സോഽഭിഷേകം തതഃ കൃത്വാ തീര്ഥേ തസ്മിന് യഥാവിധി । തമേവ ചിന്തയന്നര്ഥമുപാവര്തത വൈ മുനിഃ ॥൧-൨-
അതിനുശേഷം, ആ തിരുവഴിയിൽ യഥാവിധി സ്നാനം കഴിച്ച്, ആ സംഭവത്തെ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് വാല്മീകി മടങ്ങി.
ഭരദ്വാജസ്തതഃ ശിഷ്യോ വിനീതഃ ശ്രുതവാന് ഗുരോഃ । കലശം പൂര്ണമാദായ പൃഷ്ഠതോഽനുജഗാമ ഹ ॥൧-൨-
പിന്നീട്, വിനയമുള്ളതും പഠിച്ചതുമായ ശിഷ്യനായ ഭരദ്വാജൻ, നിറഞ്ഞ കലശം എടുത്ത് ഗുരുവിന്റെ പിന്നാലെ നടന്നു.
സ പ്രവിശ്യാശ്രമപദം ശിഷ്യേണ സഹ ധര്മവിത് । ഉപവിഷ്ടഃ കഥാശ്ചാന്യാശ്ചകാര ധ്യാനമാസ്ഥിതഃ ॥൧-൨-
ശിഷ്യനോടൊപ്പം ആശ്രമത്തിലേക്ക് കടന്ന ധർമ്മജ്ഞനായ വാല്മീകി, മറ്റുചർച്ചകൾ നടത്തി, പിന്നീട് ധ്യാനത്തിലേർന്നു.
ആജഗാമ തതോ ബ്രഹ്മാ ലോകകര്താ സ്വയം പ്രഭുഃ । ചതുര്മുഖോ മഹാതേജാ ദ്രഷ്ടും തം മുനിപുങ്ഗവമ് ॥൧-൨-
അപ്പോൾ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന, നാലുമുഖനും മഹത്വം നിറഞ്ഞതുമായ ബ്രഹ്മാവ്, ആ മഹാമുനിയെ കാണാൻ എത്തി.
വാല്മീകിരഥ തം ദൃഷ്ട്വാ സഹസോത്ഥായ വാഗ്യതഃ । പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രയതോ ഭൂത്വാ തസ്ഥൌ പരമവിസ്മിതഃ ॥൧-൨-
വാല്മീകി അവനെ കണ്ടയുടൻ എഴുന്നേറ്റ്, വാക്കുകൾ നിയന്ത്രിച്ച്, കയ്യുകൂപ്പി ഭക്തിയോടെ നിന്നു; അത്യന്തം അത്ഭുതത്തോടെ.
പൂജയാമാസ തം ദേവം പാദ്യാര്ഘ്യാസനവന്ദനൈഃ । പ്രണമ്യ വിധിവച്ചൈനം പൃഷ്ട്വാ ചൈവ നിരാമയമ് ॥൧-൨-
വാല്മീകി, പാദ്യം, അർഘ്യം, ആസനം എന്നിവ നൽകി, യഥാവിധി നമസ്കരിച്ചു, അവന്റെ സുഖം അന്വേഷിച്ചു.
അഥോപവിശ്യ ഭഗവാനാസനേ പരമാര്ചിതേ । വാല്മീകയേ ച ഋഷയേ സംദിദേശാസനം തതഃ ॥൧-൨-
പിന്നീട്, ഭഗവാൻ അത്യന്തം ആദരവോടെ ഒരുക്കിയ ആസനത്തിൽ ഇരുന്നു, വാല്മീകിമുനിയ്ക്കും ഇരിക്കാൻ ആസനം നിർദ്ദേശിച്ചു.
