പരികീര്ണോ യയൌ തത്ര യത്ര രാമോ വ്യവസ്ഥിതഃ। സ തം ദേശമനുപ്രാപ്യ ശ്രേഷ്ഠം രാമനിഷേവിതമ്
അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയവരോടൊപ്പം അവിടേക്ക് പോയി, രാമൻ കാത്തിരുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തി, രാമന്റെ ആദരവും സ്വീകരിച്ചു.
അവാതരന്മഹാതേജാഃ ശിബികായാഃ സലക്ഷ്മണഃ। ആസാദ്യ ച തതോ രാമം കൃതാഞ്ജലിപുടോഽഭവത്
മഹാശക്തനായ സുഖ്രീവനും ലക്ഷ്മണനും ചേർന്ന് ശിബികയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, രാമനെ സമീപിച്ച് കൈകൂപ്പി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
കൃതാഞ്ജലൌ സ്ഥിതേ തസ്മിന് വാനരാശ്ചാഭവംസ്തഥാ। തടാകമിവ തം ദൃഷ്ട്വാ രാമഃ കുഡ്മലപങ്കജമ്
സുഖ്രീവൻ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുമ്പോൾ മറ്റ് വാനരങ്ങളും അതുപോലെ ചെയ്തു. അഹങ്കാരമില്ലാതെ കുളത്തിലെ തളിർപൊത്തിയ താമരപോലെ അവനെ കണ്ട രാമൻ,
വാനരാണാം മഹത് സൈന്യം സുഗ്രീവേ പ്രീതിമാനഭൂത്। പാദയോഃ പതിതം മൂര്ധ്നാ തമുത്ഥാപ്യ ഹരീശ്വരമ്
വാനരസേനയുടെ മഹത്ത്വം കണ്ട രാമൻ സുഖ്രീവനിൽ സന്തോഷം തോന്നി. തന്റെ കാലിൽ തലവെച്ചുകൊണ്ട് വീണു നിൽക്കുന്ന സുഖ്രീവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു.
പ്രേമ്ണാ ച ബഹുമാനാച്ച രാഘവഃ പരിഷസ്വജേ। പരിഷ്വജ്യ ച ധര്മാത്മാ നിഷീദേതി തതോഽബ്രവീത്
പ്രേമത്തോടും ആദരത്തോടും കൂടി രാഘവൻ അവനെ അങ്കത്തിലേറ്റി. അങ്ങനെ ചേർത്തു പിടിച്ചശേഷം, ധാർമ്മികനായ രാമൻ അവനോട്, 'കുറ്റിരിക്കുക' എന്ന് പറഞ്ഞു.
നിഷണ്ണം തം തതോ ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷിതൌ രാമോഽബ്രവീത് തതഃ। ധര്മമര്ഥം ച കാമം ച കാലേ യസ്തു നിഷേവതേ
അവൻ നിലത്ത് ഇരിക്കുന്നതിനെ കണ്ട രാമൻ പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവ യോജിച്ച സമയത്ത് നോക്കിക്കൊണ്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ്,
വിഭജ്യ സതതം വീര സ രാജാ ഹരിസത്തമ। ഹിത്വാ ധര്മം തഥാര്ഥം ച കാമം യസ്തു നിഷേവതേ
എപ്പോഴും ഇവയെ വേർതിരിച്ച് നോക്കുന്നവൻ, വീരാ, വാനരന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനായ രാജാവാണ്. എന്നാൽ ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഉപേക്ഷിച്ച് കാമം മാത്രം പിന്തുടരുന്നവൻ,
സ വൃക്ഷാഗ്രേ യഥാ സുപ്തഃ പതിതഃ പ്രതിബുധ്യതേ। അമിത്രാണാം വധേ യുക്തോ മിത്രാണാം സംഗ്രഹേ രതഃ
മരത്തിന്റെ മുകളിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നവൻ വീണു ബോധം വരുന്നതുപോലെയാണ്. ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കാനും സുഹൃത്തുക്കളെ സംരക്ഷിക്കാനും താൽപര്യമുള്ളവൻ,
ത്രിവര്ഗഫലഭോക്താ ച രാജാ ധര്മേണ യുജ്യതേ। ഉദ്യോഗസമയസ്ത്വേഷ പ്രാപ്തഃ ശത്രുനിഷൂദന
മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്ന രാജാവാണ് സത്യത്തിൽ ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇപ്പോൾ ശ്രമിക്കേണ്ട സമയമാണ്, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.
സംചിന്ത്യതാം ഹി പിങ്ഗേശ ഹരിഭിഃ സഹ മന്ത്രിഭിഃ। ഏവമുക്തസ്തു സുഗ്രീവോ രാമം വചനമബ്രവീത്
ഇത് വാനരരും മന്ത്രിമാരും ചേർന്ന് ആലോചിക്കട്ടെ, കാപ്പികളുടെ ഇടയനായവനേ.' അങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുഖ്രീവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു:
പ്രണഷ്ടാ ശ്രീശ്ച കീര്തിശ്ച കപിരാജ്യം ച ശാശ്വതമ്। ത്വത്പ്രസാദാന്മഹാബാഹോ പുനഃ പ്രാപ്തമിദം മയാ
'എന്റെ ഭാഗ്യവും കീർത്തിയും ശാശ്വതമായ കപിരാജ്യവും എല്ലാം നഷ്ടമായിരുന്നു; മഹാബാഹുവായ നീയാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഇവയെ വീണ്ടും ലഭിച്ചത്.'
തവ ദേവ പ്രസാദാച്ച ഭ്രാതുശ്ച ജയതാം വര। കൃതം ന പ്രതികുര്യാദ് യഃ പുരുഷാണാം ഹി ദൂഷകഃ
ദേവന്മാരുടെയും വിജയികളായ നിന്റെ സഹോദരന്റെയും അനുഗ്രഹത്താൽ, ചെയ്ത ഉപകാരത്തിന് തിരിച്ചടവ് ചെയ്യാത്തവൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും നിന്ദനീയനാണ്.
ഏതേ വാനരമുഖ്യാശ്ച ശതശഃ ശത്രുസൂദന। പ്രാപ്താശ്ചാദായ ബലിനഃ പൃഥിവ്യാം സര്വവാനരാന്
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, ഇവിടെയുണ്ട് നൂറുകണക്കിന് വാനരപ്രമുഖന്മാർ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ശക്തനായ വാനരന്മാരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു.
ഋക്ഷാശ്ച വാനരാഃ ശൂരാ ഗോലാങ്ഗൂലാശ്ച രാഘവ। കാന്താരവനദുര്ഗാണാമഭിജ്ഞാ ഘോരദര്ശനാഃ
രാഘവാ, ധൈര്യശാലികളായ കരടികളും വാനരന്മാരും കോരങ്കുകളുമുണ്ട്, ഭയങ്കരമായ രൂപവും കാട്ടിലും മലനിരകളിലും നന്നായി പരിചയവുമുള്ളവർ.
ദേവഗന്ധര്വപുത്രാശ്ച വാനരാഃ കാമരൂപിണഃ। സ്വൈഃ സ്വൈഃ പരിവൃതാഃ സൈന്യൈര്വര്തന്തേ പഥി രാഘവ
രാഘവാ, ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും പുത്രന്മാരായ വാനരന്മാരുണ്ട്, ഇഷ്ടംപോലെ രൂപം മാറാൻ കഴിയുന്നവർ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി വഴിയിൽ വരുന്നു.
ശതൈഃ ശതസഹസ്രൈശ്ച വര്തന്തേ കോടിഭിസ്തഥാ। അയുതൈശ്ചാവൃതാ വീര ശങ്കുഭിശ്ച പരംതപ
വീരാ, നൂറുകൾ, ലക്ഷങ്ങൾ, കോടികൾ, ആയിരക്കണക്കിന് സംഘങ്ങൾ, വലിയ സൈന്യങ്ങൾ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ.
അര്ബുദൈരര്ബുദശതൈര്മധ്യൈശ്ചാന്ത്യൈശ്ച വാനരാഃ। സമുദ്രാശ്ച പരാര്ധാശ്ച ഹരയോ ഹരിയൂഥപാഃ
അർബുദം, അർബുദശതങ്ങൾ, ഇടത്തരം, അവസാന വിഭാഗങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, അനന്തമായ കാപിസേനകളും കാപിസേനാനായകരുമുണ്ട്.
ആഗമിഷ്യന്തി തേ രാജന് മഹേന്ദ്രസമവിക്രമാഃ। മേഘപര്വതസംകാശാ മേരുവിന്ധ്യകൃതാലയാഃ
രാജാവേ, മഹേന്ദ്രനോടു തുല്യമായ ശക്തിയുള്ളവരും മേഘങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും പോലെയുള്ളവരും, മേരുവിലും വിന്ധ്യയിലും താമസിക്കുന്നവരും നിനക്കായി വരും.
തേ ത്വാമഭിഗമിഷ്യന്തി രാക്ഷസം യോദ്ധുമാഹവേ। നിഹത്യ രാവണം യുദ്ധേ ഹ്യാനയിഷ്യന്തി മൈഥിലീമ്
അവരെല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസനെ നേരിടാൻ നിന്റെ അടുക്കൽ വരും; യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ തോൽപ്പിച്ച ശേഷം, അവർ മൈഥിലിയെ തീർച്ചയായും തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
തതഃ സമുദ്യോഗമവേക്ഷ്യ വീര്യവാന് ഹരിപ്രവീരസ്യ നിദേശവര്തിനഃ। ബഭൂവ ഹര്ഷാദ് വസുധാധിപാത്മജഃ പ്രബുദ്ധനീലോത്പലതുല്യദര്ശനഃ
ശക്തനായ കുരങ്ങന്മാരുടെ നായകന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഒരുക്കങ്ങൾ നടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഭൂമിയുടെ രാജാവിന്റെ പുത്രൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ, പുഷ്പിച്ച നീലത്താമരപൂവിനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള മുഖത്തോടെ നിന്നു.
thumb|ഏകോനചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഏകോനചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകിരാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാകാണ്ഡയിലെ മുപ്പത്തൊൻപതാം സർഗം കേൾക്കൂ.
ഇതി ബ്രുവാണം സുഗ്രീവം രാമോ ധര്മഭൃതാം വരഃ। ബാഹുഭ്യാം സമ്പരിഷ്വജ്യ പ്രത്യുവാച കൃതാഞ്ജലിമ്
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ധർമ്മത്തെ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ള രാമൻ ഇരുകൈകളും നീട്ടി അണകമായി അങ്കലാക്കി, കൈകൂപ്പി മറുപടി പറഞ്ഞു.
യദിന്ദ്രോ വര്ഷതേ വര്ഷം ന തച്ചിത്രം ഭവിഷ്യതി। ആദിത്യോഽസൌ സഹസ്രാംശുഃ കുര്യാദ് വിതിമിരം നഭഃ
ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിച്ചാലോ, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ ആകാശത്തിലെ ഇരുണ്ടതെല്ലാം നീക്കി വെളിച്ചം പകരുകയോ, അതിൽ അതിശയിക്കാനൊന്നുമില്ല.
ചന്ദ്രമാ രജനീം കുര്യാത് പ്രഭയാ സൌമ്യ നിര്മലാമ്। ത്വദ്വിധോ വാപി മിത്രാണാം പ്രീതിം കുര്യാത് പരംതപ
സൗമ്യനേ, ചന്ദ്രൻ തന്റെ പ്രകാശംകൊണ്ട് രാത്രി ശുദ്ധവും മനോഹരവുമാക്കുന്നതുപോലെ, നിന്നെപോലുള്ള സുഹൃത്ത് സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് സന്തോഷം പകരുന്നു, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.
ഏവം ത്വയി ന തച്ചിത്രം ഭവേദ് യത് സൌമ്യ ശോഭനമ്। ജാനാമ്യഹം ത്വാം സുഗ്രീവ സതതം പ്രിയവാദിനമ്
ഇങ്ങനെ നിനക്കു നല്ലതും ഉത്തമവുമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നതിൽ അതിശയിക്കാനൊന്നുമില്ല, സുഗ്രീവ, നീ എപ്പോഴും സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവനാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.
ത്വത്സനാഥഃ സഖേ സംഖ്യേ ജേതാസ്മി സകലാനരീന്। ത്വമേവ മേ സുഹൃന്മിത്രം സാഹായ്യം കര്തുമര്ഹസി
സുഹൃത്തെ, നീ എന്നെ കൂടെ നിൽക്കുമ്പോൾ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കും; നീയാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനായ സുഹൃത്ത്, സഹായം ചെയ്യാൻ അർഹനുമാണ്.
ജഹാരാത്മവിനാശായ മൈഥിലീം രാക്ഷസാധമഃ। വഞ്ചയിത്വാ തു പൌലോമീമനുഹ്ലാദോ യഥാ ശചീമ്
തന്റെ തന്നെ നാശത്തിനായി, ആ ദുഷ്ടരാക്ഷസൻ മൈഥിലിയെ അപഹരിച്ചു; അന്നു അനുഹ്ലാദൻ പോളോമിയുടെ ഭാര്യയായ ശചിയെ വഞ്ചിച്ചതുപോലെ.
നചിരാത് തം വധിഷ്യാമി രാവണം നിശിതൈഃ ശരൈഃ। പൌലോമ്യാഃ പിതരം ദൃപ്തം ശതക്രതുരിവാരിഹാ
ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ രാവണനെ കൂർമുനയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് സംഹരിക്കും; പോളോമിയുടെ അഹങ്കാരമുള്ള പിതാവിനെ ഇന്ദ്രൻ സംഹരിച്ചതുപോലെ.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ചൈവ രജഃ സമഭിവര്തത। ഉഷ്ണതീവ്രാം സഹസ്രാംശോശ്ഛാദയദ് ഗഗനേ പ്രഭാമ്
അത്തവണ, ഒരു വലിയ പൊടിക്കാറ്റ് ഉയർന്നു, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യന്റെ പ്രകാശം ആകാശത്ത് അതിന്റെ കനത്ത ചൂടിൽ മറഞ്ഞു.
തതോ നഗേന്ദ്രസംകാശൈസ്തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രൈര്മഹാബലൈഃ। കൃത്സ്നാ സംഛാദിതാ ഭൂമിരസംഖ്യേയൈഃ പ്ലവംഗമൈഃ
പർവ്വതങ്ങളുപോലെയുള്ള, മൂർച്ചയുള്ള പല്ലുകളും വലിയ ശക്തിയും ഉള്ള അനേകം കുരങ്ങന്മാർ ഭൂമി മുഴുവൻ മൂടി നിന്നു.