ദുഷ്കരം നിഷ്പ്രതിദ്വന്ദ്വം ചികീര്ഷന് കര്മ വാനരഃ। സമുദഗ്രശിരോഗ്രീവോ ഗവാം പതിരിവാബഭൌ
അസാധ്യവും തുല്യൻ ഇല്ലാത്തതുമായ ഒരു പ്രവർത്തി ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച വാനരൻ, തലയും കഴുത്തും ഉയർത്തി, പശുക്കളുടെ അധിപതിപോലെത്തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
അഥ വൈദൂര്യവര്ണേഷു ശാദ്വലേഷു മഹാബലഃ। ധീരഃ സലിലകല്പേഷു വിചചാര യഥാസുഖമ്
പച്ചപ്പുള്ള, വൈഡൂര്യക്കല്ലുപോലെയുള്ള പുല്ലിടങ്ങളിൽ, വെള്ളം നിറഞ്ഞതുപോലെയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ, ആ ധീരനും മഹാബലശാലിയുമായവൻ ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിച്ചു.
ദ്വിജാന് വിത്രാസയന് ധീമാനുരസാ പാദപാന് ഹരന്। മൃഗാംശ്ച സുബഹൂന് നിഘ്നന് പ്രവൃദ്ധ ഇവ കേസരീ
പക്ഷികളെ ഭയപ്പെടുത്തിയും, വൃക്ഷങ്ങൾ നെഞ്ചുകൊണ്ടു തകർത്തും, അനേകം മൃഗങ്ങളെ അടിച്ചുതകർത്തും, ആ ധീമാനൻ വളർന്ന സിംഹംപോലെ നടന്നു.
നീലലോഹിതമാഞ്ജിഷ്ഠപദ്മവര്ണൈഃ സിതാസിതൈഃ। സ്വഭാവസിദ്ധൈര്വിമലൈര്ധാതുഭിഃ സമലംകൃതമ്
നീല, ചുവപ്പ്, മഞ്ഞ, താമര നിറം, വെള്ളയും കറുത്തുമുള്ള, സ്വാഭാവികമായി രൂപപ്പെട്ട, കറമില്ലാത്ത ധാതുക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതാണ് അത്.
കാമരൂപിഭിരാവിഷ്ടമഭീക്ഷ്ണം സപരിച്ഛദൈഃ। യക്ഷകിംനരഗന്ധര്വൈര്ദേവകല്പൈഃ സപന്നഗൈഃ
ആ പർവതത്തിൽ, രൂപം മാറ്റാൻ കഴിയുന്നവരും അവരുടെ കൂട്ടരും, യക്ഷന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, ഗന്ധർവർ, ദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ളവർ, പാമ്പുകൾ—ഇവരാൽ എല്ലായ്പോഴും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സ തസ്യ ഗിരിവര്യസ്യ തലേ നാഗവരായുതേ। തിഷ്ഠന് കപിവരസ്തത്ര ഹ്രദേ നാഗ ഇവാബഭൌ
ആ പർവതശ്രേഷ്ഠത്തിന്റെ അടിവാരത്ത്, മഹാസർപ്പങ്ങൾ ചുറ്റിയിരിക്കെ, കപിശ്രേഷ്ഠൻ അവിടെ നില്ക്കുമ്പോൾ, ജലാശയത്തിലെ പാമ്പുപോലെയായിരുന്നു.
സ സൂര്യായ മഹേന്ദ്രായ പവനായ സ്വയമ്ഭുവേ। ഭൂതേഭ്യശ്ചാഞ്ജലിം കൃത്വാ ചകാര ഗമനേ മതിമ്
അവൻ സൂര്യനും ഇന്ദ്രനും വായുവിനും സ്വയംഭുവിനും ഭൂതങ്ങൾക്കും കയ്യ് കൂട്ടി വിനയം സമർപ്പിച്ചു, യാത്രയ്ക്കായി മനസ്സു ഉറപ്പിച്ചു.
അഞ്ജലിം പ്രാങ്മുഖം കുര്വന് പവനായാത്മയോനയേ। തതോ ഹി വവൃധേ ഗന്തും ദക്ഷിണോ ദക്ഷിണാം ദിശമ്
കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, വായുവിനും സ്വയംഭുവിനും കയ്യ് കൂട്ടി പ്രണാമം ചെയ്തു, പിന്നെ ദക്ഷിണ ദിശയിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്ക് മനസ്സു പൂർണ്ണമായി ഒരുക്കി.
പ്ലവഗപ്രവരൈര്ദൃഷ്ടഃ പ്ലവനേ കൃതനിശ്ചയഃ। വവൃധേ രാമവൃദ്ധ്യര്ഥം സമുദ്ര ഇവ പര്വസു
മുന്കൂട്ടി ചിന്തിച്ച് ചാടാൻ തീരുമാനിച്ച വാനരശ്രേഷ്ഠനെ മറ്റു വാനരന്മാർ നോക്കി; രാമന്റെ കാര്യത്തിനായി അവൻ കടലിന്റെ തിരമാലപോലെ വലുതായി വളർന്നു.
നിഷ്പ്രമാണശരീരഃ സഁല്ലിലങ്ഘയിഷുരര്ണവമ്। ബാഹുഭ്യാം പീഡയാമാസ ചരണാഭ്യാം ച പര്വതമ്
അവൻ അളവില്ലാത്ത ശരീരത്തോടെ ഒരൊറ്റ ചാടലിൽ കടൽ കടക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, കൈകളും കാലുകളും ഉപയോഗിച്ച് പർവ്വതത്തെ ശക്തിയായി അമർത്തി.
സ ചചാലാചലശ്ചാശു മുഹൂര്തം കപിപീഡിതഃ। തരൂണാം പുഷ്പിതാഗ്രാണാം സര്വം പുഷ്പമശാതയത്
വാനരന്റെ അമർത്തലിൽ ആ പർവ്വതം ഉടനടി കുലുങ്ങി; പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞ മരങ്ങളുടെ മുകളിലൊക്കെയും പൂക്കൾ ചിതറി വീണു.
തേന പാദപമുക്തേന പുഷ്പൌഘേണ സുഗന്ധിനാ। സര്വതഃ സംവൃതഃ ശൈലോ ബഭൌ പുഷ്പമയോ യഥാ
മരങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ സുഗന്ധമുള്ള പൂക്കളുടെ മഴയിൽ പർവ്വതം മുഴുവൻ മൂടപ്പെട്ടു; അതു മുഴുവൻ പൂക്കളാൽ നിർമ്മിതമായതുപോലെ തിളങ്ങി.
തേന ചോത്തമവീര്യേണ പീഡ്യമാനഃ സ പര്വതഃ। സലിലം സമ്പ്രസുസ്രാവ മദമത്ത ഇവ ദ്വിപഃ
അത്യുത്തമ ശക്തിയുള്ള ആ വാനരൻ അമർത്തിയപ്പോൾ, ആ പർവ്വതം മദം കയറിയ ആനപോലെ വെള്ളം ചോരിച്ചു.
പീഡ്യമാനസ്തു ബലിനാ മഹേന്ദ്രസ്തേന പര്വതഃ। രീതീര്നിര്വര്തയാമാസ കാഞ്ചനാഞ്ജനരാജതീഃ
ശക്തനായ വാനരൻ അമർത്തിയപ്പോൾ മഹേന്ദ്രപർവ്വതം പൊന്നും കജ്ജളവും വെള്ളിയും നിറഞ്ഞ ഒഴുക്കുകൾ പുറത്ത് വിടുകയും ചെയ്തു.
മുമോച ച ശിലാഃ ശൈലോ വിശാലാഃ സമനഃശിലാഃ। മധ്യമേനാര്ചിഷാ ജുഷ്ടോ ധൂമരാജീരിവാനലഃ
ആ പർവ്വതം വലിയതും സമമായതുമായ കല്ലുകൾ പുറത്തേക്ക് തള്ളിയപ്പോൾ, നടുവിൽ ജ്വാലകൾ തെളിഞ്ഞു, പുകയുടെ വരികളോടെ തീപോലെ തോന്നി.
