ന ചാത്ര വൃക്ഷാ നൌഷധ്യോ ന വല്ല്യോ നാപി വീരുധഃ। സ്നിഗ്ധപത്രാഃ സ്ഥലേ യത്ര പദ്മിന്യഃ ഫുല്ലപങ്കജാഃ
അവിടെ മരങ്ങളോ ഔഷധികളോ വള്ളികളോ പുല്ലോ ഒന്നുമില്ല; നിലത്തേയ്ക്ക് മാത്രം പാടങ്ങളിൽ പൂത്തകുലമായ താമരകളും തഴച്ച ഇലകളും കാണാം.
പ്രേക്ഷണീയാഃ സുഗന്ധാശ്ച ഭ്രമരൈശ്ച വിവര്ജിതാഃ। കണ്ഡുര്നാമ മഹാഭാഗഃ സത്യവാദീ തപോധനഃ
അവ പാടങ്ങൾ മനോഹരവും സുഗന്ധവുമാണ്, പക്ഷേ തേനീച്ചകൾ അവയെ തൊടുന്നില്ല; അവിടെ കണ്ഡ് എന്ന മഹർഷി, സത്യവാദിയും വലിയ തപസ്സുകാരനുമായ ഒരാൾ താമസിച്ചിരുന്നു.
മഹര്ഷിഃ പരമാമര്ഷീ നിയമൈര്ദുഷ്പ്രധര്ഷണഃ। തസ്യ തസ്മിന് വനേ പുത്രോ ബാലകോ ദശവാര്ഷികഃ
അവൻ അത്യന്തം കഠിനവ്രതം പാലിക്കുന്ന മഹർഷിയായിരുന്നു; ആ കാട്ടിൽ അവന്റെ പത്തു വയസ്സുള്ള മകൻ അപ്രത്യക്ഷനായി, ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടേണ്ടതായിരുന്നു.
പ്രണഷ്ടോ ജീവിതാന്തായ ക്രുദ്ധസ്തേന മഹാമുനിഃ। തേന ധര്മാത്മനാ ശപ്തം കൃത്സ്നം തത്ര മഹദ്വനമ്
ഇത് കൊണ്ട് കോപിതനായ ആ മഹർഷി, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവൻ, ആ വലിയ കാട് മുഴുവൻ ശപിച്ചു.
അശരണ്യം ദുരാധര്ഷം മൃഗപക്ഷിവിവര്ജിതമ്। തസ്യ തേ കാനനാന്താംസ്തു ഗിരീണാം കന്ദരാണി ച
അത് ശൂന്യവും സമീപിക്കാനാവാത്തതും മൃഗങ്ങളോ പക്ഷികളോ ഇല്ലാത്തതുമായ കാടായി; അതിനാൽ നിങ്ങൾ ആ കാട്ടിന്റെ അറ്റങ്ങളെയും പർവ്വതത്തിലെ ഗുഹകളെയും അന്വേഷിക്കണം.
പ്രഭവാണി നദീനാം ച വിചിന്വന്തി സമാഹിതാഃ। തത്ര ചാപി മഹാത്മാനോ നാപശ്യഞ്ജനകാത്മജാമ്
അവിടെ അവർ നദികളുടെ ഉറവിടങ്ങളും പർവ്വതഗുഹകളും ശ്രദ്ധയോടെ അന്വേഷിച്ചു; എങ്കിലും മഹാത്മാക്കളായ അവർക്ക് ജനകന്റെ മകളെ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ഹര്താരം രാവണം വാപി സുഗ്രീവപ്രിയകാരിണഃ। തേ പ്രവിശ്യ തു തം ഭീമം ലതാഗുല്മസമാവൃതമ്
സുഗ്രീവന് സന്തോഷം വരുത്തിയ രാവണൻ എന്ന അപഹർത്താവിനെ അവർ കണ്ടില്ല.
ദദൃശുര്ഭീമകര്മാണമസുരം സുരനിര്ഭയമ്। തം ദൃഷ്ട്വാ വാനരാ ഘോരം സ്ഥിതം ശൈലമിവാസുരമ്
അവർ ആ ഭയാനകമായ, തഴമ്പുകളും പച്ചക്കുരുമുളകും നിറഞ്ഞ സ്ഥലത്ത് കടന്നപ്പോൾ, ദൈവങ്ങളെ പോലും ഭയപ്പെടാത്ത ഒരു ഭയങ്കരൻ ആയ അസുരനെ കണ്ടു.
ഗാഢം പരിഹിതാഃ സര്വേ ദൃഷ്ട്വാ തം പര്വതോപമമ്। സോഽപി താന് വാനരാന് സര്വാന് നഷ്ടാഃ സ്ഥേത്യബ്രവീദ് ബലീ
അവൻ പർവ്വതത്തിനെപ്പോലെ ഭയാനകനായതിനെ കണ്ടു വാനരന്മാർ എല്ലാവരും ഭയന്ന് പിന്നോട്ട് പോയി. എന്നാൽ ആ ശക്തനായ അസുരൻ അവരെല്ലാം കണ്ടു, 'നിങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു' എന്നു പറഞ്ഞു.
അഭ്യധാവത സംക്രുദ്ധോ മുഷ്ടിമുദ്യമ്യ സംഗതമ്। തമാപതന്തം സഹസാ വാലിപുത്രോഽങ്ഗദസ്തദാ
അവൻ അത്യാക്രോഷത്തോടെ കയ്യിൽ മുഷ്ടി ഉയർത്തി അവരിലേക്കു ഓടി വന്നു. അപ്പോൾ വാലിയുടെ മകൻ അങ്കദൻ അതിവേഗത്തിൽ അവനെ അടിച്ചു.
രാവണോഽയമിതി ജ്ഞാത്വാ തലേനാഭിജഘാന ഹ। സ വാലിപുത്രാഭിഹതോ വക്ത്രാച്ഛോണിതമുദ്വമന്
ഇത് രാവണനാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ അങ്കദൻ തന്റെ കൈകൊണ്ട് അവനെ ശക്തമായി അടിച്ചു.
അസുരോ ന്യപതദ് ഭൂമൌ പര്യസ്ത ഇവ പര്വതഃ। തേ തു തസ്മിന് നിരുച്ഛ്വാസേ വാനരാ ജിതകാശിനഃ
വാലിയുടെ മകൻ അടിച്ചതോടെ ആ അസുരൻ പർവ്വതം വീണുപോലെയായി നിലത്തേക്ക് വീണു, വായിൽ നിന്ന് രക്തം ഊറിച്ചു.
വ്യചിന്വന് പ്രായശസ്തത്ര സര്വം തേ ഗിരിഗഹ്വരമ്। വിചിതം തു തതഃ സര്വം സര്വേ തേ കാനനൌകസഃ
അസുരൻ ശ്വാസംമുട്ടി വീണതോടെ വിജയിച്ച വാനരന്മാർ ആ പർവ്വതത്തിലെ ഗുഹകളെ മുഴുവനും തിരഞ്ഞു.
അന്യദേവാപരം ഘോരം വിവിശുര്ഗിരിഗഹ്വരമ്। തേ വിചിത്യ പുനഃ ഖിന്നാ വിനിഷ്പത്യ സമാഗതാഃ। ഏകാന്തേ വൃക്ഷമൂലേ തു നിഷേദുര്ദീനമാനസാഃ
അവിടെ എല്ലാം തിരഞ്ഞശേഷം, ആ വനവാസികൾ മറ്റൊരു ഭയാനകമായ പർവ്വതഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു. വീണ്ടും തിരഞ്ഞു, ക്ഷീണിച്ച് പുറത്തു വന്നു, ഒറ്റയ്ക്ക് ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ ദുഃഖത്തോടെ ഇരുന്നു.
thumb|ഏകോനപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഏകോനപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ഇപ്പോൾ നാല്പത്തൊമ്പതാമത്തെ സർഗ്ഗം കേൾക്കുവിൻ.
അഥാങ്ഗദസ്തദാ സര്വാന് വാനരാനിദമബ്രവീത്। പരിശ്രാന്തോ മഹാപ്രാജ്ഞഃ സമാശ്വാസ്യ ശനൈര്വചഃ
അപ്പോൾ അങ്കദൻ, വലിയ ബുദ്ധിയുള്ളവനും ക്ഷീണിച്ചവനും ആയതുകൊണ്ട്, എല്ലാ വാനരന്മാരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വനാനി ഗിരയോ നദ്യോ ദുര്ഗാണി ഗഹനാനി ച। ദരീ ഗിരിഗുഹാശ്ചൈവ വിചിതാഃ സര്വമന്തതഃ
വനങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, നദികൾ, കഠിനവും കാട്ടും സ്ഥലങ്ങൾ, പാളങ്ങൾ, പർവ്വതഗുഹകൾ — എല്ലാം നാം പൂർണ്ണമായും തിരഞ്ഞു.
തത്ര തത്ര സഹാസ്മാഭിര്ജാനകീ ന ച ദൃശ്യതേ। തഥാ രക്ഷോഽപഹര്താ ച സീതായാശ്ചൈവ ദുഷ്കൃതീ
നാം എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞിട്ടും, ജാനകിയെ കാണാനായില്ല. സീതയെ അപഹരിച്ച ദുഷ്ടൻ പോലും എവിടെയും കാണുന്നില്ല.
കാലശ്ച നോ മഹാന് യാതഃ സുഗ്രീവശ്ചോഗ്രശാസനഃ। തസ്മാദ് ഭവന്തഃ സഹിതാ വിചിന്വന്തു സമന്തതഃ
നമുക്ക് വലിയ സമയം കഴിഞ്ഞു. സുഗ്രീവൻ കഠിനമായ ആജ്ഞകൾ ഉള്ള രാജാവാണ്. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ചേർന്ന് എല്ലാ ദിശകളിലും തിരയണം.
വിഹായ തന്ദ്രീം ശോകം ച നിദ്രാം ചൈവ സമുത്ഥിതാമ്। വിചിനുധ്വം തഥാ സീതാം പശ്യാമോ ജനകാത്മജാമ്
മന്ദത, ദുഃഖം, ഉറക്കം എന്നിവയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, സീതയെ നാം കാണാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ തിരയണം.
അനിര്വേദം ച ദാക്ഷ്യം ച മനസശ്ചാപരാജയമ്। കാര്യസിദ്ധികരാണ്യാഹുസ്തസ്മാദേതദ് ബ്രവീമ്യഹമ്
പ്രയത്നവും, കഴിവും, മനസ്സിന്റെ തോൽവിയില്ലായ്മയും വിജയത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് പറയുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇതു പറയുന്നത്.
അദ്യാപീദം വനം ദുര്ഗം വിചിന്വന്തു വനൌകസഃ। ഖേദം ത്യക്ത്വാ പുനഃ സര്വം വനമേവ വിചിന്വതാമ്
ഇപ്പോഴും ഈ കഠിനമായ കാട് തിരയട്ടെ. ക്ഷീണം വിട്ട്, എല്ലാവരും വീണ്ടും കാടിന്റെ മുഴുവൻ ഭാഗവും അന്വേഷിക്കണം.
അവശ്യം കുര്വതാം തസ്യ ദൃശ്യതേ കര്മണഃ ഫലമ്। പരം നിര്വേദമാഗമ്യ നഹി നോന്മീലനം ക്ഷമമ്
ശ്രമം തുടരുന്നവർക്ക് നിർബന്ധമായും ഫലം ലഭിക്കും. എന്നാൽ നിരാശയിൽ ആകുമ്പോൾ വിജയത്തിനാവശ്യമില്ല.
സുഗ്രീവഃ ക്രോധനോ രാജാ തീക്ഷ്ണദണ്ഡശ്ച വാനരാഃ। ഭേതവ്യം തസ്യ സതതം രാമസ്യ ച മഹാത്മനഃ
സുഗ്രീവൻ കോപമുള്ള രാജാവാണ്, കഠിനമായ ശിക്ഷ നൽകുന്നവനാണ്. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ എപ്പോഴും അവനെയും മഹാത്മാവായ രാമനെയും ഭയപ്പെടണം.
ഹിതാര്ഥമേതദുക്തം വഃ ക്രിയതാം യദി രോചതേ। ഉച്യതാം ഹി ക്ഷമം യത് തത് സര്വേഷാമേവ വാനരാഃ
നിങ്ങളുടെ നല്ലതിനായാണ് ഇതു പറഞ്ഞത്. നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമാണെങ്കിൽ ചെയ്യാം. എല്ലാവരും എന്തെങ്കിലും ഉചിതമായത് പറയാൻ തയ്യാറാണെങ്കിൽ പറയട്ടെ.
അങ്ഗദസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ വചനം ഗന്ധമാദനഃ। ഉവാച വ്യക്തയാ വാചാ പിപാസാശ്രമഖിന്നയാ
അംഗദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഗന്ധമാദനൻ ദാഹവും ക്ഷീണവും കൊണ്ടു തളർന്നിരുന്നിട്ടും, വ്യക്തമായി മറുപടി പറഞ്ഞു.
സദൃശം ഖലു വോ വാക്യമങ്ഗദോ യദുവാച ഹ। ഹിതം ചൈവാനുകൂലം ച ക്രിയതാമസ്യ ഭാഷിതമ്
അംഗദൻ പറഞ്ഞത് നിങ്ങള്ക്ക് യോജിച്ചതും നല്ലതും അനുകൂലവുമാണ്. അവൻ പറഞ്ഞത് ചെയ്യണം.
പുനര്മാര്ഗാമഹേ ശൈലാന് കന്ദരാംശ്ച ശിലാംസ്തഥാ। കാനനാനി ച ശൂന്യാനി ഗിരിപ്രസ്രവണാനി ച
നാം വീണ്ടും മലകളും ഗുഹകളും പാറകളും, ശൂന്യമായ കാടുകളും മലപ്രവാഹങ്ങളും അന്വേഷിക്കാം.
യഥോദ്ദിഷ്ടാനി സര്വാണി സുഗ്രീവേണ മഹാത്മനാ। വിചിന്വന്തു വനം സര്വേ ഗിരിദുര്ഗാണി സംഗതാഃ
മഹാത്മാവായ സുഗ്രീവൻ നിർദ്ദേശിച്ച എല്ലാ സ്ഥലങ്ങളും, എല്ലാവരും ചേർന്ന് കാടും മലകളിലെ കഠിനപ്രദേശങ്ങളും അന്വേഷിക്കണം.
തതഃ സമുത്ഥായ പുനര്വാനരാസ്തേ മഹാബലാഃ। വിന്ധ്യകാനനസംകീര്ണാം വിചേരുര്ദക്ഷിണാം ദിശമ്
അതിനുശേഷം ആ മഹാബലശാലികൾ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു, വിന്ധ്യകാടുകൾ നിറഞ്ഞ ദക്ഷിണദിശയിൽ അന്വേഷിച്ചു.