ബ്രഹ്മണാ സമനുജ്ഞാതഃ സോഽപ്യുപാവിശദാസനേ । ഉപവിഷ്ടേ തദാ തസ്മിന് സാക്ഷാല്ലോകപിതാമഹേ ।॥൧-൨-
ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ചവൻ അപ്പോൾ ആാസനത്തിൽ ഇരുന്നു. അവൻ ഇരുന്നപ്പോൾ ലോകപിതാവായ ഭഗവാൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
തദ്ഗതേനൈവ മനസാ വാല്മീകിര്ധ്യാനമാസ്ഥിതഃ । പാപാത്മനാ കൃതം കഷ്ടം വൈരഗ്രഹണബുദ്ധിനാ ।॥൧-൨-
വാൽമീകി മനസ്സിൽ ആ സംഭവത്തിൽ മുഴുകി ധ്യാനത്തിൽ ഇരുന്നു. ശത്രുതയോടെ ദുഷ്ടഹൃദയൻ ചെയ്ത ക്രൂരകൃത്യം അവൻ ആലോചിച്ചു.
യത് താദൃശം ചാരുരവം ക്രൌഞ്ചം ഹന്യാദകാരണാത് । ശോചന്നേവ പുനഃ ക്രൌഞ്ചീമുപശ്ലോകമിമം ജഗൌ ॥൧-൨-
അപ്രയാസം മനോഹരമായ സ്വരമുള്ള ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷിയെ കാരണം ഇല്ലാതെ കൊല്ലപ്പെട്ടതിൽ ദുഃഖിച്ചവൻ, വീണ്ടും ആ പെൺക്രൗഞ്ചിക്കായി ഈ ശ്ലോകം പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
പുനരന്തര്ഗതമനാ ഭൂത്വാ ശോകപരായണഃ । തമുവാച തതോ ബ്രഹ്മാ പ്രഹസന് മുനിപുങ്ഗവമ് ॥൧-൨-
വാൽമീകി വീണ്ടും മനസ്സിൽ ആകുലനായി ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകിയപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആ മഹർഷിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ശ്ലോക ഏവാസ്ത്വയം ബദ്ധോ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । മച്ഛന്ദാദേവ തേ ബ്രഹ്മന് പ്രവൃത്തേയം സരസ്വതീ ॥൧-൨-
ഈ ശ്ലോകം ഇങ്ങനെ തന്നെ ഇരിക്കട്ടെ; ഇതിൽ കൂടുതൽ ആലോചന വേണ്ട. എന്റെ ഇച്ഛയാൽ തന്നെയാണ് ഈ സരസ്വതി നിന്റെ ഉള്ളിൽ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്.
രാമസ്യ ചരിതം കൃത്സ്നം കുരു ത്വമൃഷിസത്തമ । ധര്മാത്മനോ ഭഗവതോ ലോകേ രാമസ്യ ധീമതഃ ॥൧-൨-
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വാൽമീകി, നീ ലോകത്തിനായി ധർമ്മപരനായ, ബുദ്ധിമാനായ ഭഗവാൻ രാമന്റെ മുഴുവൻ കഥയും രചിക്കണം.
വൃത്തം കഥയ ധീരസ്യ യഥാ തേ നാരദാച്ഛ്രുതമ് । രഹസ്യം ച പ്രകാശം ച യദ് വൃത്തം തസ്യ ധീമതഃ ॥൧-൨-
നീ നാരദനിൽ നിന്നു കേട്ടതുപോലെ ആ ധീരന്റെ കഥ മുഴുവൻ പറയണം; രഹസ്യവും വെളിപ്പെടുത്തിയ സംഭവങ്ങളും എല്ലാം ഉൾപ്പെടുത്തണം.
രാമസ്യ സഹസൌമിത്രേ രാക്ഷസാനാം ച സര്വശഃ । വൈദേഹ്യാശ്ചൈവ യദ് വൃത്തം പ്രകാശം യദി വാ രഹഃ ॥൧-൨-
രാമനും സൗമിത്രിയും എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും വൈദേഹിയും അനുഭവിച്ച സംഭവങ്ങൾ, വെളിപ്പെടുത്തിയതോ രഹസ്യമായതോ ആകട്ടെ, എല്ലാം ഉൾപ്പെടുത്തണം.
