അപത്യലാഭഃ സുമഹാന് ഭവിഷ്യതി തവാനഘ । കീര്തിം ചാപ്രതിമാം ലോകേ പ്രാപ്സ്യസേ പുരുഷര്ഷഭ ॥൧-൩൮-
പാപരഹിതനായ രാജാവേ, നിനക്ക് വലിയ സന്താനലാഭം ഉണ്ടാകും. ലോകത്തിൽ ഉപമയില്ലാത്ത കീർത്തിയും ലഭിക്കും.
ഏകാ ജനയിതാ താത പുത്രം വംശകരം തവ । ഷഷ്ടിം പുത്രസഹസ്രാണി അപരാ ജനയിഷ്യതി ॥൧-൩൮-
പ്രിയനേ, ഭാര്യമാരിൽ ഒരാൾ നിന്റെ വംശം തുടരുന്ന ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിക്കും; മറ്റൊരാൾ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാരെ പ്രസവിക്കും.
ഭാഷമാണം മഹാത്മാനം രാജപുത്ര്യൌ പ്രസാദ്യ തമ് । ഊചതുഃ പരമപ്രീതേ കൃതാഞ്ജലിപുടേ തദാ ॥൧-൩൮-
മഹാത്മാവായ ആ മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജകുമാരിമാർ ഇരുവരും ആനന്ദത്തോടെ കയ്യുകൂപ്പി അവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഏകഃ കസ്യാഃ സുതോ ബ്രഹ്മന് കാ ബഹൂഞ്ജനയിഷ്യതി । ശ്രോതുമിച്ഛാവഹേ ബ്രഹ്മന് സത്യമസ്തു വചസ്തവ ॥൧-൩൮-
ബ്രാഹ്മണനേ, ഞങ്ങളിൽ ആരാണ് ഒരുപുത്രനെ പ്രസവിക്കേണ്ടത്? ആരാണ് അനേകം പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കേണ്ടത്? ഞങ്ങൾ ഇത് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ സത്യമായിരിക്കട്ടെ.
തയോസ്തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ഭൃഗുഃ പരമധാര്മികഃ । ഉവാച പരമാം വാണീം സ്വച്ഛന്ദോഽത്ര വിധീയതാമ് ॥൧-൩൮-
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭൃഗുമുനി, അത്യന്തം ധാർമ്മികനായവൻ, ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ ഈ കാര്യം തീരുമാനിക്കാം.'
ഏകോ വംശകരോ വാസ്തു ബഹവോ വാ മഹാബലാഃ । കീര്തിമന്തോ മഹോത്സാഹാഃ കാ വാ കം വരമിച്ഛതി ॥൧-൩൮-
'ഒരാൾക്ക് വംശം തുടരുന്ന ഒരുപുത്രൻ ലഭിക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ അനേകം ശക്തിയുള്ള, പ്രശസ്തിയുള്ള, ഉത്സാഹമുള്ള പുത്രന്മാർ ലഭിക്കട്ടെ. നിങ്ങൾക്ക് ഏത് വരം വേണമെന്നത് തിരഞ്ഞെടുക്കാം.'
മുനേസ്തു വചനം ശ്രുത്വാ കേശിനീ രഘുനന്ദന । പുത്രം വംശകരം രാമ ജഗ്രാഹ നൃപസംനിധൌ ॥൧-൩൮-
രഘുനന്ദനേ, മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട കേശിനി, രാജാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ വംശം തുടരുന്ന ഒരുപുത്രനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു.
ഷഷ്ടിം പുത്രസഹസ്രാണി സുപര്ണഭഗിനീ തദാ । മഹോത്സാഹാന് കീര്തിമതോ ജഗ്രാഹ സുമതിഃ സുതാന് ॥൧-൩൮-
അപ്പോൾ സുപർണ്ണയുടെ സഹോദരിയായ സുമതി, അറുപതിനായിരം ഉത്സാഹവും കീർത്തിയും ഉള്ള പുത്രന്മാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു.
പ്രദക്ഷിണമൃഷിം കൃത്വാ ശിരസാഭിപ്രണമ്യ തമ് । ജഗാമ സ്വപുരം രാജാ സഭാര്യോ രഘുനന്ദന ॥൧-൩൮-
മുനിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, തലകൂപ്പി വണങ്ങി, രാജാവും ഭാര്യമാരും സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
അഥ കാലേ ഗതേ തസ്യ ജ്യേഷ്ഠാ പുത്രം വ്യജായത । അസമഞ്ജ ഇതി ഖ്യാതം കേശിനീ സഗരാത്മജമ് ॥൧-൩൮-
അപ്പോൾ കുറച്ച് കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കേശിനി സഗരന് ഒരു മൂത്ത മകനായി ജനിച്ചു. ആ കുട്ടിക്ക് അസമഞ്ജൻ എന്ന പേരായി.
