്ഞു, രാജശാർദൂലാ.