വിവേശ ചാങ്ഗദോ ഭൂമൌ രുദന് ദര്ഭേഷു ദുര്മനാഃ। തസ്യ സംവിശതസ്തത്ര രുദന്തോ വാനരര്ഷഭാഃ
ദു:ഖിതനായ അങ്ങദൻ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ദർഭപ്പുല്ലിൽ നിലത്തു കിടന്നു; അവനെ അങ്ങനെ കിടക്കുമ്പോൾ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരും കരഞ്ഞു.
നയനേഭ്യഃ പ്രമുമുചുരുഷ്ണം വൈ വാരി ദുഃഖിതാഃ। സുഗ്രീവം ചൈവ നിന്ദന്തഃ പ്രശംസന്തശ്ച വാലിനമ്
വേദനയോടെ അവരുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് ചൂടുള്ള കണ്ണുനീർ വീണു; ചിലർ സുഖ്രീവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ചിലർ വാലിയെ പ്രശംസിച്ചു.
പരിവാര്യാങ്ഗദം സര്വേ വ്യവസന് പ്രായമാസിതുമ്। തദ് വാക്യം വാലിപുത്രസ്യ വിജ്ഞായ പ്ലവഗര്ഷഭാഃ
എല്ലാവരും അങ്ങദനെ ചുറ്റി നിൽക്കുകയും പ്രായോപവേശം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു; വാലിയുടെ മകന്റെ വാക്ക് മനസ്സിലാക്കി വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ.
ഉപസ്പൃശ്യോദകം സര്വേ പ്രാങ്മുഖാഃ സമുപാവിശന്। ദക്ഷിണാഗ്രേഷു ദര്ഭേഷു ഉദക്തീരം സമാശ്രിതാഃ
എല്ലാവരും കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് വെള്ളം സ്പർശിച്ച് ദർഭപ്പുല്ലിൽ നദീതീരത്ത് ഇരുന്നു.
മുമൂര്ഷവോ ഹരിശ്രേഷ്ഠാ ഏതത് ക്ഷമമിതി സ്മ ഹ। രാമസ്യ വനവാസം ച ക്ഷയം ദശരഥസ്യ ച
മരണം ആഗ്രഹിച്ച കുരങ്ങുകളുടെ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ, രാമന്റെ വനവാസവും ദശരഥന്റെ മരണവും ഓർത്തു, 'ഇത് യോഗ്യമാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു.
ജനസ്ഥാനവധം ചൈവ വധം ചൈവ ജടായുഷഃ। ഹരണം ചൈവ വൈദേഹ്യാ വാലിനശ്ച വധം തഥാ। രാമകോപം ച വദതാം ഹരീണാം ഭയമാഗതമ്
ജനസ്ഥാനത്തിൽ നടന്ന വധവും, ജടായുവിന്റെ മരണവും, സീതയുടെ അപഹരണവും, വാലിയുടെ വധവും, രാമന്റെ കോപം ചർച്ച ചെയ്തപ്പോൾ കുരങ്ങുകൾക്ക് വന്ന ഭയവും അവർ ഓർത്തുപോയി.
സ സംവിശദ്ഭിര്ബഹുഭിര്മഹീധരോ മഹാദ്രികൂടപ്രതിമൈഃ പ്ലവംഗമൈഃ। ബഭൂവ സംനാദിതനിര്ദരാന്തരോ ഭൃശം നദദ്ഭിര്ജലദൈരിവാമ്ബരമ്
പർവതശിഖരങ്ങൾ പോലെ വലിയ കുരങ്ങുകൾ പലരും കിടന്നപ്പോൾ, ആ പർവതം അവരുടെ ഉച്ചത്തിൽ ഉള്ള കരച്ചിലാൽ മുഴങ്ങിപ്പോയി; ആകാശം മേഘഗർജ്ജനത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ.
thumb|ഷട്പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഷട്പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
പത്തിരണ്ടാം അധ്യായം കേൾക്കട്ടെ.
ഉപവിഷ്ടാസ്തു തേ സര്വേ യസ്മിന് പ്രായം ഗിരിസ്ഥലേ। ഹരയോ ഗൃധ്രരാജശ്ച തം ദേശമുപചക്രമേ
അവിടെ പർവതശൈലത്തിൽ എല്ലാവരും ഇരുന്നപ്പോൾ, കുരങ്ങുകളും ഗൃധ്രരാജാവും ആ സ്ഥലത്ത് എത്തി.
സമ്പാതിര്നാമ നാമ്നാ തു ചിരജീവീ വിഹംഗമഃ। ഭ്രാതാ ജടായുഷഃ ശ്രീമാന് വിഖ്യാതബലപൌരുഷഃ
സമ്പാതി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ, ദീർഘായുസ്സുള്ള, ജടായുവിന്റെ സഹോദരനും ശക്തിയും ധൈര്യവും ഉള്ള ഒരു വലിയ പക്ഷി അവിടെ എത്തി.