സുമതിസ്തു നരവ്യാഘ്ര ഗര്ഭതുമ്ബം വ്യജായത । ഷഷ്ടിഃ പുത്രസഹസ്രാണി തുമ്ബഭേദാദ് വിനിഃസൃതാഃ ॥൧-൩൮-
സുമതി, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഒരു ചുരുണ്ട പിണ്ഡം പോലെ ഗർഭം പ്രസവിച്ചു. അതു പൊട്ടിയപ്പോൾ അറുപതിനായിരം മക്കൾ പുറത്തുവന്നു.
ഘൃതപൂര്ണേഷു കുമ്ഭേഷു ധാത്ര്യസ്താന് സമവര്ധയന് । കാലേന മഹതാ സര്വേ യൌവനം പ്രതിപേദിരേ ॥൧-൩൮-
നഴ്സുമാർ അവരെ നെയ്യിട്ട് നിറച്ച മടക്കളത്തിൽ വളർത്തി. വലിയ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും യൗവനത്തിലേക്ക് എത്തി.
അഥ ദീര്ഘേണ കാലേന രൂപയൌവനശാലിനഃ । ഷഷ്ടിഃ പുത്രസഹസ്രാണി സഗരസ്യാഭവംസ്തദാ ॥൧-൩൮-
അങ്ങനെ, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, സഗരന് അറുപതിനായിരം മക്കളുണ്ടായി. അവർക്കെല്ലാം സൗന്ദര്യവും യൗവനവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സ ച ജ്യേഷ്ഠോ നരശ്രേഷ്ഠ സഗരസ്യാത്മസമ്ഭവഃ । ബാലാന് ഗൃഹീത്വാ തു ജലേ സരയ്വാ രഘുനന്ദന ॥൧-൩൮-
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സഗരന്റെ മൂത്ത മകൻ, ബാലന്മാരെ പിടിച്ചു രഘുവംശജനായവനേ, അവരെ സരയൂ നദിയിലെ വെള്ളത്തിൽ എറിയുമായിരുന്നു.
പ്രക്ഷിപ്യ പ്രാഹസന്നിത്യം മജ്ജതസ്താന് നിരീക്ഷ്യ വൈ । ഏവം പാപസമാചാരഃ സജ്ജനപ്രതിബാധകഃ ॥൧-൩൮-
അവൻ അവരെ മുങ്ങിപ്പോകുന്നത് നോക്കി എപ്പോഴും ചിരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. ഇങ്ങനെ പാപകരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട് നല്ലവരെ തടസ്സപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു.
പൌരാണാമഹിതേ യുക്തഃ പിത്രാ നിര്വാസിതഃ പുരാത് । തസ്യ പുത്രോംഽശുമാന് നാമ അസമഞ്ജസ്യ വീര്യവാന് ॥൧-൩൮-
നഗരവാസികൾക്ക് ഹാനികരമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടതിനാൽ, അവന്റെ അച്ഛൻ അവനെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. അസമഞ്ജന്റെ മകൻ ആംശുമാൻ എന്നായിരുന്നു; അവൻ വലിയ ശക്തിയുള്ളവനായിരുന്നു.
സമ്മതഃ സര്വലോകസ്യ സര്വസ്യാപി പ്രിയംവദഃ । തതഃ കാലേന മഹതാ മതിഃ സമഭിജായത ॥൧-൩൮-
അവൻ എല്ലാവരുടെയും അംഗീകാരം നേടിയവനും എല്ലാവരോടും സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു. വലിയ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവനിൽ നല്ല ബുദ്ധി വളർന്നു.
സഗരസ്യ നരശ്രേഷ്ഠ യജേയമിതി നിശ്ചിതാ । സ കൃത്വാ നിശ്ചയം രാജാ സോപാധ്യായഗണസ്തദാ । യജ്ഞകര്മണി വേദജ്ഞോ യഷ്ടും സമുപചക്രമേ ॥൧-൩൮-
സഗരൻ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, യജ്ഞം നടത്തണമെന്ന് ഉറപ്പാക്കി. അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച രാജാവും ഗുരുക്കന്മാരും ചേർന്ന് വേദപരമായ യജ്ഞത്തിനായി ഒരുക്കം തുടങ്ങി.
thumb|ഏകോനചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ഏകോനചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിൽ ഒമ്പതാമത്തെ മുപ്പത്തൊന്നാം സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
വിശ്വാമിത്രവചഃ ശ്രുത്വാ കഥാന്തേ രഘുനന്ദനഃ । ഉവാച പരമപ്രീതോ മുനിം ദീപ്തമിവാനലമ് ॥൧-൩൯-
വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കുകൾ കഥയുടെ അവസാനം കേട്ട രാമൻ, അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ അഗ്നിയെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
ശ്രോതുമിച്ഛാമി ഭദ്രം തേ വിസ്തരേണ കഥാമിമാമ് । പൂര്വജോ മേ കഥം ബ്രഹ്മന് യജ്ഞം വൈ സമുപാഹരത് ॥൧-൩൯-
നിനക്ക് സുഖം ഉണ്ടാവട്ടെ, ഈ കഥ വിശദമായി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണനേ, എന്റെ പൂർവ്വികൻ എങ്ങനെ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി എന്ന് പറയൂ.
