ഉവാച ഹനുമാന് വാക്യം താമനിന്ദിതലോചനാമ്। ശരണം ത്വാം പ്രപന്നാഃ സ്മഃ സര്വേ വൈ ധര്മചാരിണീമ്
ദോഷമില്ലാത്ത കണ്ണുകളുള്ള അവളോട് ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മപാലകയായ നീയെയാണ് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും അഭയം തേടുന്നത്.'
യഃ കൃതഃ സമയോഽസ്മാസു സുഗ്രീവേണ മഹാത്മനാ। സ തു കാലോ വ്യതിക്രാന്തോ ബിലേ ച പരിവര്തതാമ്
'മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവൻ ഞങ്ങളോടൊപ്പം നിശ്ചയിച്ച സമയമിപ്പോൾ കഴിഞ്ഞു. നാം ഈ ഗുഹയിൽ നിന്ന് മടങ്ങണം.'
സാ ത്വമസ്മാദ് ബിലാദസ്മാനുത്താരയിതുമര്ഹസി। തസ്മാത് സുഗ്രീവവചനാദതിക്രാന്താന് ഗതായുഷഃ
'അതിനാൽ, ഈ ഗുഹയിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ നീ പുറത്തെടുക്കണം. സുഗ്രീവന്റെ കല്പന പ്രകാരം നിശ്ചിത സമയമാകെ കഴിഞ്ഞു, ഞങ്ങളുടെ ജീവൻ അപകടത്തിലാണ്.'
ത്രാതുമര്ഹസി നഃ സര്വാന് സുഗ്രീവഭയശങ്കിതാന്। മഹച്ച കാര്യമസ്മാഭിഃ കര്തവ്യം ധര്മചാരിണി
'സുഗ്രീവന്റെ കോപം ഭയന്ന് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരെയും നീ രക്ഷിക്കണം. ധർമ്മനിഷ്ഠയായവളേ, ഞങ്ങൾക്കു ചെയ്യാനുള്ള വലിയ ഒരു ജോലി ഇനിയും ബാക്കി ഉണ്ട്.'
തച്ചാപി ന കൃതം കാര്യമസ്മാഭിരിഹ വാസിഭിഃ। ഏവമുക്താ ഹനുമതാ താപസീ വാക്യമബ്രവീത്
'ഇവിടെ താമസിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ ആ ജോലി ഇനിയും ചെയ്തിട്ടില്ല.' ഹനുമാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ തപസ്വിനി മറുപടി പറഞ്ഞു.
ജീവതാ ദുഷ്കരം മന്യേ പ്രവിഷ്ടേന നിവര്തിതുമ്। തപസഃ സുപ്രഭാവേണ നിയമോപാര്ജിതേന ച
ഈ ഗുഹയിൽ കയറിയവൻ ജീവനോടെ പുറത്തുവരുന്നത് വളരെ ദുഷ്കരമാണ്. എന്നാൽ തപസ്സിന്റെ മഹത്വത്താലും വ്രതശുദ്ധിയാലും മാത്രമേ അതാവൂ.
സര്വാനേവ ബിലാദസ്മാത് താരയിഷ്യാമി വാനരാന്। നിമീലയത ചക്ഷൂംഷി സര്വേ വാനരപുങ്ഗവാഃ
ഞാൻ ഈ ഗുഹയിൽ നിന്ന് എല്ലാ വാനരന്മാരെയും പുറത്തെടുക്കും. എല്ലാ വാനരപ്രമുഖരും കണ്ണുകൾ അടയ്ക്കൂ.
നഹി നിഷ്ക്രമിതും ശക്യമനിമീലിതലോചനൈഃ। തതോ നിമീലിതാഃ സര്വേ സുകുമാരാങ്ഗുലൈഃ കരൈഃ
കണ്ണുകൾ തുറന്നിരിക്കുമ്പോൾ പുറത്തുവരാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ എല്ലാവരും സുന്ദരമായ വിരലുകൾകൊണ്ട് കണ്ണുകൾ അടച്ചു.
സഹസാ പിദധുര്ദൃഷ്ടിം ഹൃഷ്ടാ ഗമനകാംക്ഷയാ। വാനരാസ്തു മഹാത്മാനോ ഹസ്തരുദ്ധമുഖാസ്തദാ
പോകാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ വാനരന്മാർ വേഗത്തിൽ കണ്ണുകൾ മൂടി. ആ മഹാത്മാക്കളായ വാനരന്മാർ കൈകൊണ്ട് വായും മൂടി.
നിമേഷാന്തരമാത്രേണ ബിലാദുത്താരിതാസ്തയാ। ഉവാച സര്വാംസ്താംസ്തത്ര താപസീ ധര്മചാരിണീ
ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് അവളവരെ ഗുഹയിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുത്തു. പിന്നെ ആ ധർമ്മനിഷ്ഠയായ തപസ്വിനി അവരോടൊക്കെ പറഞ്ഞു.
നിഃസൃതാന് വിഷമാത് തസ്മാത് സമാശ്വാസ്യേദമബ്രവീത്। ഏഷ വിന്ധ്യോ ഗിരിഃ ശ്രീമാന് നാനാദ്രുമലതായുതഃ
ആ ഭയങ്കര സ്ഥിതിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് അവൾ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെയാണ് മനോഹരമായ വിവിധ വൃക്ഷലതകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വിന്ധ്യപർവ്വതം.'
ഏഷ പ്രസ്രവണഃ ശൈലഃ സാഗരോഽയം മഹോദധിഃ। സ്വസ്തി വോഽസ്തു ഗമിഷ്യാമി ഭവനം വാനരര്ഷഭാഃ। ഇത്യുക്ത്വാ തദ് ബിലം ശ്രീമത് പ്രവിവേശ സ്വയംപ്രഭാ
'ഇവിടെയാണ് പ്രസ്രവണമലയും, ഇതാണ് മഹാസമുദ്രം. വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് ആശംസകൾ. ഞാൻ എന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശ്രീമതിയായ സ്വയംപ്രഭാ ആ ഗുഹയിലേക്ക് തിരിച്ചു കയറി.
thumb|ത്രിപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ത്രിപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ് വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിലെ അമ്പതിമൂന്നാം സർഗം കേൾക്കൂ.
തതസ്തേ ദദൃശുര്ഘോരം സാഗരം വരുണാലയമ്। അപാരമഭിഗര്ജന്തം ഘോരൈരൂര്മിഭിരാകുലമ്
അപ്പോൾ അവർ ഭയാനകമായ, വരുണന്റെ വാസസ്ഥലമായ, അതിരില്ലാത്ത, ഭീകരമായ തിരമാലകളാൽ ഉണർന്ന സമുദ്രം കണ്ടു.
മയസ്യ മായാവിഹിതം ഗിരിദുര്ഗം വിചിന്വതാമ്। തേഷാം മാസോ വ്യതിക്രാന്തോ യോ രാജ്ഞാ സമയഃ കൃതഃ
മായയുടെ മായയാൽ ഉണ്ടാക്കിയ മലക്കോട്ടം അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, രാജാവു നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന ഒരു മാസം അവർക്കു കടന്നുപോയി.
വിന്ധ്യസ്യ തു ഗിരേഃ പാദേ സമ്പ്രപുഷ്പിതപാദപേ। ഉപവിശ്യ മഹാത്മാനശ്ചിന്താമാപേദിരേ തദാ
വിന്ദ്യപർവതത്തിന്റെ അടിവാരത്ത്, പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ, ആ മഹാത്മാക്കൾ ഇരുന്ന് ദുഃഖത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
തതഃ പുഷ്പാതിഭാരാഗ്രാഁല്ലതാശതസമാവൃതാന്। ദ്രുമാന് വാസന്തികാന് ദൃഷ്ട്വാ ബഭൂവുര്ഭയശങ്കിതാഃ
പിന്നീട്, പൂക്കളാൽ കനത്തും നൂറുകണക്കിന് വള്ളികൾ ചുറ്റിയുമുള്ള വസന്തകാല വൃക്ഷങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ, അവർ ഭയത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
തേ വസന്തമനുപ്രാപ്തം പ്രതിവേദ്യ പരസ്പരമ്। നഷ്ടസംദേശകാലാര്ഥാ നിപേതുര്ധരണീതലേ
വസന്തം എത്തിയെന്ന് പരസ്പരം അറിയിച്ച ശേഷം, സന്ദേശം എത്തിക്കാനുള്ള സമയമാകെ നഷ്ടമായതുകൊണ്ട്, അവർ നിലത്തേക്ക് വീണു.
തതസ്താന് കപിവൃദ്ധാംശ്ച ശിഷ്ടാംശ്ചൈവ വനൌകസഃ। വാചാ മധുരയാഽഽഭാഷ്യ യഥാവദനുമാന്യ ച
അപ്പോൾ, കുരുവൃദ്ധരായും മറ്റ് പ്രധാന കുരുക്കളായും ഉള്ളവരെ മധുരമായ വാക്കുകളിൽ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, അവരിൽ നിന്ന് അനുമതി വാങ്ങി,
സ തു സിംഹവൃഷസ്കന്ധഃ പീനായതഭുജഃ കപിഃ। യുവരാജോ മഹാപ്രാജ്ഞ അങ്ഗദോ വാക്യമബ്രവീത്
സിംഹത്തിന്റെയും കാളയുടെയും തോളുള്ള, ശക്തമായ നീണ്ട കൈകളുള്ള, ബുദ്ധിശാലിയായ യുവരാജാവായ അങ്കദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ശാസനാത് കപിരാജസ്യ വയം സര്വേ വിനിര്ഗതാഃ। മാസഃ പൂര്ണോ ബിലസ്ഥാനാം ഹരയഃ കിം ന ബുധ്യത
കുരുരാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നാം എല്ലാവരും പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഗുഹയിൽ ഇരുന്ന കുരുക്കൾക്ക് ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു—അവർക്ക് ഇതു മനസ്സിലാകുന്നില്ലേ?
വയമാശ്വയുജേ മാസി കാലസംഖ്യാവ്യവസ്ഥിതാഃ। പ്രസ്ഥിതാഃ സോഽപി ചാതീതഃ കിമതഃ കാര്യമുത്തരമ്
നാം ആശ്വയുജ മാസത്തിൽ, സമയമുറപ്പിച്ച് യാത്രതിരിച്ചു; ആ സമയവും കഴിഞ്ഞു—ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം?
ഭവന്തഃ പ്രത്യയം പ്രാപ്താ നീതിമാര്ഗവിശാരദാഃ। ഹിതേഷ്വഭിരതാ ഭര്തുര്നിസൃഷ്ടാഃ സര്വകര്മസു
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വിശ്വസനീയരും, നയത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും, യജമാനന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ താല്പര്യവും ഉള്ളവരും, എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ടവരുമാണ്.
കര്മസ്വപ്രതിമാഃ സര്വേ ദിക്ഷു വിശ്രുതപൌരുഷാഃ। മാം പുരസ്കൃത്യ നിര്യാതാഃ പിങ്ഗാക്ഷപ്രതിചോദിതാഃ
പ്രപഞ്ചത്തിൽ വീര്യശാലികളായി പ്രശസ്തരായ, തുല്യരില്ലാത്ത പ്രവർത്തികളുള്ള എല്ലാവരും, പിങ്കു കണ്ണുള്ളവന്റെ പ്രേരണയോടെ എന്നെ മുൻനിർത്തി പുറപ്പെട്ടുവെന്ന് അറിയാം.
ഇദാനീമകൃതാര്ഥാനാം മര്തവ്യം നാത്ര സംശയഃ। ഹരിരാജസ്യ സംദേശമകൃത്വാ കഃ സുഖീ ഭവേത്
ഇപ്പോൾ, ആരുടെയും ദൗത്യം പൂർത്തിയായിട്ടില്ലെങ്കിൽ, മരണമാണ് ഉറപ്പ്; കുരുരാജാവിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കാതെ ആര്ക്ക് സന്തോഷം കിട്ടും?
അസ്മിന്നതീതേ കാലേ തു സുഗ്രീവേണ കൃതേ സ്വയമ്। പ്രായോപവേശനം യുക്തം സര്വേഷാം ച വനൌകസാമ്
ഇപ്പോൾ തന്നെ സുഗ്രീവൻ തന്നെ നടപടി സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, എല്ലാ വനവാസികൾക്കും പ്രായോപവേശനം ചെയ്യുന്നത് യുക്തമാണ്.
തീക്ഷ്ണഃ പ്രകൃത്യാ സുഗ്രീവഃ സ്വാമിഭാവേ വ്യവസ്ഥിതഃ। ന ക്ഷമിഷ്യതി നഃ സര്വാനപരാധകൃതോ ഗതാന്
സുഗ്രീവൻ സ്വഭാവത്തിൽ കടുത്തവനും, രാജാധികാരത്തിൽ ഉറച്ചവനുമാണ്; പരാജയപ്പെട്ട് മടങ്ങുന്നവരെ അവൻ ഒരുത്തരെയും ക്ഷമിക്കില്ല.
അപ്രവൃത്തൌ ച സീതായാഃ പാപമേവ കരിഷ്യതി। തസ്മാത് ക്ഷമമിഹാദ്യൈവ ഗന്തും പ്രായോപവേശനമ്
സീതയുടെ വിവരം കിട്ടിയില്ലെങ്കിൽ, അവൻ പാപം മാത്രമേ ചെയ്യൂ; അതിനാൽ, ഇന്ന് തന്നെ നമുക്ക് പ്രായോപവേശനം ചെയ്യാൻ പോകുന്നതാണ് ഉത്തമം.
ത്യക്ത്വാ പുത്രാംശ്ച ദാരാംശ്ച ധനാനി ച ഗൃഹാണി ച। ധ്രുവം നോ ഹിംസതേ രാജാ സര്വാന് പ്രതിഗതാനിതഃ
മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും ധനവും വീടുകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇവിടെ നിന്ന് മടങ്ങുന്നവരെ രാജാവ് ഉറപ്പായും ദണ്ഡിക്കും.
വധേനാപ്രതിരൂപേണ ശ്രേയാന് മൃത്യുരിഹൈവ നഃ। ന ചാഹം യൌവരാജ്യേന സുഗ്രീവേണാഭിഷേചിതഃ
അപമാനകരമായ വധം ഏറ്റുവാങ്ങുന്നതിനെക്കാൾ ഇവിടെ തന്നെ മരിക്കുന്നത് നമുക്ക് നല്ലതാണ്; സുഗ്രീവൻ എന്നെ യുവരാജാവായി സ്ഥാനാരോഹനം ചെയ്തിട്ടില്ല.