അയം ശോണഃ ശുഭജലോഽഗാധഃ പുലിനമണ്ഡിതഃ । കതരേണ പഥാ ബ്രഹ്മന് സംതരിഷ്യാമഹേ വയമ് ॥൧-൩൫-
ഈ ശോണാനദി ശുദ്ധജലവും ആഴവും മണൽത്തിട്ടകളും ഉള്ളതുമാണ്. മഹർഷേ, നമുക്ക് ഏത് വഴിയിലൂടെ കടക്കാം?
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ വിശ്വാമിത്രോഽബ്രവീദിദമ് । ഏഷ പന്ഥാ മയോദ്ദിഷ്ടോ യേന യാന്തി മഹര്ഷയഃ ॥൧-൩൫-
രാമൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷിമാർ പോകുന്ന ഈ വഴിയാണ് ഞാൻ കാണിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഏവമുക്താ മഹര്ഷയോ വിശ്വാമിത്രേണ ധീമതാ । പശ്യന്തസ്തേ പ്രയാതാ വൈ വനാനി വിവിധാനി ച ॥൧-൩൫-
വിദ്വാൻ വിശ്വാമിത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, മഹർഷിമാർ വിവിധ വനങ്ങൾ കാണിച്ചുകൊണ്ട് യാത്ര തുടർന്നു.
തേ ഗത്വാ ദൂരമധ്വാനം ഗതേഽര്ധദിവസേ തദാ । ജാഹ്നവീം സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാം ദദൃശുര്മുനിസേവിതാമ് ॥൧-൩൫-
അവർ ദൂരമായി യാത്ര ചെയ്ത ശേഷം, അർദ്ധദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മുനികൾ ആരാധിക്കുന്ന ജാഹ്നവീ എന്ന ശ്രേഷ്ഠനദിയെ കണ്ടു.
താം ദൃഷ്ട്വാ പുണ്യസലിലാം ഹംസസാരസസേവിതാമ് । ബഭൂവുര്മുനയഃ സര്വേ മുദിതാഃ സഹരാഘവാഃ ॥൧-൩൫-
ആ പുണ്യജലം, ഹംസം, സാരസം എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ നദി കണ്ടപ്പോൾ, രാഘവനോടൊപ്പം എല്ലാ മുനികളും സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
തസ്യാസ്തീരേ തദാ സര്വേ ചക്രുര്വാസപരിഗ്രഹമ് । തതഃ സ്നാത്വാ യഥാന്യായം സംതര്പ്യ പിതൃദേവതാഃ ॥൧-൩൫-
അപ്പോൾ അവരൊക്കെയും ആ നദീതീരത്ത് താമസത്തിന് ഒരുക്കം ചെയ്തു; ശേഷം, യഥാന്യായം സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവന്മാർക്ക് ഹോമം നടത്തി.
ഹുത്വാ ചൈവാഗ്നിഹോത്രാണി പ്രാശ്യ ചാമൃതവദ്ധവിഃ । വിവിശുര്ജാഹ്നവീതീരേ ശുഭാ മുദിതമാനസാഃ ॥൧-൩൫-
അഗ്നിഹോത്രം നടത്തി, അമൃതംപോലെയുള്ള ഹവിസ്സ് കഴിച്ച്, സന്തോഷപൂർവം ജാഹ്നവീതീരത്ത് പ്രവേശിച്ചു.
വിശ്വാമിത്രം മഹാത്മാനം പരിവാര്യ സമന്തതഃ । വിഷ്ഠിതാശ്ച യഥാന്യായം രാഘവൌ ച യഥാര്ഹതഃ । സംപ്രഹൃഷ്ടമനാ രാമോ വിശ്വാമിത്രമഥാബ്രവീത് ॥൧-൩൫-
മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രനെ ചുറ്റി, യഥാന്യായം ഇരുന്ന്, രാഘവർകും യോജിച്ചിരിക്കാൻ അവസരം നൽകി, സന്തോഷത്തോടെ രാമൻ വിശ്വാമിത്രനോട് പറഞ്ഞു.
ഭഗവഞ്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി ഗങ്ഗാം ത്രിപഥഗാം നദീമ് । ത്രൈലോക്യം കഥമാക്രമ്യ ഗതാ നദനദീപതിമ് ॥൧-൩൫-
ഭഗവൻ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഒഴുകുന്ന ഗംഗയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അവൾ എങ്ങനെ മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ കീഴടക്കി, നദികളുടെയും നദീമഹാരാജാവായിത്തീർന്നു?
ചോദിതോ രാമവാക്യേന വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ । വൃദ്ധിം ജന്മ ച ഗങ്ഗായാ വക്തുമേവോപചക്രമേ ॥൧-൩൫-
രാമന്റെ വാക്ക് കേട്ട് മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ ഗംഗയുടെ ഉത്ഭവവും ജനനവും പറയാൻ തുടങ്ങി.
ശൈലേന്ദ്രോ ഹിമവാന് രാമ ധാതൂനാമാകരോ മഹാന് । തസ്യ കന്യാദ്വയം രാമ രൂപേണാപ്രതിമം ഭുവി ॥൧-൩൫-
രാമാ, പർവതങ്ങളുടെ രാജാവായ ഹിമവാൻ, ഭൂമിയിൽ അപൂർവസൗന്ദര്യമുള്ള രണ്ടു പെൺമക്കളെ ലഭിച്ചു.
യാ മേരുദുഹിതാ രാമ തയോര്മാതാ സുമധ്യമാ । നാമ്നാ മേനാ മനോജ്ഞാ വൈ പത്നീ ഹിമവതഃ പ്രിയാ ॥൧-൩൫-
രാമാ, ആ പെൺമക്കളുടെ അമ്മ, മനോഹരിയും സുന്ദരമായ ശരീരമുള്ളവളുമായ മേനാ, മേരു പർവതന്റെ മകളാണ്; അവൾ ഹിമവാന്റെ പ്രിയഭാര്യയുമാണ്.
തസ്യാം ഗങ്ഗേയമഭവജ്ജ്യേഷ്ഠാ ഹിമവതഃ സുതാ । ഉമാ നാമ ദ്വിതീയാഭൂത് കന്യാ തസ്യൈവ രാഘവ ॥൧-൩൫-
രഘുവംശജ, ആ മേനയിൽ നിന്ന് ഹിമവാന്റെ മൂത്തമകൾ ഗംഗയും, രണ്ടാമത്തെ മകൾ ഉമാ എന്ന പേരിൽ ജനിച്ചു.
അഥ ജ്യേഷ്ഠാം സുരാഃ സര്വേ ദേവകാര്യചികീര്ഷയാ । ശൈലേന്ദ്രം വരയാമാസുര്ഗങ്ഗാം ത്രിപഥഗാം നദീമ് ॥൧-൩൫-
പിന്നീട് ദേവതകളുടെ കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് എല്ലാ ദേവന്മാരും മൂത്തമയായ ഗംഗയെ, മൂന്ന് വഴികളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന നദിയെ, പർവതരാജാവിനോട് ചോദിച്ചു.
ദദൌ ധര്മേണ ഹിമവാംസ്തനയാം ലോകപാവനീമ് । സ്വച്ഛന്ദപഥഗാം ഗങ്ഗാം ത്രൈലോക്യഹിതകാമ്യയാ ॥൧-൩൫-
ഹിമവാൻ, ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതും സ്വേച്ഛയോടെ ഒഴുകുന്നതുമായ ഗംഗയെ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ഭംഗിക്കായി, ധർമ്മപൂർവ്വം ദാനം ചെയ്തു.
പ്രതിഗൃഹ്യ ത്രിലോകാര്ഥം ത്രിലോകഹിതകാംക്ഷിണഃ । ഗങ്ഗാമാദായ തേഽഗച്ഛന് കൃതാര്ഥേനാന്തരാത്മനാ ॥൧-൩൫-
മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ഭംഗിക്കായി ഗംഗയെ സ്വീകരിച്ച ദേവന്മാർ, തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായതിന്റെ സന്തോഷത്തോടെ അവളെ കൂട്ടി തിരിച്ചു പോയി.
യാ ചാന്യാ ശൈലദുഹിതാ കന്യാഽസീദ് രഘുനന്ദന । ഉഗ്രം സുവ്രതമാസ്ഥായ തപസ്തേപേ തപോധനാ ॥൧-൩൫-
രഘുനന്ദനാ, പർവതരാജാവിന്റെ മറ്റെ മകൾ, കഠിനമായ വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച്, ശക്തമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
ഉഗ്രേണ തപസാ യുക്താം ദദൌ ശൈലവരഃ സുതാമ് । രുദ്രായാപ്രതിരൂപായ ഉമാം ലോകനമസ്കൃതാമ് ॥൧-൩൫-
ശക്തമായ തപസ്സുകൊണ്ട് ഉമയെ, ലോകം വന്ദിക്കുന്നതും അപൂർവസൗന്ദര്യമുള്ളതുമായ അവളെ, പർവതരാജാവ് രുദ്രനു നൽകി.
ഏതേ തേ ശൈലരാജസ്യ സുതേ ലോകനമസ്കൃതേ । ഗങ്ഗാ ച സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാ ഉമാദേവീ ച രാഘവ ॥൧-൩൫-
രാഘവാ, ലോകം വന്ദിക്കുന്ന പർവതരാജാവിന്റെ രണ്ടു പുത്രിമാരാണ് ഗംഗയും ഉമാദേവിയും; ഗംഗയാണ് നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയും.
ഏതത് തേ സര്വമാഖ്യാതം യഥാ ത്രിപഥഗാമിനീ । ഖം ഗതാ പ്രഥമം താത ഗതിം ഗതിമതാം വര ॥൧-൩൫-
മൂന്ന് വഴികളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഗംഗ ആദ്യമായി ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് ഞാൻ മുഴുവൻ പറഞ്ഞുതന്നു, ജ്ഞാനശ്രേഷ്ഠനേ.
സൈഷാ സുരനദീ രമ്യാ ശൈലേന്ദ്രതനയാ തദാ । സുരലോകം സമാരൂഢാ വിപാപാ ജലവാഹിനീ ॥൧-൩൫-
അപ്പോൾ ഈ മനോഹരമായ ദേവനദിയായ ഗംഗ, പർവതരാജാവിന്റെ മകൾ, പാപരഹിതയും ജലധാരയുമായി ദേവലോകത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
thumb|ഷട്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ഷട്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ഇപ്പോൾ മുപ്പത്താറാം സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
ഉക്തവാക്യേ മുനൌ തസ്മിന്നുഭൌ രാഘവലക്ഷ്മണൌ । പ്രതിനന്ദ്യ കഥാം വീരാവൂചതുര്മുനിപുങ്ഗവമ് ॥൧-൩൬-
മുനിവർ കഥ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, വീരരായ രാഘവനും ലക്ഷ്മണനും ആ കഥ സ്വാഗതം ചെയ്ത് മഹർഷിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ധര്മയുക്തമിദം ബ്രഹ്മന് കഥിതം പരമം ത്വയാ । ദുഹിതുഃ ശൈലരാജസ്യ ജ്യേഷ്ഠായാ വക്തുമര്ഹസി । വിസ്തരം വിസ്തരജ്ഞോഽസി ദിവ്യമാനുഷസമ്ഭവമ് ॥൧-൩൬-
ബ്രാഹ്മണനേ, നീ ധർമ്മപൂർവ്വം ഈ ഉത്തമകഥ പറഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ പർവതരാജാവിന്റെ മൂത്തമകളുടെ ദിവ്യവും മാനുഷികവുമായ ജനനം നീ വിശദമായി പറയണം; അതിന്റെ മുഴുവൻ വിവരവും നിനക്ക് അറിയാം.
ത്രീന് പഥോ ഹേതുനാ കേന പ്ലാവയേല്ലോകപാവനീ । കഥം ഗങ്ഗാം ത്രിപഥഗാ വിശ്രുതാ സരിദുത്തമാ ॥൧-൩൬-
ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ഗംഗ മൂന്ന് വഴികളിലൂടെ ഒഴുകാൻ കാരണമെന്ത്? ഗംഗയെ എങ്ങനെ ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു എന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് പറയണം.
ത്രിഷു ലോകേഷു ധര്മജ്ഞ കര്മഭിഃ കൈഃ സമന്വിതാ । തഥാ ബ്രുവതി കാകുത്സ്ഥേ വിശ്വാമിത്രസ്തപോധനഃ ॥൧-൩൬-
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും, ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ, ഗംഗ ആരൊടൊപ്പം ചേർന്ന് എന്ത് പ്രവർത്തികൾ ചെയ്തു? ഇങ്ങനെ കാകുത്സ്ഥൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, തപസ്സിൽ സമ്പന്നനായ വിശ്വാമിത്രൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
നിഖിലേന കഥാം സര്വാമൃഷിമധ്യേ ന്യവേദയത് । പുരാ രാമ കൃതോദ്വാഹഃ ശിതികണ്ഠോ മഹാതപാഃ ॥൧-൩൬-
മഹർഷിമാരുടെ ഇടയിൽ വിശ്വാമിത്രൻ മുഴുവൻ കഥയും വിശദമായി പറഞ്ഞു: രാമാ, പുരാതനകാലത്ത് മഹാതപസ്സുകാരനായ ശിതികണ്ഠൻ വിവാഹം കഴിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ ച ഭഗവാന് ദേവീം മൈഥുനായോപചക്രമേ । തസ്യ സംക്രീഡമാനസ്യ മഹാദേവസ്യ ധീമതഃ । ശിതികണ്ഠസ്യ ദേവസ്യ ദിവ്യം വര്ഷശതം ഗതമ് ॥൧-൩൬-
ഭഗവാൻ ദേവിയെ കണ്ടപ്പോൾ അവളോടൊപ്പം ഐക്യത്തിലേർപ്പെട്ടു. മഹാദേവൻ, നീലകണ്ഠൻ, അത്യന്തം ധീരനായ ദൈവം, ഇങ്ങനെ ക്രീഡിച്ചപ്പോൾ, ദൈവങ്ങളുടെ നൂറു വർഷങ്ങൾ കടന്നു പോയി.
ന ചാപി തനയോ രാമ തസ്യാമാസീത് പരംതപ । സര്വേ ദേവാഃ സമുദ്യുക്താഃ പിതാമഹപുരോഗമാഃ ॥൧-൩൬-
എന്നാൽ, രാമ, അവൾക്കു ഒരു മകനും ജനിച്ചില്ല. അപ്പോൾ സർവ്വദേവന്മാരും, പിതാമഹൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, അതിനാൽ വളരെ വിഷമിച്ചു.
യദിഹോത്പദ്യതേ ഭൂതം കസ്തത് പ്രതിസഹിഷ്യതി । അഭിഗമ്യ സുരാഃ സര്വേ പ്രണിപത്യേദമബ്രുവന് ॥൧-൩൬-
ഇവിടെ ഒരു ജീവി ജനിച്ചാൽ, അതിനെ എവൻ സഹിക്കും? അങ്ങനെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ചേർന്ന് വന്ദിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: