ഏവമുക്ത്വാ മുനിശ്രേഷ്ഠമരുദം ഭൃശദുഃഖിതഃ। അഥ ധ്യാത്വാ മുഹൂര്തം ച ഭഗവാനിദമബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വായുദേവനോട് പറഞ്ഞശേഷം, അതീവ ദുഃഖിതനായ ഭഗവാൻ ഒരു നിമിഷം ധ്യാനിച്ചു, പിന്നെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
പക്ഷൌ ച തേ പ്രപക്ഷൌ ച പുനരന്യൌ ഭവിഷ്യതഃ। ചക്ഷുഷീ ചൈവ പ്രാണാശ്ച വിക്രമശ്ച ബലം ച തേ
നിന്റെ ചിറകുകളും ഉപചിറകുകളും വീണ്ടും പുതിയതായി ലഭിക്കും; നിന്റെ കണ്ണുകളും പ്രാണനും വീര്യവും ബലവും എല്ലാം തിരികെ ലഭിക്കും.
പുരാണേ സുമഹത്കാര്യം ഭവിഷ്യം ഹി മയാ ശ്രുതമ്। ദൃഷ്ടം മേ തപസാ ചൈവ ശ്രുത്വാ ച വിദിതം മമ
പഴയകാലത്ത് ഒരു വലിയ കാര്യം ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; തപസ്സിലൂടെ ഞാൻ കണ്ടതും കേട്ടതും ആ കാര്യം എനിക്ക് അറിയാം.
രാജാ ദശരഥോ നാമ കശ്ചിദിക്ഷ്വാകുവര്ധനഃ। തസ്യ പുത്രോ മഹാതേജാ രാമോ നാമ ഭവിഷ്യതി
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തെ വളർത്തുന്ന ദശരഥൻ എന്ന രാജാവുണ്ടാകും; അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹാതേജസ്സുള്ള മകൻ രാമൻ എന്ന പേരിൽ ജനിക്കും.
അരണ്യം ച സഹ ഭ്രാത്രാ ലക്ഷ്മണേന ഗമിഷ്യതി। തസ്മിന്നര്ഥേ നിയുക്തഃ സന് പിത്രാ സത്യപരാക്രമഃ
അദ്ദേഹം തന്റെ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം കാടിലേക്ക് പോകും; അത്തരത്തിൽ പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം സത്യപരനും ധീരനുമായാണ് അദ്ദേഹം പോകുന്നത്.
നൈര്ഋതോ രാവണോ നാമ തസ്യ ഭാര്യാം ഹരിഷ്യതി। രാക്ഷസേന്ദ്രോ ജനസ്ഥാനേ അവധ്യഃ സുരദാനവൈഃ
നൈരൃതനായ രാവണൻ എന്ന ദാനവാധിപൻ, ജനസ്ഥാനത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, രാമന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിക്കും.
സാ ച കാമൈഃ പ്രലോഭ്യന്തീ ഭക്ഷ്യൈര്ഭോജ്യൈശ്ച മൈഥിലീ। ന ഭോക്ഷ്യതി മഹാഭാഗാ ദുഃഖമഗ്നാ യശസ്വിനീ
മൈഥിലി ആകെയുള്ള അവൾ എത്ര ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും രുചികരമായ വിഭവങ്ങൾക്കും പ്രലോഭിപ്പിക്കപ്പെട്ടാലും, അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ യശസ്വിനിയായ അവൾ അതൊന്നും കഴിക്കില്ല.
പരമാന്നം ച വൈദേഹ്യാ ജ്ഞാത്വാ ദാസ്യതി വാസവഃ। യദന്നമമൃതപ്രഖ്യം സുരാണാമപി ദുര്ലഭമ്
വൈദേഹിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ അന്നം ഏതാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞ് ഇന്ദ്രൻ തന്നേ അതു നൽകും; ദേവന്മാർക്കു പോലും അപൂർവമായ, അമൃതംപോലെയുള്ള ആ അന്നം.