കന്ദരാദഭിനിഷ്ക്രമ്യ സ വിന്ധ്യസ്യ മഹാഗിരേഃ। ഉപവിഷ്ടാന് ഹരീന് ദൃഷ്ട്വാ ഹൃഷ്ടാത്മാ ഗിരമബ്രവീത്
വിന്ദ്യപർവതത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്ന് പുറത്തു വന്ന്, അവിടെ ഇരുന്ന കുരങ്ങുകളെ കണ്ടു, സന്തോഷത്തോടെ ആ പക്ഷി സംസാരിച്ചു.
വിധിഃ കില നരം ലോകേ വിധാനേനാനുവര്തതേ। യഥായം വിഹിതോ ഭക്ഷ്യശ്ചിരാന്മഹ്യമുപാഗതഃ
'ലോകത്ത് മനുഷ്യനെ വിധി തന്റെ നിയമപ്രകാരം നയിക്കുന്നു; അതുപോലെ, എനിക്ക് നിശ്ചയിച്ച ഭക്ഷണം ഇ tantosam കാലത്തിന് ശേഷം എന്റെ മുന്നിൽ എത്തി.'
പരമ്പരാണാം ഭക്ഷിഷ്യേ വാനരാണാം മൃതം മൃതമ്। ഉവാചൈതദ് വചഃ പക്ഷീ താന് നിരീക്ഷ്യ പ്ലവംഗമാന്
'മരിച്ച കുരങ്ങുകളെ ഒന്നു ഒന്നായി ഞാൻ ഭക്ഷിക്കും,' എന്ന് ആ പക്ഷി അവരെ നോക്കി പറഞ്ഞു.
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ഭക്ഷ്യലുബ്ധസ്യ പക്ഷിണഃ। അങ്ഗദഃ പരമായസ്തോ ഹനൂമന്തമഥാബ്രവീത്
ഭക്ഷണത്തിൽ അത്യന്തം ആസക്തനായ ആ പക്ഷിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആംഗദൻ വളരെ വിഷമത്തോടെ ഹനുമാനോടു പറഞ്ഞു.
പശ്യ സീതാപദേശേന സാക്ഷാദ് വൈവസ്വതോ യമഃ। ഇമം ദേശമനുപ്രാപ്തോ വാനരാണാം വിപത്തയേ
'സീതയുടെ വിധിയാൽ, യമധർമ്മരാജൻ തന്നെ കുരങ്ങുകളുടെ നാശത്തിനായി ഈ സ്ഥലത്ത് എത്തി എന്നു നോക്കൂ.'
രാമസ്യ ന കൃതം കാര്യം ന കൃതം രാജശാസനമ്। ഹരീണാമിയമജ്ഞാതാ വിപത്തിഃ സഹസാഽഽഗതാ
രാമന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയായില്ല, രാജാവിന്റെ കല്പനയും പാലിച്ചില്ല; കുരങ്ങുകൾക്ക് അറിയാതെ ഈ അനിശ്ചിതമായ ദുരന്തം പെട്ടെന്നു വന്നു.
വൈദേഹ്യാഃ പ്രിയകാമേന കൃതം കര്മ ജടായുഷാ। ഗൃധ്രരാജേന യത് തത്ര ശ്രുതം വസ്തദശേഷതഃ
വൈദേഹിയെ സ്നേഹിച്ചുകൊണ്ട്, ജടായു എന്ന ഗൃധ്രരാജാവ് ചെയ്ത കാര്യം അവിടെ അവനിൽ നിന്ന് കേട്ടത് എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു.
തഥാ സര്വാണി ഭൂതാനി തിര്യഗ്യോനിഗതാന്യപി। പ്രിയം കുര്വന്തി രാമസ്യ ത്യക്ത്വാ പ്രാണാന് യഥാ വയമ്
അതുപോലെ, എല്ലാ ജീവികളും, മൃഗരൂപത്തിൽ ജനിച്ചവരും പോലും, രാമനു പ്രിയമായത് ചെയ്യുന്നു; ഞങ്ങൾ ചെയ്തതുപോലെ ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
അന്യോന്യമുപകുര്വന്തി സ്നേഹകാരുണ്യയന്ത്രിതാഃ। തതസ്തസ്യോപകാരാര്ഥം ത്യജതാത്മാനമാത്മനാ
സ്നേഹവും കാരുണ്യവും കൊണ്ടു അവർ പരസ്പരം സഹായിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ഉപകാരത്തിനായി ഒരാൾ തന്റെ ജീവൻ സ്വയം ത്യജിക്കുന്നു.
പ്രിയം കൃതം ഹി രാമസ്യ ധര്മജ്ഞേന ജടായുഷാ। രാഘവാര്ഥേ പരിശ്രാന്താ വയം സംത്യക്തജീവിതാഃ
ധർമ്മം അറിയുന്ന ജടായു രാമനു പ്രിയമായത് ചെയ്തു; രാഘവന്റെ കാര്യം നിമിത്തമായി ഞങ്ങൾയും ക്ഷീണിച്ചു ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചു.
കാന്താരാണി പ്രപന്നാഃ സ്മ ന ച പശ്യാമ മൈഥിലീമ്। സ സുഖീ ഗൃധ്രരാജസ്തു രാവണേന ഹതോ രണേ। മുക്തശ്ച സുഗ്രീവഭയാദ് ഗതശ്ച പരമാം ഗതിമ്
ഞങ്ങൾ കാട്ടിൽ കടന്നുപോയി, മൈഥിലിയെ കാണുന്നില്ല; എന്നാൽ ഗൃധ്രരാജാവിന് ഭാഗ്യമുണ്ട്, രാവണൻ യുദ്ധത്തിൽ അവനെ കൊല്ലുകയും, സുഗ്രീവഭയത്തിൽ നിന്നു മോചിതനായി, പരമഗതിയിൽ എത്തുകയും ചെയ്തു.
ജടായുഷോ വിനാശേന രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച। ഹരണേന ച വൈദേഹ്യാഃ സംശയം ഹരയോ ഗതാഃ
ജടായുവിന്റെയും ദശരഥ രാജാവിന്റെയും നാശവും, വൈദേഹിയുടെ അപഹരണവും മൂലം കുരങ്ങുകൾ സംശയത്തിൽ ആകുന്നു.
രാമലക്ഷ്മണയോര്വാസമരണ്യേ സഹ സീതയാ। രാഘവസ്യ ച ബാണേന വാലിനശ്ച തഥാ വധഃ
രാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതയോടൊപ്പം കാടിൽ താമസിച്ചതു, രാഘവന്റെ അമ്പുകൊണ്ട് വാലിയെ കൊല്ലപ്പെട്ടതും—
രാമകോപാദശേഷാണാം രക്ഷസാം ച തഥാ വധമ്। കൈകേയ്യാ വരദാനേന ഇദം ച വികൃതം കൃതമ്
രാമന്റെ കോപത്തിൽ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും നശിച്ചതു, കൈകേയി വരം ചോദിച്ചതിലൂടെ ഈ അന്യായം സംഭവിച്ചതും—
തദസുഖമനുകീര്തിതം വചോ ഭുവി പതിതാംശ്ച നിരീക്ഷ്യ വാനരാന്। ഭൃശചകിതമതിര്മഹാമതിഃ കൃപണമുദാഹൃതവാന് സ ഗൃധ്രരാജഃ
അവൻ ഈ ദുഃഖകരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞശേഷം, വാനരന്മാർ നിലത്ത് വീണിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, അതി വ്യാകുലമായ മനസ്സോടെ, ആ മഹാമനസ്സുള്ള ഗൃധ്രരാജാവ് ദയയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
തത് തു ശ്രുത്വാ തഥാ വാക്യമങ്ഗദസ്യ മുഖോദ്ഗതമ്। അബ്രവീദ് വചനം ഗൃധ്രസ്തീക്ഷ്ണതുണ്ഡോ മഹാസ്വനഃ
അങ്ങദന്റെ വായിൽ നിന്നു ഉയർന്ന ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മൂർച്ചയുള്ള തൂവലും വലിയ ശബ്ദവുമുള്ള ആ ഗൃധ്രം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
കോഽയം ഗിരാ ഘോഷയതി പ്രാണൈഃ പ്രിയതരസ്യ മേ। ജടായുഷോ വധം ഭ്രാതുഃ കമ്പയന്നിവ മേ മനഃ
ആരാണിത്, എന്റെ ജീവനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ട സഹോദരൻ ജടായുവിന്റെ മരണവാർത്ത തന്റെ വാക്കിലൂടെ പ്രഖ്യാപിച്ച്, എന്റെ മനസ്സിനെ ഉണർത്തുന്നത്?
കഥമാസീജ്ജനസ്ഥാനേ യുദ്ധം രാക്ഷസഗൃധ്രയോഃ। നാമധേയമിദം ഭ്രാതുശ്ചിരസ്യാദ്യ മയാ ശ്രുതമ്
ജനസ്ഥാനത്തിൽ രാക്ഷസനും ഗൃധ്രനും തമ്മിൽ യുദ്ധം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു? എന്റെ സഹോദരന്റെ പേര് ഞാൻ ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ് ഇന്ന് മാത്രമാണ് കേൾക്കുന്നത്.
ഇച്ഛേയം ഗിരിദുര്ഗാച്ച ഭവദ്ഭിരവതാരിതുമ്। യവീയസോ ഗുണജ്ഞസ്യ ശ്ലാഘനീയസ്യ വിക്രമൈഃ
നിങ്ങൾ, ചെറുപ്പവും ഗുണപരവും വീര്യശാലിയും ആയവരാൽ, ഈ പർവ്വതത്തിലെ കായത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ താഴെ ഇറക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അതിദീര്ഘസ്യ കാലസ്യ പരിതുഷ്ടോഽസ്മി കീര്തനാത്। തദിച്ഛേയമഹം ശ്രോതും വിനാശം വാനരര്ഷഭാഃ
ഇത്രയും ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ഈ കഥ കേട്ടതിൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്; വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവന്റെ നാശത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.