തച്ചാപ്യവിദിതം സര്വം വിദിതം തേ ഭവിഷ്യതി । ന തേ വാഗനൃതാ കാവ്യേ കാചിദത്ര ഭവിഷ്യതി ॥൧-൨-
ഇതുവരെ അറിയാത്തതൊക്കെയും നിനക്ക് അറിയാം; ഈ കാവ്യത്തിൽ ഒരു അസത്യവാക്കും നിന്റെ വായിൽ നിന്ന് വരികയില്ല.
കുരു രാമകഥാം പുണ്യാം ശ്ലോകബദ്ധാം മനോരമാമ് । യാവത് സ്ഥാസ്യന്തി ഗിരയഃ സരിതശ്ച മഹീതലേ ॥൧-൨-
ശ്ലോകങ്ങളിൽ പാടാവുന്ന, മനോഹരവും പുണ്യവും നിറഞ്ഞ രാമകഥ നീ രചിക്കണം; ഭൂമിയിൽ പർവതങ്ങളും നദികളും നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം അതു നിലനിൽക്കും.
താവദ് രാമായണകഥാ ലോകേഷു പ്രചരിഷ്യതി । യാവദ് രാമസ്യ ച കഥാ ത്വത്കൃതാ പ്രചരിഷ്യതി ॥൧-൨-
നിന്റെ രചനയായ രാമകഥ ലോകത്ത് നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം രാമായണകഥയും ജനങ്ങളിൽ പ്രചരിക്കും.
താവദൂര്ധ്വമധശ്ച ത്വം മല്ലോകേഷു നിവത്സ്യസി । ഇത്യുക്ത്വാ ഭഗവാന് ബ്രഹ്മാ തത്രൈവാന്തരധീയത । തതഃ സശിഷ്യോ ഭഗവാന് ര്മുനിര്വിസ്മയമായയൌ ॥൧-൨-
അത്രയും കാലം, മേലും കീഴുമായി, നീ മനുഷ്യലോകത്ത് വസിക്കും; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി. അതിനുശേഷം ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം മഹർഷി വിസ്മയത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.
തസ്യ ശിഷ്യാസ്തതഃ സര്വേ ജഗുഃ ശ്ലോകമിമം പുനഃ । മുഹുര്മുഹുഃ പ്രീയമാണാഃ പ്രാഹുശ്ച ഭൃശവിസ്മിതാഃ ॥൧-൨-
അതിനുശേഷം അവന്റെ എല്ലാ ശിഷ്യന്മാരും ആ ശ്ലോകം ആവർത്തിച്ച് പാടുകയും അതിൽ ആനന്ദിക്കുകയും അത്ഭുതപ്പെടുകയും ചെയ്തു.
സമാക്ഷരൈശ്ചതുര്ഭിര്യഃ പാദൈര്ഗീതോ മഹര്ഷിണാ । സോഽനുവ്യാഹരണാദ് ഭൂയഃ ശോകഃ ശ്ലോകത്വമാഗതഃ ॥൧-൨-
മഹർഷി നാലു പാദങ്ങളുള്ള സമചരണ ശ്ലോകത്തിൽ ആ പാട്ട് പാടിയപ്പോൾ, ആവർത്തിച്ച് പാടുന്നതിനാൽ ദുഃഖം ശ്ലോകമായി മാറി.
തസ്യ ബുദ്ധിരിയം ജാതാ വാല്മീകേര്ഭാവിതാത്മനഃ । കൃത്സ്നം രാമായണം കാവ്യമീദൃശൈഃ കരവാണ്യഹമ് ॥൧-൨-
ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ള വാൽമീകിയുടെ മനസ്സിൽ ഒരു നിർണ്ണയം ഉദിച്ചു: 'ഇത്തരം ശ്ലോകങ്ങളിൽ ഞാൻ മുഴുവൻ രാമായണം രചിക്കണം'.
ഉദാരവൃത്താര്ഥപദൈര്മനോരമൈ- ::സ്തദാസ്യ രാമസ്യ ചകാര കീര്തിമാന് । സമാക്ഷരൈഃ ശ്ലോകശതൈര്യശസ്വിനോ ::യശസ്കരം കാവ്യമുദാരദര്ശനഃ ॥൧-൨-
ഉദാരമായ ആശയങ്ങളും വാക്കുകളും മനോഹരമായ അർത്ഥങ്ങളും ചേർത്ത്, വാൽമീകി രാമന്റെ മഹത്വം പാടിച്ചു; സമചരണമായ നൂറുകണക്കിന് ശ്ലോകങ്ങളാൽ പ്രശസ്തനായ മഹർഷി മഹത്വം നൽകുന്ന കാവ്യം രചിച്ചു.
തദുപഗതസമാസസംധിയോഗം ::സമമധുരോപനതാര്ഥവാക്യബദ്ധമ് । രഘുവരകരിതം മുനിപ്രണീതം ::ദശശിരസശ്ക വധം നിശാമയധ്വമ് ॥൧-൨-
ചിട്ടയായ സംയുക്തങ്ങൾക്കും സന്ധികൾക്കും, മധുരവും അർത്ഥവത്തുമായ വാക്യങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ, രഘുവംശത്തിലെ രാമന്റെ കഥയും ദശമുഖന്റെ വധവും മഹർഷി രചിച്ച ഈ കാവ്യം നിങ്ങൾ കേൾക്കട്ടെ.
thumb|തൃതീയഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ തൃതീയഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ മൂന്നാം സർഗം കേൾവിൻ.
ശ്രുത്വാ വസ്തു സമഗ്രം തദ്ധര്മാര്ഥസഹിതം ഹിതമ് । വ്യക്തമന്വേഷതേ ഭൂയോ യദ് വൃത്തം തസ്യ ധീമതഃ ॥൧-൩-
ആ സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം, അതിന്റെ ധാർമ്മികതയും ഉത്തമത്വവും കേട്ടശേഷം, ആ ജ്ഞാനിയും വീണ്ടും വ്യക്തമായി ആ മഹാന്റെ സംഭവങ്ങൾ അന്വേഷിച്ചു.
ഉപസ്പൃശ്യോദകം സമ്യങ്മുനിഃ സ്ഥിത്വാ കൃതാഞ്ജലിഃ । പ്രാചീനാഗ്രേഷു ദര്ഭേഷു ധര്മേണാന്വേഷതേ ഗതിമ് ॥൧-൩-
മുനി ശുദ്ധജലത്തിൽ കഴുകി, കിഴക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ ദർഭപ്പുല്ലിന്മേൽ കയ്യുകൂപ്പി നിൽക്കുമ്പോൾ, ധർമ്മം അനുസരിച്ച് സംഭവങ്ങളുടെ വഴി അന്വേഷിച്ചു.
ഹസിതം ഭാഷിതം ചൈവ ഗതിര്യാവച്ച ചേഷ്ടിതമ് । തത് സര്വം ധര്മവീര്യേണ യഥാവത് സംപ്രപശ്യതി ॥൧-൩-
അവൻ ചിരിച്ചതും സംസാരിച്ചതും നടപ്പും ചെയ്തതുമൊക്കെയും, ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ മുഴുവൻ ശരിയായി നിരീക്ഷിച്ചു.
സ്ത്രീതൃതീയേന ച തഥാ യത് പ്രാപ്തം ചരതാ വനേ । സത്യസന്ധേന രാമേണ തത് സര്വം ചാന്വവൈക്ഷത ॥൧-൩-
ഭാര്യയോടും സഹോദരനോടും കൂടെ വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച സത്യനിഷ്ഠനായ രാമനു സംഭവിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അവൻ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചു.
തതഃ പശ്യതി ധര്മാത്മാ തത് സര്വം യോഗമാസ്ഥിതഃ । പുരാ യത് തത്ര നിര്വൃത്തം പാണാവാമലകം യഥാ ॥൧-൩-
പിന്നീട് യോഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട ആ ധാർമ്മികൻ, അവിടെ മുൻകാലത്ത് നടന്നതെല്ലാം കൈയിലെ ആമലകഫലം പോലെ വ്യക്തമായി കണ്ടു.