തദന്നം മൈഥിലീ പ്രാപ്യ വിജ്ഞായേന്ദ്രാദിദം ത്വിതി। അഗ്രമുദ്ധൃത്യ രാമായ ഭൂതലേ നിര്വപിഷ്യതി
മൈഥിലി ആ അന്നം സ്വീകരിച്ച്, ഇത് ഇന്ദ്രനിൽ നിന്നാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അതിൽ ഒരു ഭാഗം എടുത്ത് ഭൂമിയിൽ രാമനുവേണ്ടി അർപ്പിക്കും.
യദി ജീവതി മേ ഭര്താ ലക്ഷ്മണോ വാപി ദേവരഃ। ദേവത്വം ഗച്ഛതോര്വാപി തയോരന്നമിദം ത്വിതി
എന്റെ ഭർത്താവോ, എന്റെ ദേവരായ ലക്ഷ്മണനോ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ഇരുവരും ദൈവസ്വരൂപം പ്രാപിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഈ അന്നം അവർക്കാണ് എന്ന് അവൾ പറയും.
ഏഷ്യന്തി പ്രേഷിതാസ്തത്ര രാമദൂതാഃ പ്ലവങ്ഗമാഃ। ആഖ്യേയാ രാമമഹിഷീ ത്വയാ തേഭ്യോ വിഹങ്ഗമ
അവിടെ രാമന്റെ ദൂതന്മാരായ വാനരങ്ങൾ എത്തും; പക്ഷീ, നീ അവർക്കു രാമഭാര്യയെക്കുറിച്ച് അറിയിക്കണം.
സര്വഥാ തു ന ഗന്തവ്യമീദൃശഃ ക്വ ഗമിഷ്യസി। ദേശകാലൌ പ്രതീക്ഷസ്വ പക്ഷൌ ത്വം പ്രതിപത്സ്യസേ
ഇപ്പോഴൊന്നും നീ എങ്ങോട്ടും പോകേണ്ട; എവിടേക്കാണ് പോകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? ശരിയായ സമയം സ്ഥലവും കാത്തിരിക്കുക; നിനക്ക് വീണ്ടും ചിറകുകൾ ലഭിക്കും.
ഉത്സഹേയമഹം കര്തുമദ്യൈവ ത്വാം സപക്ഷകമ്। ഇഹസ്ഥസ്ത്വം ഹി ലോകാനാം ഹിതം കാര്യം കരിഷ്യസി
ഇന്നുതന്നെ ഞാൻ നിനക്ക് ചിറകുകൾ തിരികെ നൽകാൻ കഴിയും; നീ ഇവിടെ തന്നെ ഇരിക്കുമ്പോൾ ലോകങ്ങൾക്ക് ഉപകാരമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ സാധിക്കും.
ത്വയാപി ഖലു തത് കാര്യം തയോശ്ച നൃപപുത്രയോഃ। ബ്രാഹ്മണാനാം ഗുരൂണാം ച മുനീനാം വാസവസ്യ ച
ഈ ജോലി നിനക്കും, ആ രാജകുമാരന്മാരായ ഇരുവർക്കും, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും, ഗുരുക്കന്മാർക്കും, മുനിമാർക്കും, ഇന്ദ്രനുമാണ് വേണ്ടത്.
ഇച്ഛാമ്യഹമപി ദ്രഷ്ടും ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ। നേച്ഛേ ചിരം ധാരയിതും പ്രാണാംസ്ത്യക്ഷ്യേ കലേവരമ്। മഹര്ഷിസ്ത്വബ്രവീദേവം ദൃഷ്ടതത്ത്വാര്ഥദര്ശനഃ
ഞാനും രാമനും ലക്ഷ്മണനും കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഞാൻ ദീർഘകാലം ജീവിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല, ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും. സത്യാർത്ഥം കണ്ട മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
thumb|ത്രിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ത്രിഷഷ്ഠിതമഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ്വാൽമീകിരാമായണത്തിൽ കിഷ്കിന്ദാകാണ്ഡത്തിലെ അറുപത്തിമൂന്നാം സർഗം കേൾക്കൂ.
ഏതൈരന്യൈശ്ച ബഹുഭിര്വാക്യൈര്വാക്യവിശാരദഃ। മാം പ്രശസ്യാഭ്യനുജ്ഞാപ്യ പ്രവിഷ്ടഃ സ സ്വമാലയമ്
ഇവയും മറ്റു പല വാക്കുകളും പറഞ്ഞ്, വാക്പാടവശാലിയായ അവൻ എന്നെ പ്രശംസിച്ച് അനുമതി നൽകി, തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
കന്ദരാത് തു വിസര്പിത്വാ പര്വതസ്യ ശനൈഃ ശനൈഃ। അഹം വിന്ധ്യം സമാരുഹ്യ ഭവതഃ പ്രതിപാലയേ
പർവതഗുഹയിൽ നിന്ന് പതുക്കെ പുറത്തേക്കു വന്നു, ഞാൻ വിന്ധ്യപർവതത്തിൽ കയറി, നിങ്ങളെ കാത്തിരുന്നു.
അദ്യ ത്വേതസ്യ കാലസ്യ വര്ഷം സാഗ്രശതം ഗതമ്। ദേശകാലപ്രതീക്ഷോഽസ്മി ഹൃദി കൃത്വാ മുനേര്വചഃ
ഇപ്പോൾ ഈ കാലം കടന്നുപോയി, നൂറുവർഷംകൂടി കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മുനിയുടെ വാക്കുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച് ഞാൻ ശരിയായ സമയം സ്ഥലവും കാത്തിരിക്കുന്നു.
മഹാപ്രസ്ഥാനമാസാദ്യ സ്വര്ഗതേ തു നിശാകരേ। മാം നിര്ദഹതി സംതാപോ വിതര്കൈര്ബഹുഭിര്വൃതമ്
മഹാപ്രസ്ഥാനം എത്തിയപ്പോൾ, ചന്ദ്രവംശത്തിൽ പെട്ട രാജാവ് സ്വർഗ്ഗത്തിലേയ്ക്ക് പോയപ്പോൾ, അനേകം സംശയങ്ങൾ കൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ട വേദന എന്നെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
ഉദിതാം മരണേ ബുദ്ധിം മുനിവാക്യൈര്നിവര്തയേ। ബുദ്ധിര്യാ തേന മേ ദത്താ പ്രാണാനാം രക്ഷണേ മമ
മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത ഉയർന്നാൽ, മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഞാൻ അതു മാറ്റുന്നു; അവൻ നൽകിയ മനസ്സുറപ്പ് എന്റെ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.
സാ മേഽപനയതേ ദുഃഖം ദീപ്തേവാഗ്നിശിഖാ തമഃ। ബുധ്യതാ ച മയാ വീര്യം രാവണസ്യ ദുരാത്മനഃ
അവൻ നൽകിയ ആ മനസ്സുറപ്പ് എന്റെ ദുഃഖം അകറ്റുന്നു, കത്തുന്ന അഗ്നിശിഖ പോലെ ഇരുണ്ടതിനെ അകറ്റുന്നതുപോലെ; ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ ശക്തി എനിക്കു ബോധ്യമായി.
പുത്രഃ സംതര്ജിതോ വാഗ്ഭിര്ന ത്രാതാ മൈഥിലീ കഥമ്। തസ്യാ വിലപിതം ശ്രുത്വാ തൌ ച സീതാവിയോജിതൌ
എന്റെ മകനോട് കഠിനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞിട്ടും, അവൻ എങ്ങനെ മൈഥിലിയെ രക്ഷിച്ചില്ല? അവളുടെ വിലാപവും, സീതയോട് വേർപെട്ടിരിക്കുന്ന ആ ഇരുവരെയും കേട്ടപ്പോൾ—
ന മേ ദശരഥസ്നേഹാത് പുത്രേണോത്പാദിതം പ്രിയമ്। തസ്യ ത്വേവം ബ്രുവാണസ്യ സംഹതൈര്വാനരൈഃ സഹ
ദശരഥനോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ നിന്നു എന്റെ മകനിൽ നിന്നു എനിക്ക് സന്തോഷം ലഭിച്ചിട്ടില്ല; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കൂട്ടമായ വാനരന്മാരോടൊപ്പം—
ഉത്പേതതുസ്തദാ പക്ഷൌ സമക്ഷം വനചാരിണാമ്। സ ദൃഷ്ട്വാ സ്വാം തനും പക്ഷൈരുദ്ഗതൈരരുണച്ഛദൈഃ
അപ്പോള് വനവാസികള്ക്കു മുന്നില് അവന്റെ ചിറകുകള് വിരിഞ്ഞുവന്നു. ചുവപ്പു നിറം തൂവലുകളില് തെളിഞ്ഞു, തന്റെ ശരീരം അങ്ങനെ മാറിയതുകൊണ്ട് അവന് അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി നിന്നു.
പ്രഹര്ഷമതുലം ലേഭേ വാനരാംശ്ചേദമബ്രവീത്। നിശാകരസ്യ രാജര്ഷേഃ പ്രസാദാദമിതൌജസഃ
അവന് അതുല്യമായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു, വാനരന്മാരോടു പറഞ്ഞു: 'അപരിമിതമായ ശക്തിയുള്ള ചന്ദ്രന്റെ അനുഗ്രഹത്താല്—'
ആദിത്യരശ്മിനിര്ദഗ്ധൌ പക്ഷൌ പുനരുപസ്ഥിതൌ। യൌവനേ വര്തമാനസ്യ മമാസീദ് യഃ പരാക്രമഃ
'സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളില് കത്തിപ്പോയ എന്റെ ചിറകുകള് വീണ്ടും വന്നിരിക്കുന്നു. എന്റെ യൗവനകാലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്ന വീര്യം—'
തമേവാദ്യാവഗച്ഛാമി ബലം പൌരുഷമേവ ച। സര്വഥാ ക്രിയതാം യത്നഃ സീതാമധിഗമിഷ്യഥ
'അത് തന്നെയാണ് ഇന്ന് എനിക്ക് തിരിച്ചറിഞ്ഞത്; നിങ്ങള് എല്ലാ വിധത്തിലും പരിശ്രമിച്ചാല് സീതയെ കണ്ടെത്തും.'
പക്ഷലാഭോ മമായം വഃ സിദ്ധിപ്രത്യയകാരകഃ। ഇത്യുക്ത്വാ താന് ഹരീന് സര്വാന് സമ്പാതിഃ പതഗോത്തമഃ
'എനിക്ക് വീണ്ടും ചിറകുകള് ലഭിച്ചതു നിങ്ങള്ക്കു വിജയം ഉറപ്പാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു.' എന്നിങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പക്ഷികളില് ശ്രേഷ്ഠനായ സമ്പാതി എല്ലാ വാനരന്മാരോടും പറഞ്ഞു.
ഉത്പപാത ഗിരേഃ ശൃങ്ഗാജ്ജിജ്ഞാസുഃ ഖഗമോ ഗതിമ്। തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ പ്രതിസംഹൃഷ്ടമാനസാഃ। ബഭൂവുര്ഹരിശാര്ദൂലാ വിക്രമാഭ്യുദയോന്മുഖാഃ
പക്ഷി സമ്പാതി മലശിഖരത്തില്നിന്ന് പറന്നു, തന്റെ പറക്കല് പരീക്ഷിക്കാന് ആഗ്രഹിച്ചു. അവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടു, വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാര് അതിയായ സന്തോഷത്തോടെയും വീര്യത്തോടെയും നിറഞ്ഞു.