രാവണോഽയമിതി ജ്ഞാത്വാ തലേനാഭിജഘാന ഹ। സ വാലിപുത്രാഭിഹതോ വക്ത്രാച്ഛോണിതമുദ്വമന്
ഇത് രാവണനാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ അങ്കദൻ തന്റെ കൈകൊണ്ട് അവനെ ശക്തമായി അടിച്ചു.
അസുരോ ന്യപതദ് ഭൂമൌ പര്യസ്ത ഇവ പര്വതഃ। തേ തു തസ്മിന് നിരുച്ഛ്വാസേ വാനരാ ജിതകാശിനഃ
വാലിയുടെ മകൻ അടിച്ചതോടെ ആ അസുരൻ പർവ്വതം വീണുപോലെയായി നിലത്തേക്ക് വീണു, വായിൽ നിന്ന് രക്തം ഊറിച്ചു.
വ്യചിന്വന് പ്രായശസ്തത്ര സര്വം തേ ഗിരിഗഹ്വരമ്। വിചിതം തു തതഃ സര്വം സര്വേ തേ കാനനൌകസഃ
അസുരൻ ശ്വാസംമുട്ടി വീണതോടെ വിജയിച്ച വാനരന്മാർ ആ പർവ്വതത്തിലെ ഗുഹകളെ മുഴുവനും തിരഞ്ഞു.
അന്യദേവാപരം ഘോരം വിവിശുര്ഗിരിഗഹ്വരമ്। തേ വിചിത്യ പുനഃ ഖിന്നാ വിനിഷ്പത്യ സമാഗതാഃ। ഏകാന്തേ വൃക്ഷമൂലേ തു നിഷേദുര്ദീനമാനസാഃ
അവിടെ എല്ലാം തിരഞ്ഞശേഷം, ആ വനവാസികൾ മറ്റൊരു ഭയാനകമായ പർവ്വതഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു. വീണ്ടും തിരഞ്ഞു, ക്ഷീണിച്ച് പുറത്തു വന്നു, ഒറ്റയ്ക്ക് ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ ദുഃഖത്തോടെ ഇരുന്നു.
thumb|ഏകോനപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഏകോനപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ഇപ്പോൾ നാല്പത്തൊമ്പതാമത്തെ സർഗ്ഗം കേൾക്കുവിൻ.
അഥാങ്ഗദസ്തദാ സര്വാന് വാനരാനിദമബ്രവീത്। പരിശ്രാന്തോ മഹാപ്രാജ്ഞഃ സമാശ്വാസ്യ ശനൈര്വചഃ
അപ്പോൾ അങ്കദൻ, വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവനും ക്ഷീണിച്ചവനും ആയതുകൊണ്ട്, എല്ലാ വാനരന്മാരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വനാനി ഗിരയോ നദ്യോ ദുര്ഗാണി ഗഹനാനി ച। ദരീ ഗിരിഗുഹാശ്ചൈവ വിചിതാഃ സര്വമന്തതഃ
വനങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, നദികൾ, കഠിനവും കാട്ടും സ്ഥലങ്ങൾ, പാളങ്ങൾ, പർവ്വതഗുഹകൾ — എല്ലാം നാം പൂർണ്ണമായും തിരഞ്ഞു.
തത്ര തത്ര സഹാസ്മാഭിര്ജാനകീ ന ച ദൃശ്യതേ। തഥാ രക്ഷോഽപഹര്താ ച സീതായാശ്ചൈവ ദുഷ്കൃതീ
നാം എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞിട്ടും, ജാനകിയെ കാണാനായില്ല. സീതയെ അപഹരിച്ച ദുഷ്ടൻ പോലും എവിടെയും കാണുന്നില്ല.
കാലശ്ച നോ മഹാന് യാതഃ സുഗ്രീവശ്ചോഗ്രശാസനഃ। തസ്മാദ് ഭവന്തഃ സഹിതാ വിചിന്വന്തു സമന്തതഃ
നമുക്ക് വലിയ സമയം കഴിഞ്ഞു. സുഗ്രീവൻ കഠിനമായ ആജ്ഞകൾ ഉള്ള രാജാവാണ്. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ചേർന്ന് എല്ലാ ദിശകളിലും തിരയണം.
വിഹായ തന്ദ്രീം ശോകം ച നിദ്രാം ചൈവ സമുത്ഥിതാമ്। വിചിനുധ്വം തഥാ സീതാം പശ്യാമോ ജനകാത്മജാമ്
മന്ദത, ദുഃഖം, ഉറക്കം എന്നിവയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, സീതയെ നാം കാണാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ തിരയണം.
