അനിര്വേദം ച ദാക്ഷ്യം ച മനസശ്ചാപരാജയമ്। കാര്യസിദ്ധികരാണ്യാഹുസ്തസ്മാദേതദ് ബ്രവീമ്യഹമ്
പ്രയത്നവും, കഴിവും, മനസ്സിന്റെ തോൽവിയില്ലായ്മയും വിജയത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് പറയുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇതു പറയുന്നത്.
അദ്യാപീദം വനം ദുര്ഗം വിചിന്വന്തു വനൌകസഃ। ഖേദം ത്യക്ത്വാ പുനഃ സര്വം വനമേവ വിചിന്വതാമ്
ഇപ്പോഴും ഈ കഠിനമായ കാട് തിരയട്ടെ. ക്ഷീണം വിട്ട്, എല്ലാവരും വീണ്ടും കാടിന്റെ മുഴുവൻ ഭാഗവും അന്വേഷിക്കണം.
അവശ്യം കുര്വതാം തസ്യ ദൃശ്യതേ കര്മണഃ ഫലമ്। പരം നിര്വേദമാഗമ്യ നഹി നോന്മീലനം ക്ഷമമ്
ശ്രമം തുടരുന്നവർക്ക് നിർബന്ധമായും ഫലം ലഭിക്കും. എന്നാൽ നിരാശയിൽ ആകുമ്പോൾ വിജയത്തിനാവശ്യമില്ല.
സുഗ്രീവഃ ക്രോധനോ രാജാ തീക്ഷ്ണദണ്ഡശ്ച വാനരാഃ। ഭേതവ്യം തസ്യ സതതം രാമസ്യ ച മഹാത്മനഃ
സുഗ്രീവൻ കോപമുള്ള രാജാവാണ്, കഠിനമായ ശിക്ഷ നൽകുന്നവനാണ്. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ എപ്പോഴും അവനെയും മഹാത്മാവായ രാമനെയും ഭയപ്പെടണം.
ഹിതാര്ഥമേതദുക്തം വഃ ക്രിയതാം യദി രോചതേ। ഉച്യതാം ഹി ക്ഷമം യത് തത് സര്വേഷാമേവ വാനരാഃ
നിങ്ങളുടെ നല്ലതിനായാണ് ഇതു പറഞ്ഞത്. നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമാണെങ്കിൽ ചെയ്യാം. എല്ലാവരും എന്തെങ്കിലും ഉചിതമായത് പറയാൻ തയ്യാറാണെങ്കിൽ പറയട്ടെ.
അങ്ഗദസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ വചനം ഗന്ധമാദനഃ। ഉവാച വ്യക്തയാ വാചാ പിപാസാശ്രമഖിന്നയാ
അംഗദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഗന്ധമാദനൻ ദാഹവും ക്ഷീണവും കൊണ്ടു തളർന്നിരുന്നിട്ടും, വ്യക്തമായി മറുപടി പറഞ്ഞു.
സദൃശം ഖലു വോ വാക്യമങ്ഗദോ യദുവാച ഹ। ഹിതം ചൈവാനുകൂലം ച ക്രിയതാമസ്യ ഭാഷിതമ്
അംഗദൻ പറഞ്ഞത് നിങ്ങള്ക്ക് യോജിച്ചതും നല്ലതും അനുകൂലവുമാണ്. അവൻ പറഞ്ഞത് ചെയ്യണം.
പുനര്മാര്ഗാമഹേ ശൈലാന് കന്ദരാംശ്ച ശിലാംസ്തഥാ। കാനനാനി ച ശൂന്യാനി ഗിരിപ്രസ്രവണാനി ച
നാം വീണ്ടും മലകളും ഗുഹകളും പാറകളും, ശൂന്യമായ കാടുകളും മലപ്രവാഹങ്ങളും അന്വേഷിക്കാം.
യഥോദ്ദിഷ്ടാനി സര്വാണി സുഗ്രീവേണ മഹാത്മനാ। വിചിന്വന്തു വനം സര്വേ ഗിരിദുര്ഗാണി സംഗതാഃ
മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവൻ നിർദ്ദേശിച്ച എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളും, എല്ലാവരും ചേർന്ന് കാടും മലകളിലെ കഠിനപ്രദേശങ്ങളും അന്വേഷിക്കണം.
തതഃ സമുത്ഥായ പുനര്വാനരാസ്തേ മഹാബലാഃ। വിന്ധ്യകാനനസംകീര്ണാം വിചേരുര്ദക്ഷിണാം ദിശമ്
അതിനുശേഷം ആ മഹാബലശാലികൾ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു, വിന്ധ്യകാടുകൾ നിറഞ്ഞ ദക്ഷിണദിശയിൽ അന്വേഷിച്ചു.
