ആസേദുസ്തസ്യ ശൈലസ്യ കോടിം ദക്ഷിണപശ്ചിമാമ്। തേഷാം തത്രൈവ വസതാം സ കാലോ വ്യത്യവര്തത
അവർ ആ മലയുടെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തെ കൊടുമുടി എത്തി. അവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ ആ സമയം അവർക്കു കടന്നുപോയി.
സ ഹി ദേശോ ദുരന്വേഷ്യോ ഗുഹാഗഹനവാന് മഹാന്। തത്ര വായുസുതഃ സര്വം വിചിനോതി സ്മ പര്വതമ്
ആ പ്രദേശം അന്വേഷിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതും, വലിയതും, ഗുഹകളും കാടുകളും നിറഞ്ഞതുമാണ്. അവിടെ വായുപുത്രൻ മുഴുവൻ പർവ്വതവും അന്വേഷിച്ചു.
പരസ്പരേണ രഹിതാ അന്യോന്യസ്യാവിദൂരതഃ। ഗജോ ഗവാക്ഷോ ഗവയഃ ശരഭോ ഗന്ധമാദനഃ
ഒരേ സ്ഥലത്ത് അടുത്ത് തന്നെ ഇരുന്നിട്ടും, ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ ഇവർ പരസ്പരം അകന്ന് നിന്നിരുന്നു.
മൈന്ദശ്ച ദ്വിവിദശ്ചൈവ ഹനൂമാന് ജാമ്ബവാനപി। അങ്ഗദോ യുവരാജശ്ച താരശ്ച വനഗോചരഃ
മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും, ഹനുമാനും ജാംബവാനും, രാജകുമാരനായ അങ്ങദനും കാടിലെ താമസക്കാരനായ താരനും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ഗിരിജാലാവൃതാന് ദേശാന് മാര്ഗിത്വാ ദക്ഷിണാം ദിശമ്। വിചിന്വന്തസ്തതസ്തത്ര ദദൃശുര്വിവൃതം ബിലമ്
പർവതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങൾ ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ അന്വേഷിച്ച ശേഷം, അവർ അവിടെ തുറന്ന ഒരു ഗുഹ കണ്ടു.
ദുര്ഗമൃക്ഷബിലം നാമ ദാനവേനാഭിരക്ഷിതമ്। ക്ഷുത്പിപാസാപരീതാസ്തു ശ്രാന്താസ്തു സലിലാര്ഥിനഃ
ദുര്ഗമൃക്ഷ എന്ന പേരിലുള്ള, ഒരു അസുരൻ കാവൽ നിന്നിരുന്ന കടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ആ ഗുഹയിലേക്ക്, വിശന്നും ദാഹിച്ചും ക്ഷീണിച്ചും വെള്ളം തേടിയെത്തി.
അവകീര്ണം ലതാവൃക്ഷൈര്ദദൃശുസ്തേ മഹാബിലമ്। തത്ര ക്രൌഞ്ചാശ്ച ഹംസാശ്ച സാരസാശ്ചാപി നിഷ്ക്രമന്
ലതകളും വൃക്ഷങ്ങളും കയറി വളർന്ന വലിയ ആ ഗുഹ അവർ കണ്ടു; അവിടെ ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷികളും ഹംസകളും സാരസപ്പക്ഷികളും പുറത്തേക്കു പറന്നു വരികയായിരുന്നു.
ജലാര്ദ്രാശ്ചക്രവാകാശ്ച രക്താങ്ഗാഃ പദ്മരേണുഭിഃ। തതസ്തദ് ബിലമാസാദ്യ സുഗന്ധി ദുരതിക്രമമ്
വെള്ളത്തിൽ തണഞ്ഞ ചക്രവാകപ്പക്ഷികൾ, താമരപ്പൊടിയിൽ ചുവന്ന ശരീരങ്ങളോടെ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു; പിന്നെ, സുഗന്ധവും കടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുമായ ആ ഗുഹയിലേക്കു അവർ എത്തി.
വിസ്മയവ്യഗ്രമനസോ ബഭൂവുര്വാനരര്ഷഭാഃ। സംജാതപരിശങ്കാസ്തേ തദ് ബിലം പ്ലവഗോത്തമാഃ
ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ അത്ഭുതവും ആശങ്കയും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ നിന്നു; ആ ഗുഹയെക്കുറിച്ച് അവർക്കു സംശയം തോന്നി.
അഭ്യപദ്യന്ത സംഹൃഷ്ടാസ്തേജോവന്തോ മഹാബലാഃ। നാനാസത്ത്വസമാകീര്ണം ദൈത്യേന്ദ്രനിലയോപമമ്
എങ്കിലും സന്തോഷത്തോടെയും ശക്തിയോടെയും ആ മഹാബലികൾ, പലവിധ ജീവികൾ നിറഞ്ഞ, അസുരരാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തെപ്പോലെയുള്ള ആ ഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു.
ദുര്ദര്ശമിവ ഘോരം ച ദുര്വിഗാഹ്യം ച സര്വശഃ। തതഃ പര്വതകൂടാഭോ ഹനൂമാന് മാരുതാത്മജഃ
കാണാൻ ഭയാനകവും മുഴുവൻ കടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുമായ ആ ഗുഹയെ, പർവതശിഖരത്തെപ്പോലെയുള്ള വായുവിന്റെ മകനായ ഹനുമാൻ അവിടെ നിന്നു.
അബ്രവീദ് വാനരാന് ഘോരാന് കാന്താരവനകോവിദഃ। ഗിരിജാലാവൃതാന് ദേശാന് മാര്ഗിത്വാ ദക്ഷിണാം ദിശമ്
കാട്ടിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ ഹനുമാൻ ഭയാനകമായ വാനരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'പർവതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങൾ ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ അന്വേഷിച്ച ശേഷം—'
വയം സര്വേ പരിശ്രാന്താ ന ച പശ്യാമ മൈഥിലീമ്। അസ്മാച്ചാപി ബിലാദ്ധംസാഃ ക്രൌഞ്ചാശ്ച സഹ സാരസൈഃ
'നാം എല്ലാവരും വളരെ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ മൈതിലിയെ എങ്ങും കാണുന്നില്ല; എന്നാൽ ഈ ഗുഹയിൽ നിന്ന് ഹംസകളും ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷികളും സാരസപ്പക്ഷികളും പുറത്തുവരുന്നു.'
ജലാര്ദ്രാശ്ചക്രവാകാശ്ച നിഷ്പതന്തി സ്മ സര്വശഃ। നൂനം സലിലവാനത്ര കൂപോ വാ യദി വാ ഹ്രദഃ
'വെള്ളത്തിൽ തണഞ്ഞ ചക്രവാകപ്പക്ഷികൾ എല്ലായിടത്തും പറന്നു പോകുന്നു; തീർച്ചയായും ഇവിടെ വെള്ളമുള്ള കിണർ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ചെരുവോ ഉണ്ടാവണം.'
തഥാ ചേമേ ബിലദ്വാരേ സ്നിഗ്ധാസ്തിഷ്ഠന്തി പാദപാഃ। ഇത്യുക്താസ്തദ് ബിലം സര്വേ വിവിശുസ്തിമിരാവൃതമ്
'ഇവിടെ ഗുഹയുടെ വാതിലിൽ പുഷ്ടിയുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ നില്ക്കുന്നു'; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാവരും ആ ഇരുണ്ട ഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു.
അചന്ദ്രസൂര്യം ഹരയോ ദദൃശൂ രോമഹര്ഷണമ്। നിശാമ്യ തസ്മാത് സിംഹാംശ്ച താംസ്താംശ്ച മൃഗപക്ഷിണഃ
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഇല്ലാത്ത, രോമങ്ങൾ നട്ടു നിൽക്കാൻ ഇടയാക്കിയ സ്ഥലമാണ് വാനരന്മാർ കണ്ടത്; അവിടെ നിന്ന് അവർ സിംഹങ്ങളെയും പലവിധ കാട്ടുമൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും കണ്ടു.
പ്രവിഷ്ടാ ഹരിശാര്ദൂലാ ബിലം തിമിരസംവൃതമ്। ന തേഷാം സജ്ജതേ ദൃഷ്ടിര്ന തേജോ ന പരാക്രമഃ
കാട്ടുപുലികളെപ്പോലെയുള്ള വാനരന്മാർ ഇരുണ്ടതിൽ മൂടപ്പെട്ട ആ ഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു; അവർക്കു കാഴ്ചയും പ്രകാശവും ശക്തിയും പ്രവർത്തിച്ചില്ല.
വായോരിവ ഗതിസ്തേഷാം ദൃഷ്ടിസ്തമസി വര്തതേ। തേ പ്രവിഷ്ടാസ്തു വേഗേന തദ് ബിലം കപികുഞ്ജരാഃ
കാറ്റുപോലെ അവർക്കു കാഴ്ച ഇരുണ്ടതിൽ സഞ്ചരിച്ചു; ആ വാനരഗണങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ആ ഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു.
പ്രകാശം ചാഭിരാമം ച ദദൃശുര്ദേശമുത്തമമ്। തതസ്തസ്മിന് ബിലേ ഭീമേ നാനാപാദപസംകുലേ
അവർ മനോഹരവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ഉത്തമമായ ഒരു പ്രദേശം കണ്ടു; പിന്നെ, ആ ഭയാനകമായ, പലതരം വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഗുഹയിൽ,
അന്യോന്യം സമ്പരിഷ്വജ്യ ജഗ്മുര്യോജനമന്തരമ്। തേ നഷ്ടസംജ്ഞാസ്തൃഷിതാഃ സമ്ഭ്രാന്താഃ സലിലാര്ഥിനഃ
ഒരോരുത്തരെയും ചേർത്ത് പിടിച്ച് അവർ ഒരു യോജന ദൂരം നടന്നു; അവർക്കു ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ദാഹവും ആശങ്കയും കൊണ്ട് വെള്ളം തേടി അലയുകയായിരുന്നു.
പരിപേതുര്ബിലേ തസ്മിന് കംചിത് കാലമതന്ദ്രിതാഃ। തേ കൃശാ ദീനവദനാഃ പരിശ്രാന്താഃ പ്ലവങ്ഗമാഃ
അവിടെ ചില സമയത്തേക്ക് മണ്ടിപ്പോയ കുരങ്ങുകൾ ക്ഷീണിച്ച മുഖത്തോടും ക്ഷീണിതരായ ശരീരത്തോടും കൂടി അത്രയേറെ ചുറ്റി നടന്നു.
ആലോകം ദദൃശുര്വീരാ നിരാശാ ജീവിതേ യദാ। തതസ്തം ദേശമാഗമ്യ സൌമ്യാ വിതിമിരം വനമ്
ജീവിതത്തിൽ ആശയില്ലാതെ ഇരുന്ന വീരന്മാർക്ക് വെളിച്ചം കാണാൻ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവർ ആ സ്ഥലത്ത് എത്തി, അന്ധകാരം ഇല്ലാത്ത മനോഹരമായ ഒരു വനം കണ്ടു.
ദദൃശുഃ കാഞ്ചനാന് വൃക്ഷാന് ദീപ്തവൈശ്വാനരപ്രഭാന്। സാലാംസ്താലാംസ്തമാലാംശ്ച പുംനാഗാന് വഞ്ജുലാന് ധവാന്
അവർ തീപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന പൊന്നിൻ മരങ്ങളും, ശാല, താള, തമാല, പുന്നാഗം, വഞ്ചുലം, ധവം എന്നിവയും കണ്ടു.
ചമ്പകാന് നാഗവൃക്ഷാംശ്ച കര്ണികാരാംശ്ച പുഷ്പിതാന്। സ്തബകൈഃ കാഞ്ചനൈശ്ചിത്രൈ രക്തൈഃ കിസലയൈസ്തഥാ
ചമ്പകവും നാഗവൃക്ഷവും പൂത്ത കർണികാരവും, പൊന്നിൻ പൂക്കളും ചുവപ്പു തളിരുകളും നിറഞ്ഞ ശാഖകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ആപീഡൈശ്ച ലതാഭിശ്ച ഹേമാഭരണഭൂഷിതാന്। തരുണാദിത്യസംകാശാന് വൈദൂര്യമയവേദികാന്
പൊന്നിൻ അലങ്കാരങ്ങൾ അണിഞ്ഞ ലതകളും, പുതുമയുള്ള സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന മരങ്ങളും, വൈഡൂര്യരത്നങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ച പടികൾക്കുമേൽ അവയെല്ലാം നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ബിഭ്രാജമാനാന് വപുഷാ പാദപാംശ്ച ഹിരണ്മയാന്। നീലവൈദൂര്യവര്ണാശ്ച പദ്മിനീഃ പതഗൈര്വൃതാഃ
രൂപത്തിൽ പ്രകാശമുള്ള പൊന്നിൻ മരങ്ങളും, നീല വൈഡൂര്യ നിറത്തിലുള്ള താമരകളും, പക്ഷികൾ ചുറ്റുമിരുന്നവയും അവിടെ കാണാമായിരുന്നു.
മഹദ്ഭിഃ കാഞ്ചനൈര്വൃക്ഷൈര്വൃതാ ബാലാര്കസംനിഭൈഃ। ജാതരൂപമയൈര്മത്സ്യൈര്മഹദ്ഭിശ്ചാഥ പങ്കജൈഃ
പുതിയ സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന വലിയ പൊന്നിൻ മരങ്ങൾ ചുറ്റും, ശുദ്ധമായ പൊന്നിൽ നിർമ്മിച്ച മീനുകളും വലിയ താമരകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
നലിനീസ്തത്ര ദദൃശുഃ പ്രസന്നസലിലായുതാഃ। കാഞ്ചനാനി വിമാനാനി രാജതാനി തഥൈവ ച
അവിടെ അവർ സുതാര്യമായ വെള്ളം നിറഞ്ഞ താമരക്കുളങ്ങളും, പൊന്നും വെള്ളിയും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച മനോഹരമായ മാളികകളും കണ്ടു.
തപനീയഗവാക്ഷാണി മുക്താജാലാവൃതാനി ച। ഹൈമരാജതഭൌമാനി വൈദൂര്യമണിമന്തി ച
പൊന്നിൻ ജനാലകളും മുത്ത് വലകളും, പൊന്നും വെള്ളിയും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച നിലങ്ങളും, വൈഡൂര്യരത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവയും അവിടെ കണ്ടു.
ദദൃശുസ്തത്ര ഹരയോ ഗൃഹമുഖ്യാനി സര്വശഃ। പുഷ്പിതാന് ഫലിനോ വൃക്ഷാന് പ്രവാലമണിസംനിഭാന്
അവിടെ കുരങ്ങുകൾ എല്ലായിടത്തും മനോഹരമായ വീടുകളും, പൂക്കളും പഴങ്ങളും നിറഞ്ഞ മരങ്ങളും, പവഴയും രത്നങ്ങളും പോലെയുള്ളവയും കണ്ടു.