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ കൌതൂഹലസമന്വിതഃ । വിശ്വാമിത്രസ്തു കാകുത്സ്ഥമുവാച പ്രഹസന്നിവ ॥൧-൩൯-
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കൗതുകം നിറഞ്ഞ വിശ്വാമിത്രൻ, സന്തോഷത്തോടെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് കാകുത്സ്ഥനോട് പറഞ്ഞു.
ശ്രൂയതാം വിസ്തരോ രാമ സഗരസ്യ മഹാത്മനഃ । ശംകരശ്വശുരോ നാമ്നാ ഹിമവാനിതി വിശ്രുതഃ ॥൧-൩൯-
രാമാ, മഹാത്മാവായ സഗരന്റെ കഥ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം. അവന്റെ ഭാര്യാമാവായിരുന്നത് ഹിമവാൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവനായിരുന്നു.
വിന്ധ്യപര്വതമാസാദ്യ നിരീക്ഷേതേ പരസ്പരമ് । തയോര്മധ്യേ സമഭവദ് യജ്ഞഃ സ പുരുഷോത്തമ ॥൧-൩൯-
വിന്ദ്യപർവതം എത്തി, അവർ തമ്മിൽ നോക്കി. അവരുടെ ഇടയിൽ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ആ യജ്ഞം നടന്നു.
സ ഹി ദേശോ നരവ്യാഘ്ര പ്രശസ്തോ യജ്ഞകര്മണി । തസ്യാശ്വചര്യാം കാകുത്സ്ഥ ദൃഢധന്വാ മഹാരഥഃ ॥൧-൩൯-
മനുഷ്യരിൽ സിംഹമായവനേ, ആ പ്രദേശം യജ്ഞങ്ങൾക്കായി വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. അവിടെ കാകുത്സ്ഥാ, മഹാശക്തിയുള്ള അംശുമാൻ സഗരന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം യജ്ഞശ്വത്തെ കാത്തു നോക്കുകയായിരുന്നു.
അംശുമാനകരോത് താത സഗരസ്യ മതേ സ്ഥിതഃ । തസ്യ പര്വണി തം യജ്ഞം യജമാനസ്യ വാസവഃ ॥൧-൩൯-
അവിടെ ആ യജ്ഞസമയത്ത്, ഇന്ദ്രൻ ഒരു രാക്ഷസി രൂപം ധരിച്ച് യജമാനന്റെ കുതിരയെ മോഷ്ടിച്ചു.
രാക്ഷസീം തനുമാസ്ഥായ യജ്ഞിയാശ്വമപാഹരത് । ഹ്രിയമാണേ തു കാകുത്സ്ഥ തസ്മിന്നശ്വേ മഹാത്മനഃ ॥൧-൩൯-
കാകുത്സ്ഥാ, ആ മഹാത്മാവിന്റെ യജ്ഞകുതിരയെ അപ്രത്യക്ഷമാക്കുമ്പോൾ—
ഉപാധ്യായഗണാഃ സര്വേ യജമാനമഥാബ്രുവന് । അയം പര്വണി വേഗേന യജ്ഞിയാശ്വോഽപനീയതേ ॥൧-൩൯-
അപ്പോൾ എല്ലാ ഉപാധ്യായന്മാരും യജമാനനോടു പറഞ്ഞു: 'യജ്ഞത്തിനുള്ള കുതിരയെ ഇപ്പോൾ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുപോകുന്നു.'
ഹര്താരം ജഹി കാകുത്സ്ഥ ഹയശ്ചൈവോപനീയതാമ് । യജ്ഞച്ഛിദ്രം ഭവത്യേതത് സര്വേഷാമശിവായ നഃ ॥൧-൩൯-
'കാകുത്സ്ഥൻമാരുടെ സന്തതിയായ രാജകുമാരാ, കുതിരയെ കവർന്നവനെ കൊല്ലൂ, കുതിരയെ തിരികെ കൊണ്ടുവാ; ഇല്ലെങ്കിൽ ഈ യജ്ഞത്തിൽ ഒരു ദോഷം വരും, അതു എല്ലാവർക്കും അനിഷ്ടം വരുത്തും.'
തത് തഥാ ക്രിയതാം രാജന് യജ്ഞോച്ഛിദ്രഃ കൃതോ ഭവേത് । സോപാധ്യായവചഃ ശ്രുത്വാ തസ്മിന് സദസി പാര്ഥിവഃ ॥൧-൩൯-
'അങ്ങനെ ചെയ്യണം രാജാവേ, യജ്ഞം അപൂർണ്ണമായി പോകാതിരിക്കാൻ.' ഉപാധ്യായന്മാരുടെ ഈ വാക്കുകൾ ആ സഭയിൽ രാജാവു കേട്ടു—