ഹരിണാ പീഡ്യമാനേന പീഡ്യമാനാനി സര്വതഃ। ഗുഹാവിഷ്ടാനി സത്ത്വാനി വിനേദുര്വികൃതൈഃ സ്വരൈഃ
വാനരൻ അമർത്തിയതുകൊണ്ട്, ഗുഹകളിൽ ഒളിച്ചിരുന്ന എല്ലാ ജീവികളും അന്യമായ ശബ്ദങ്ങളോടെ നിലവിളിച്ചു.
സ മഹാന് സത്ത്വസന്നാദഃ ശൈലപീഡാനിമിത്തജഃ। പൃഥിവീം പൂരയാമാസ ദിശശ്ചോപവനാനി ച
പർവ്വതത്തിന്റെ അമർത്തലാൽ ഉണ്ടായ ആ വലിയ ജീവികളുടെ ശബ്ദം ഭൂമിയെയും ദിശകളെയും വനപ്രദേശങ്ങളെയും നിറച്ചു.
ശിരോഭിഃ പൃഥുഭിര്നാഗാ വ്യക്തസ്വസ്തികലക്ഷണൈഃ। വമന്തഃ പാവകം ഘോരം ദദംശുര്ദശനൈഃ ശിലാഃ
വലിയ തലയും വ്യക്തമായ സ്വസ്തിക ചിഹ്നവും ഉള്ള ആ നാഗങ്ങൾ, ഭയങ്കരമായ തീ ഉന്തി, പല്ലുകൾകൊണ്ട് കല്ലുകൾ കടിച്ചു.
താസ്തദാ സവിഷൈര്ദഷ്ടാഃ കുപിതൈസ്തൈര്മഹാശിലാഃ। ജജ്വലുഃ പാവകോദ്ദീപ്താ ബിഭിദുശ്ച സഹസ്രധാ
ആ വിഷം നിറഞ്ഞ കോപിതനായ നാഗങ്ങൾ കടിച്ച വലിയ കല്ലുകൾ തീയിൽ കത്തുകയും ആയിരക്കണക്കിന് തുള്ളികളായി പിളരുകയും ചെയ്തു.
യാനി ത്വൌഷധജാലാനി തസ്മിഞ്ജാതാനി പര്വതേ। വിഷഘ്നാന്യപി നാഗാനാം ന ശേകുഃ ശമിതും വിഷമ്
ആ പർവ്വതത്തിൽ വളർന്നിരുന്ന വിഷം നീക്കാൻ കഴിയുന്ന ഔഷധികൾ പോലും നാഗങ്ങളുടെ വിഷം ശമിപ്പിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല.
ഭിദ്യതേഽയം ഗിരിര്ഭൂതൈരിതി മത്വാ തപസ്വിനഃ। ത്രസ്താ വിദ്യാധരാസ്തസ്മാദുത്പേതുഃ സ്ത്രീഗണൈഃ സഹ
'ഈ പർവ്വതം ഭൂതങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് തകർന്നത്' എന്ന് കരുതി, ഭയപ്പെട്ട തപസ്സുകാർ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം അവിടെ നിന്ന് ഓടി.
പാനഭൂമിഗതം ഹിത്വാ ഹൈമമാസവഭാജനമ്। പാത്രാണി ച മഹാര്ഹാണി കരകാംശ്ച ഹിരണ്മയാന്
പാനഭൂമിയിൽ വെച്ച് സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച മദ്യപാത്രങ്ങളും വിലയേറിയ പാത്രങ്ങളും സ്വർണ്ണംകൊണ്ടുള്ള കിണ്ണങ്ങളും അവിടെയിട്ട് വിട്ടു.
ലേഹ്യാനുച്ചാവചാന് ഭക്ഷ്യാന് മാംസാനി വിവിധാനി ച। ആര്ഷഭാണി ച ചര്മാണി ഖഡ്ഗാംശ്ച കനകത്സരൂന്
വിവിധതരം മധുരങ്ങളും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളും പലതരം മാംസങ്ങളും കാളയുടെ തോലുകളും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കത്തികളും അവിടെയിട്ട് വിട്ടു.
കൃതകണ്ഠഗുണാഃ ക്ഷീബാ രക്തമാല്യാനുലേപനാഃ। രക്താക്ഷാഃ പുഷ്കരാക്ഷാശ്ച ഗഗനം പ്രതിപേദിരേ
നനയിച്ച മാലകളും ചുവപ്പു പൂക്കളും അണിഞ്ഞു, കണ്ണുകൾ ചുവപ്പായി, താമരപോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ, അവർ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
ഹാരനൂപുരകേയൂരപാരിഹാര്യധരാഃ സ്ത്രിയഃ। വിസ്മിതാഃ സസ്മിതാസ്തസ്ഥുരാകാശേ രമണൌഃ സഹ
ഹാരവും നൂപുരവും കൈവളയും മറ്റ് അലങ്കാരങ്ങളും ധരിച്ച സ്ത്രീകള് അവരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം ആകാശത്ത് അത്ഭുതത്തോടെ പുഞ്ചിരിയോടെ നിന്നു.
ദര്ശയന്തോ മഹാവിദ്യാം വിദ്യാധരമഹര്ഷയഃ। സഹിതാസ്തസ്ഥുരാകാശേ വീക്ഷാംചക്രുശ്ച പര്വതമ്
വലിയ ശക്തി കാണിച്ചുകൊണ്ട് വിദ്യാധരമഹർഷിമാര് കൂട്ടമായി ആകാശത്ത് നിന്നു, മലയെ നോക്കി.
ശുശ്രുവുശ്ച തദാ ശബ്ദമൃഷീണാം ഭാവിതാത്മനാമ്। ചാരണാനാം ച സിദ്ധാനാം സ്ഥിതാനാം വിമലേഽമ്ബരേ
അപ്പോള് ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ള ഋഷിമാരുടെയും ആകാശത്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്ന ചാരണന്മാരുടെയും സിദ്ധന്മാരുടെയും ശബ്ദം അവര് കേട്ടു.
ഏഷ പര്വതസംകാശോ ഹനുമാന് മാരുതാത്മജഃ। തിതീര്ഷതി മഹാവേഗഃ സമുദ്രം വരുണാലയമ്
ഈ ഹനുമാന്, വായുവിന്റെ മകന്, ഒരു പര്വതത്തെപ്പോലെ വലുപ്പവും അതിവേഗവും കൊണ്ട്, സമുദ്രം കടക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നു; അതാണ് വരുണന്റെ വാസസ്ഥലം.
രാമാര്ഥം വാനരാര്ഥം ച ചികീര്ഷന് കര്മ ദുഷ്കരമ്। സമുദ്രസ്യ പരം പാരം ദുഷ്പ്രാപം പ്രാപ്തുമിച്ഛതി
രാമനും വാനരന്മാരുടെയും വേണ്ടി ഈ ദുഷ്കരമായ കര്മ്മം ചെയ്യാന് ആഗ്രഹിച്ച്, കടന്നുപോകാന് പ്രയാസമുള്ള സമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറത്തുള്ള കരയിലേക്കാണ് അവന് പോകാന് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.
ഇതി വിദ്യാധരാ വാചഃ ശ്രുത്വാ തേഷാം തപസ്വിനാമ്। തമപ്രമേയം ദദൃശുഃ പര്വതേ വാനരര്ഷഭമ്
വിദ്യാധരന്മാരുടെയും തപസ്സുകാരുടെയും വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, അവര് അളക്കാനാകാത്ത വാനരനായ നായകനെ പര്വതത്തില് കണ്ടു.