അനിര്വേദം ച ദാക്ഷ്യം ച മനസശ്ചാപരാജയമ്। കാര്യസിദ്ധികരാണ്യാഹുസ്തസ്മാദേതദ് ബ്രവീമ്യഹമ്
പ്രയത്നവും, കഴിവും, മനസ്സിന്റെ തോൽവിയില്ലായ്മയും വിജയത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് പറയുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇതു പറയുന്നത്.
അദ്യാപീദം വനം ദുര്ഗം വിചിന്വന്തു വനൌകസഃ। ഖേദം ത്യക്ത്വാ പുനഃ സര്വം വനമേവ വിചിന്വതാമ്
ഇപ്പോഴും ഈ കഠിനമായ കാട് തിരയട്ടെ. ക്ഷീണം വിട്ട്, എല്ലാവരും വീണ്ടും കാടിന്റെ മുഴുവൻ ഭാഗവും അന്വേഷിക്കണം.
അവശ്യം കുര്വതാം തസ്യ ദൃശ്യതേ കര്മണഃ ഫലമ്। പരം നിര്വേദമാഗമ്യ നഹി നോന്മീലനം ക്ഷമമ്
ശ്രമം തുടരുന്നവർക്ക് നിർബന്ധമായും ഫലം ലഭിക്കും. എന്നാൽ നിരാശയിൽ ആകുമ്പോൾ വിജയത്തിനാവശ്യമില്ല.
സുഗ്രീവഃ ക്രോധനോ രാജാ തീക്ഷ്ണദണ്ഡശ്ച വാനരാഃ। ഭേതവ്യം തസ്യ സതതം രാമസ്യ ച മഹാത്മനഃ
സുഗ്രീവൻ കോപമുള്ള രാജാവാണ്, കഠിനമായ ശിക്ഷ നൽകുന്നവനാണ്. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ എപ്പോഴും അവനെയും മഹാത്മാവായ രാമനെയും ഭയപ്പെടണം.
ഹിതാര്ഥമേതദുക്തം വഃ ക്രിയതാം യദി രോചതേ। ഉച്യതാം ഹി ക്ഷമം യത് തത് സര്വേഷാമേവ വാനരാഃ
നിങ്ങളുടെ നല്ലതിനായാണ് ഇതു പറഞ്ഞത്. നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമാണെങ്കിൽ ചെയ്യാം. എല്ലാവരും എന്തെങ്കിലും ഉചിതമായത് പറയാൻ തയ്യാറാണെങ്കിൽ പറയട്ടെ.
അങ്ഗദസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ വചനം ഗന്ധമാദനഃ। ഉവാച വ്യക്തയാ വാചാ പിപാസാശ്രമഖിന്നയാ
അംഗദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഗന്ധമാദനൻ ദാഹവും ക്ഷീണവും കൊണ്ടു തളർന്നിരുന്നിട്ടും, വ്യക്തമായി മറുപടി പറഞ്ഞു.
സദൃശം ഖലു വോ വാക്യമങ്ഗദോ യദുവാച ഹ। ഹിതം ചൈവാനുകൂലം ച ക്രിയതാമസ്യ ഭാഷിതമ്
അംഗദൻ പറഞ്ഞത് നിങ്ങള്ക്ക് യോജിച്ചതും നല്ലതും അനുകൂലവുമാണ്. അവൻ പറഞ്ഞത് ചെയ്യണം.
പുനര്മാര്ഗാമഹേ ശൈലാന് കന്ദരാംശ്ച ശിലാംസ്തഥാ। കാനനാനി ച ശൂന്യാനി ഗിരിപ്രസ്രവണാനി ച
നാം വീണ്ടും മലകളും ഗുഹകളും പാറകളും, ശൂന്യമായ കാടുകളും മലപ്രവാഹങ്ങളും അന്വേഷിക്കാം.
യഥോദ്ദിഷ്ടാനി സര്വാണി സുഗ്രീവേണ മഹാത്മനാ। വിചിന്വന്തു വനം സര്വേ ഗിരിദുര്ഗാണി സംഗതാഃ
മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവൻ നിർദ്ദേശിച്ച എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളും, എല്ലാവരും ചേർന്ന് കാടും മലകളിലെ കഠിനപ്രദേശങ്ങളും അന്വേഷിക്കണം.
തതഃ സമുത്ഥായ പുനര്വാനരാസ്തേ മഹാബലാഃ। വിന്ധ്യകാനനസംകീര്ണാം വിചേരുര്ദക്ഷിണാം ദിശമ്
അതിനുശേഷം ആ മഹാബലശാലികൾ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു, വിന്ധ്യകാടുകൾ നിറഞ്ഞ ദക്ഷിണദിശയിൽ അന്വേഷിച്ചു.
തേ ശാരദാഭ്രപ്രതിമം ശ്രീമദ്രജതപര്വതമ്। ശൃങ്ഗവന്തം ദരീവന്തമധിരുഹ്യ ച വാനരാഃ
വാനരങ്ങൾ ശാരദകാലത്തെ മേഘംപോലുള്ള, മനോഹരമായ വെള്ളിമല, അതിന്റെ കൊമ്പുകളും ഗുഹകളും നിറഞ്ഞതും, കയറി.
തത്ര ലോധ്രവനം രമ്യം സപ്തപര്ണവനാനി ച। വിചിന്വന്തോ ഹരിവരാഃ സീതാദര്ശനകാംക്ഷിണഃ
സീതയെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ അവിടെ മനോഹരമായ ലോധ്രവനവും സപ്തപർണ്ണവനങ്ങളും അന്വേഷിച്ചു.
തസ്യാഗ്രമധിരൂഢാസ്തേ ശ്രാന്താ വിപുലവിക്രമാഃ। ന പശ്യന്തി സ്മ വൈദേഹീം രാമസ്യ മഹിഷീം പ്രിയാമ്
അവൻമാർ അതിന്റെ മുകളിലേക്ക് കയറി, ക്ഷീണിച്ചും ശക്തിയോടെ ആയിട്ടും, വൈദേഹിയെ, രാമന്റെ പ്രിയഭാര്യയെ, കണ്ടില്ല.
തേ തു ദൃഷ്ടിഗതം ദൃഷ്ട്വാ തം ശൈലം ബഹുകന്ദരമ്। അധ്യാരോഹന്ത ഹരയോ വീക്ഷമാണാഃ സമന്തതഃ
പല ഗുഹകളുള്ള ആ മല അവർക്കു കാഴ്ചയിൽ വന്നപ്പോൾ, വാനരങ്ങൾ അതിൽ കയറി, ചുറ്റും നോക്കി അന്വേഷിച്ചു.
അവരുഹ്യ തതോ ഭൂമിം ശ്രാന്താ വിഗതചേതസഃ। സ്ഥിതാ മുഹൂര്തം തത്രാഥ വൃക്ഷമൂലമുപാശ്രിതാഃ
അതിനുശേഷം അവർ നിലത്തിറങ്ങി, ക്ഷീണിച്ചും മനസ്സില്ലാതെയും, ഒരു നിമിഷം അവിടെ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ നിന്നു വിശ്രമിച്ചു.
തേ മുഹൂര്തം സമാശ്വസ്താഃ കിംചിദ്ഭഗ്നപരിശ്രമാഃ। പുനരേവോദ്യതാഃ കൃത്സ്നാം മാര്ഗിതും ദക്ഷിണാം ദിശമ്
അവർ കുറേ നേരം വിശ്രമിച്ച്, ക്ഷീണം കുറച്ച്, വീണ്ടും മുഴുവൻ ദക്ഷിണദിശയിൽ അന്വേഷിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
ഹനുമത്പ്രമുഖാസ്താവത് പ്രസ്ഥിതാഃ പ്ലവഗര്ഷഭാഃ। വിന്ധ്യമേവാദിതഃ കൃത്വാ വിചേരുശ്ച സമന്തതഃ
ഹനുമാൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ വിന്ധ്യപർവ്വതം ആരംഭമാക്കി ചുറ്റും അന്വേഷിച്ചു.
thumb|പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിലെ അൻപതാമത്തെ സർഗം കേൾക്കൂ.
സഹ താരാങ്ഗദാഭ്യാം തു സംഗമ്യ ഹനുമാന് കപിഃ। വിചിനോതി ച വിന്ധ്യസ്യ ഗുഹാശ്ച ഗഹനാനി ച
താരയും അംഗദനും കൂടെ ചേർന്ന് ഹനുമാൻ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിലെ ഗുഹകളും കാടുകളും അന്വേഷിച്ചു.
സിംഹശാര്ദൂലജുഷ്ടാശ്ച ഗുഹാശ്ച പരിതസ്തദാ। വിഷമേഷു നഗേന്ദ്രസ്യ മഹാപ്രസ്രവണേഷു ച
അവിടെ ചുറ്റും സിംഹങ്ങളും കടുവകളും താമസിക്കുന്ന ഗുഹകളും, മലയുടെ ദുർഗമമായ ഭാഗങ്ങളിലും വലിയ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു.