സുഗ്രീവഃ പരമപ്രീതോ വാക്യമേതദുവാച ഹ। ഏവം ഭവതു ഗച്ഛാമ സ്ഥേയം ത്വച്ഛാസനേ മയാ
സുഖ്രീവൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "അങ്ങനെ തന്നേ, നാം പോകാം. ഞാൻ നിന്റെ ആജ്ഞയിൽ തന്നെ ഇരിക്കും."
തമേവമുക്ത്വാ സുഗ്രീവോ ലക്ഷ്മണം ശുഭലക്ഷണമ്। വിസര്ജയാമാസ തദാ താരാദ്യാശ്ചൈവ യോഷിതഃ
അങ്ങനെ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, സുഖ്രീവൻ താരയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളെയും വിട്ടയച്ചു.
ഏഹീത്യുച്ചൈര്ഹരിവരാന് സുഗ്രീവഃ സമുദാഹരത്। തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ഹരയഃ ശീഘ്രമായയുഃ
സുഖ്രീവൻ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു: "വരൂ!" അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കപികൾ വേഗത്തിൽ എത്തി.
ബദ്ധാഞ്ജലിപുടാഃ സര്വേ യേ സ്യുഃ സ്ത്രീദര്ശനക്ഷമാഃ। താനുവാച തതഃ പ്രാപ്താന് രാജാര്കസദൃശപ്രഭഃ
അവിടെ എത്തിയ, കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്ന, സ്ത്രീകൾക്ക് കാണാവുന്ന കപികൾക്ക് സൂര്യനുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന രാജാവ് പ്രസംഗിച്ചു.
ഉപസ്ഥാപയത ക്ഷിപ്രം ശിബികാം മമ വാനരാഃ। ശ്രുത്വാ തു വചനം തസ്യ ഹരയഃ ശീഘ്രവിക്രമാഃ
"എന്റെ പല്ലക്കു വേഗം കൊണ്ടുവരൂ," എന്ന് സുഖ്രീവൻ പറഞ്ഞു. അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കപികൾ വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.
സമുപസ്ഥാപയാമാസുഃ ശിബികാം പ്രിയദര്ശനാമ്। താമുപസ്ഥാപിതാം ദൃഷ്ട്വാ ശിബികാം വാനരാധിപഃ
കപികൾ മനോഹരമായ പല്ലക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. ആ പല്ലക്ക് കാണുമ്പോൾ കപിരാജാവിന് സന്തോഷം തോന്നി.
ലക്ഷ്മണാരുഹ്യതാം ശീഘ്രമിതി സൌമിത്രിമബ്രവീത്। ഇത്യുക്ത്വാ കാഞ്ചനം യാനം സുഗ്രീവഃ സൂര്യസംനിഭമ്
സുഖ്രീവൻ സൗമിത്രിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണാ, വേഗം കയറൂ." അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സൂര്യനുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന സുഖ്രീവൻ സ്വർണപല്ലക്കിൽ കയറി.
ബഹുഭിര്ഹരിഭിര്യുക്തമാരുരോഹ സലക്ഷ്മണഃ। പാണ്ഡുരേണാതപത്രേണ ധ്രിയമാണേന മൂര്ധനി
അനേകം കപികൾ ചേർന്ന് ചുമക്കുന്ന ആ പല്ലക്കിൽ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം സുഖ്രീവൻ കയറി. തലക്ക് മുകളിൽ വെള്ളി കുടയുമുണ്ടായിരുന്നു.
ശുക്ലൈശ്ച വാലവ്യജനൈര്ധൂയമാനൈഃ സമന്തതഃ। ശംഖഭേരീനിനാദൈശ്ച ബന്ദിഭിശ്ചാഭിനന്ദിതഃ
ചുറ്റും വെള്ള നിറമുള്ള ചാമരികൾ കൊണ്ട് വീശി, ശംഖവും ഭേരിയും മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ഭടന്മാർ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
നിര്യയൌ പ്രാപ്യ സുഗ്രീവോ രാജ്യശ്രിയമനുത്തമാമ്। സ വാനരശതൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ബഹുഭിഃ ശസ്ത്രപാണിഭിഃ
ഉത്തമമായ രാജസൗഭാഗ്യം നേടിയ സുഖ്രീവൻ പുറപ്പെട്ടു. ആയുധധാരികളായ നൂറുകണക്കിന് ഭയങ്കര കപികൾ അവനെ ചുറ്റി നിന്നു.
പരികീര്ണോ യയൌ തത്ര യത്ര രാമോ വ്യവസ്ഥിതഃ। സ തം ദേശമനുപ്രാപ്യ ശ്രേഷ്ഠം രാമനിഷേവിതമ്
അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയവരോടൊപ്പം അവിടേക്ക് പോയി, രാമൻ കാത്തിരുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തി, രാമന്റെ ആദരവും സ്വീകരിച്ചു.
അവാതരന്മഹാതേജാഃ ശിബികായാഃ സലക്ഷ്മണഃ। ആസാദ്യ ച തതോ രാമം കൃതാഞ്ജലിപുടോഽഭവത്
മഹാശക്തനായ സുഖ്രീവനും ലക്ഷ്മണനും ചേർന്ന് ശിബികയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, രാമനെ സമീപിച്ച് കൈകൂപ്പി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
കൃതാഞ്ജലൌ സ്ഥിതേ തസ്മിന് വാനരാശ്ചാഭവംസ്തഥാ। തടാകമിവ തം ദൃഷ്ട്വാ രാമഃ കുഡ്മലപങ്കജമ്
സുഖ്രീവൻ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുമ്പോൾ മറ്റ് വാനരങ്ങളും അതുപോലെ ചെയ്തു. അഹങ്കാരമില്ലാതെ കുളത്തിലെ തളിർപൊത്തിയ താമരപോലെ അവനെ കണ്ട രാമൻ,
വാനരാണാം മഹത് സൈന്യം സുഗ്രീവേ പ്രീതിമാനഭൂത്। പാദയോഃ പതിതം മൂര്ധ്നാ തമുത്ഥാപ്യ ഹരീശ്വരമ്
വാനരസേനയുടെ മഹത്ത്വം കണ്ട രാമൻ സുഖ്രീവനിൽ സന്തോഷം തോന്നി. തന്റെ കാലിൽ തലവെച്ചുകൊണ്ട് വീണു നിൽക്കുന്ന സുഖ്രീവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു.
പ്രേമ്ണാ ച ബഹുമാനാച്ച രാഘവഃ പരിഷസ്വജേ। പരിഷ്വജ്യ ച ധര്മാത്മാ നിഷീദേതി തതോഽബ്രവീത്
പ്രേമത്തോടും ആദരത്തോടും കൂടി രാഘവൻ അവനെ അങ്കത്തിലേറ്റി. അങ്ങനെ ചേർത്തു പിടിച്ചശേഷം, ധാർമ്മികനായ രാമൻ അവനോട്, 'കുറ്റിരിക്കുക' എന്ന് പറഞ്ഞു.
നിഷണ്ണം തം തതോ ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷിതൌ രാമോഽബ്രവീത് തതഃ। ധര്മമര്ഥം ച കാമം ച കാലേ യസ്തു നിഷേവതേ
അവൻ നിലത്ത് ഇരിക്കുന്നതിനെ കണ്ട രാമൻ പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവ യോജിച്ച സമയത്ത് നോക്കിക്കൊണ്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ്,
വിഭജ്യ സതതം വീര സ രാജാ ഹരിസത്തമ। ഹിത്വാ ധര്മം തഥാര്ഥം ച കാമം യസ്തു നിഷേവതേ
എപ്പോഴും ഇവയെ വേർതിരിച്ച് നോക്കുന്നവൻ, വീരാ, വാനരന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനായ രാജാവാണ്. എന്നാൽ ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഉപേക്ഷിച്ച് കാമം മാത്രം പിന്തുടരുന്നവൻ,
സ വൃക്ഷാഗ്രേ യഥാ സുപ്തഃ പതിതഃ പ്രതിബുധ്യതേ। അമിത്രാണാം വധേ യുക്തോ മിത്രാണാം സംഗ്രഹേ രതഃ
മരത്തിന്റെ മുകളിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നവൻ വീണു ബോധം വരുന്നതുപോലെയാണ്. ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കാനും സുഹൃത്തുക്കളെ സംരക്ഷിക്കാനും താൽപര്യമുള്ളവൻ,
ത്രിവര്ഗഫലഭോക്താ ച രാജാ ധര്മേണ യുജ്യതേ। ഉദ്യോഗസമയസ്ത്വേഷ പ്രാപ്തഃ ശത്രുനിഷൂദന
മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്ന രാജാവാണ് സത്യത്തിൽ ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇപ്പോൾ ശ്രമിക്കേണ്ട സമയമാണ്, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.
സംചിന്ത്യതാം ഹി പിങ്ഗേശ ഹരിഭിഃ സഹ മന്ത്രിഭിഃ। ഏവമുക്തസ്തു സുഗ്രീവോ രാമം വചനമബ്രവീത്
ഇത് വാനരരും മന്ത്രിമാരും ചേർന്ന് ആലോചിക്കട്ടെ, കാപ്പികളുടെ ഇടയനായവനേ.' അങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുഖ്രീവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു:
പ്രണഷ്ടാ ശ്രീശ്ച കീര്തിശ്ച കപിരാജ്യം ച ശാശ്വതമ്। ത്വത്പ്രസാദാന്മഹാബാഹോ പുനഃ പ്രാപ്തമിദം മയാ
'എന്റെ ഭാഗ്യവും കീർത്തിയും ശാശ്വതമായ കപിരാജ്യവും എല്ലാം നഷ്ടമായിരുന്നു; മഹാബാഹുവായ നീയാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഇവയെ വീണ്ടും ലഭിച്ചത്.'
തവ ദേവ പ്രസാദാച്ച ഭ്രാതുശ്ച ജയതാം വര। കൃതം ന പ്രതികുര്യാദ് യഃ പുരുഷാണാം ഹി ദൂഷകഃ
ദേവന്മാരുടെയും വിജയികളായ നിന്റെ സഹോദരന്റെയും അനുഗ്രഹത്താൽ, ചെയ്ത ഉപകാരത്തിന് തിരിച്ചടവ് ചെയ്യാത്തവൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും നിന്ദനീയനാണ്.
ഏതേ വാനരമുഖ്യാശ്ച ശതശഃ ശത്രുസൂദന। പ്രാപ്താശ്ചാദായ ബലിനഃ പൃഥിവ്യാം സര്വവാനരാന്
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, ഇവിടെയുണ്ട് നൂറുകണക്കിന് വാനരപ്രമുഖന്മാർ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ശക്തനായ വാനരന്മാരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു.
ഋക്ഷാശ്ച വാനരാഃ ശൂരാ ഗോലാങ്ഗൂലാശ്ച രാഘവ। കാന്താരവനദുര്ഗാണാമഭിജ്ഞാ ഘോരദര്ശനാഃ
രാഘവാ, ധൈര്യശാലികളായ കരടികളും വാനരന്മാരും കോരങ്കുകളുമുണ്ട്, ഭയങ്കരമായ രൂപവും കാട്ടിലും മലനിരകളിലും നന്നായി പരിചയവുമുള്ളവർ.
ദേവഗന്ധര്വപുത്രാശ്ച വാനരാഃ കാമരൂപിണഃ। സ്വൈഃ സ്വൈഃ പരിവൃതാഃ സൈന്യൈര്വര്തന്തേ പഥി രാഘവ
രാഘവാ, ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും പുത്രന്മാരായ വാനരന്മാരുണ്ട്, ഇഷ്ടംപോലെ രൂപം മാറാൻ കഴിയുന്നവർ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി വഴിയിൽ വരുന്നു.
ശതൈഃ ശതസഹസ്രൈശ്ച വര്തന്തേ കോടിഭിസ്തഥാ। അയുതൈശ്ചാവൃതാ വീര ശങ്കുഭിശ്ച പരംതപ
വീരാ, നൂറുകൾ, ലക്ഷങ്ങൾ, കോടികൾ, ആയിരക്കണക്കിന് സംഘങ്ങൾ, വലിയ സൈന്യങ്ങൾ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ.
അര്ബുദൈരര്ബുദശതൈര്മധ്യൈശ്ചാന്ത്യൈശ്ച വാനരാഃ। സമുദ്രാശ്ച പരാര്ധാശ്ച ഹരയോ ഹരിയൂഥപാഃ
അർബുദം, അർബുദശതങ്ങൾ, ഇടത്തരം, അവസാന വിഭാഗങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, അനന്തമായ കാപിസേനകളും കാപിസേനാനായകരുമുണ്ട്.
ആഗമിഷ്യന്തി തേ രാജന് മഹേന്ദ്രസമവിക്രമാഃ। മേഘപര്വതസംകാശാ മേരുവിന്ധ്യകൃതാലയാഃ
രാജാവേ, മഹേന്ദ്രനോടു തുല്യമായ ശക്തിയുള്ളവരും മേഘങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും പോലെയുള്ളവരും, മേരുവിലും വിന്ധ്യയിലും താമസിക്കുന്നവരും നിനക്കായി വരും.
തേ ത്വാമഭിഗമിഷ്യന്തി രാക്ഷസം യോദ്ധുമാഹവേ। നിഹത്യ രാവണം യുദ്ധേ ഹ്യാനയിഷ്യന്തി മൈഥിലീമ്
അവരെല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസനെ നേരിടാൻ നിന്റെ അടുക്കൽ വരും; യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ തോൽപ്പിച്ച ശേഷം, അവർ മൈഥിലിയെ തീർച്ചയായും തിരികെ കൊണ്ടുവരും.
തതഃ സമുദ്യോഗമവേക്ഷ്യ വീര്യവാന് ഹരിപ്രവീരസ്യ നിദേശവര്തിനഃ। ബഭൂവ ഹര്ഷാദ് വസുധാധിപാത്മജഃ പ്രബുദ്ധനീലോത്പലതുല്യദര്ശനഃ
ശക്തനായ കുരങ്ങന്മാരുടെ നായകന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഒരുക്കങ്ങൾ നടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഭൂമിയുടെ രാജാവിന്റെ പുത്രൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ, പുഷ്പിച്ച നീലത്താമരപൂവിനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള മുഖത്തോടെ നിന്നു.