തേ ശാരദാഭ്രപ്രതിമം ശ്രീമദ്രജതപര്വതമ്। ശൃങ്ഗവന്തം ദരീവന്തമധിരുഹ്യ ച വാനരാഃ
വാനരങ്ങൾ ശാരദകാലത്തെ മേഘംപോലുള്ള, മനോഹരമായ വെള്ളിമല, അതിന്റെ കൊമ്പുകളും ഗുഹകളും നിറഞ്ഞതും, കയറി.
തത്ര ലോധ്രവനം രമ്യം സപ്തപര്ണവനാനി ച। വിചിന്വന്തോ ഹരിവരാഃ സീതാദര്ശനകാംക്ഷിണഃ
സീതയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ അവിടെ മനോഹരമായ ലോധ്രവനവും സപ്തപർണ്ണവനങ്ങളും അന്വേഷിച്ചു.
തസ്യാഗ്രമധിരൂഢാസ്തേ ശ്രാന്താ വിപുലവിക്രമാഃ। ന പശ്യന്തി സ്മ വൈദേഹീം രാമസ്യ മഹിഷീം പ്രിയാമ്
അവൻമാർ അതിന്റെ മുകളിലേക്ക് കയറി, ക്ഷീണിച്ചും ശക്തിയോടെ ആയിട്ടും, വൈദേഹിയെ, രാമന്റെ പ്രിയഭാര്യയെ, കണ്ടില്ല.
തേ തു ദൃഷ്ടിഗതം ദൃഷ്ട്വാ തം ശൈലം ബഹുകന്ദരമ്। അധ്യാരോഹന്ത ഹരയോ വീക്ഷമാണാഃ സമന്തതഃ
പല ഗുഹകളുള്ള ആ മല അവർക്കു കാഴ്ചയിൽ വന്നപ്പോൾ, വാനരങ്ങൾ അതിൽ കയറി, ചുറ്റും നോക്കി അന്വേഷിച്ചു.
അവരുഹ്യ തതോ ഭൂമിം ശ്രാന്താ വിഗതചേതസഃ। സ്ഥിതാ മുഹൂര്തം തത്രാഥ വൃക്ഷമൂലമുപാശ്രിതാഃ
അതിനുശേഷം അവർ നിലത്തിറങ്ങി, ക്ഷീണിച്ചും മനസ്സില്ലാതെയും, ഒരു നിമിഷം അവിടെ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ നിന്നു വിശ്രമിച്ചു.
തേ മുഹൂര്തം സമാശ്വസ്താഃ കിംചിദ്ഭഗ്നപരിശ്രമാഃ। പുനരേവോദ്യതാഃ കൃത്സ്നാം മാര്ഗിതും ദക്ഷിണാം ദിശമ്
അവർ കുറേ നേരം വിശ്രമിച്ച്, ക്ഷീണം കുറച്ച്, വീണ്ടും മുഴുവൻ ദക്ഷിണദിശയിൽ അന്വേഷിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
ഹനുമത്പ്രമുഖാസ്താവത് പ്രസ്ഥിതാഃ പ്ലവഗര്ഷഭാഃ। വിന്ധ്യമേവാദിതഃ കൃത്വാ വിചേരുശ്ച സമന്തതഃ
ഹനുമാൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ വിന്ധ്യപർവ്വതം ആരംഭമാക്കി ചുറ്റും അന്വേഷിച്ചു.
thumb|പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിലെ അൻപതാമത്തെ സർഗം കേൾക്കൂ.
സഹ താരാങ്ഗദാഭ്യാം തു സംഗമ്യ ഹനുമാന് കപിഃ। വിചിനോതി ച വിന്ധ്യസ്യ ഗുഹാശ്ച ഗഹനാനി ച
താരയും അംഗദനും കൂടെ ചേർന്ന് ഹനുമാൻ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിലെ ഗുഹകളും കാടുകളും അന്വേഷിച്ചു.
സിംഹശാര്ദൂലജുഷ്ടാശ്ച ഗുഹാശ്ച പരിതസ്തദാ। വിഷമേഷു നഗേന്ദ്രസ്യ മഹാപ്രസ്രവണേഷു ച
അവിടെ ചുറ്റും സിംഹങ്ങളും കടുവകളും താമസിക്കുന്ന ഗുഹകളും, മലയുടെ ദുർഗമമായ ഭാഗങ്ങളിലും വലിയ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു.
ആസേദുസ്തസ്യ ശൈലസ്യ കോടിം ദക്ഷിണപശ്ചിമാമ്। തേഷാം തത്രൈവ വസതാം സ കാലോ വ്യത്യവര്തത
അവർ ആ മലയുടെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തെ കൊടുമുടി എത്തി. അവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ ആ സമയം അവർക്കു കടന്നുപോയി.
സ ഹി ദേശോ ദുരന്വേഷ്യോ ഗുഹാഗഹനവാന് മഹാന്। തത്ര വായുസുതഃ സര്വം വിചിനോതി സ്മ പര്വതമ്
ആ പ്രദേശം അന്വേഷിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതും, വലിയതും, ഗുഹകളും കാടുകളും നിറഞ്ഞതുമാണ്. അവിടെ വായുപുത്രൻ മുഴുവൻ പർവ്വതവും അന്വേഷിച്ചു.
പരസ്പരേണ രഹിതാ അന്യോന്യസ്യാവിദൂരതഃ। ഗജോ ഗവാക്ഷോ ഗവയഃ ശരഭോ ഗന്ധമാദനഃ
ഒരേ സ്ഥലത്ത് അടുത്ത് തന്നെ ഇരുന്നിട്ടും, ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗവയൻ, ശരഭൻ, ഗന്ധമാദനൻ ഇവർ പരസ്പരം അകന്ന് നിന്നിരുന്നു.
മൈന്ദശ്ച ദ്വിവിദശ്ചൈവ ഹനൂമാന് ജാമ്ബവാനപി। അങ്ഗദോ യുവരാജശ്ച താരശ്ച വനഗോചരഃ
മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും, ഹനുമാനും ജാംബവാനും, രാജകുമാരനായ അങ്ങദനും കാടിലെ താമസക്കാരനായ താരനും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ഗിരിജാലാവൃതാന് ദേശാന് മാര്ഗിത്വാ ദക്ഷിണാം ദിശമ്। വിചിന്വന്തസ്തതസ്തത്ര ദദൃശുര്വിവൃതം ബിലമ്
പർവതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങൾ ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ അന്വേഷിച്ച ശേഷം, അവർ അവിടെ തുറന്ന ഒരു ഗുഹ കണ്ടു.
ദുര്ഗമൃക്ഷബിലം നാമ ദാനവേനാഭിരക്ഷിതമ്। ക്ഷുത്പിപാസാപരീതാസ്തു ശ്രാന്താസ്തു സലിലാര്ഥിനഃ
ദുര്ഗമൃക്ഷ എന്ന പേരിലുള്ള, ഒരു അസുരൻ കാവൽ നിന്നിരുന്ന കടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ആ ഗുഹയിലേക്ക്, വിശന്നും ദാഹിച്ചും ക്ഷീണിച്ചും വെള്ളം തേടിയെത്തി.
അവകീര്ണം ലതാവൃക്ഷൈര്ദദൃശുസ്തേ മഹാബിലമ്। തത്ര ക്രൌഞ്ചാശ്ച ഹംസാശ്ച സാരസാശ്ചാപി നിഷ്ക്രമന്
ലതകളും വൃക്ഷങ്ങളും കയറി വളർന്ന വലിയ ആ ഗുഹ അവർ കണ്ടു; അവിടെ ക്രൗഞ്ചപ്പക്ഷികളും ഹംസകളും സാരസപ്പക്ഷികളും പുറത്തേക്കു പറന്നു വരികയായിരുന്നു.
ജലാര്ദ്രാശ്ചക്രവാകാശ്ച രക്താങ്ഗാഃ പദ്മരേണുഭിഃ। തതസ്തദ് ബിലമാസാദ്യ സുഗന്ധി ദുരതിക്രമമ്
വെള്ളത്തിൽ തണഞ്ഞ ചക്രവാകപ്പക്ഷികൾ, താമരപ്പൊടിയിൽ ചുവന്ന ശരീരങ്ങളോടെ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു; പിന്നെ, സുഗന്ധവും കടക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുമായ ആ ഗുഹയിലേക്കു അവർ എത്തി.
വിസ്മയവ്യഗ്രമനസോ ബഭൂവുര്വാനരര്ഷഭാഃ। സംജാതപരിശങ്കാസ്തേ തദ് ബിലം പ്ലവഗോത്തമാഃ
ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ അത്ഭുതവും ആശങ്കയും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ നിന്നു; ആ ഗുഹയെക്കുറിച്ച് അവർക്കു സംശയം തോന്നി.
അഭ്യപദ്യന്ത സംഹൃഷ്ടാസ്തേജോവന്തോ മഹാബലാഃ। നാനാസത്ത്വസമാകീര്ണം ദൈത്യേന്ദ്രനിലയോപമമ്
എങ്കിലും സന്തോഷത്തോടെയും ശക്തിയോടെയും ആ മഹാബലികൾ, പലവിധ ജീവികൾ നിറഞ്ഞ, അസുരരാജാവിന്റെ വാസസ്ഥലത്തെപ്പോലെയുള്ള ആ ഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു.