തസ്മാച്ച യജ്ഞായതനാത് പുഷ്പാണി സുരഭീണി ച। ആനിന്യുര്വാനരാ ഗത്വാ സുഗ്രീവപ്രിയകാരണാത്
ആ യാഗസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് സുഗ്രീവന്റെ സന്തോഷത്തിനായി സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങൾ വാനരന്മാർ കൊണ്ടുവന്നു.
തേ തു സര്വേ ഹരിവരാഃ പൃഥിവ്യാം സര്വവാനരാന്। സംചോദയിത്വാ ത്വരിതം യൂഥാനാം ജഗ്മുരഗ്രതഃ
അപ്പോൾ ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഭൂമിയിലെ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും ഉണർത്തി ഉരുത്തിരിഞ്ഞ് കൂട്ടങ്ങളുടെ മുന്നിൽ വേഗത്തിൽ പോയി.
തേ തു തേന മുഹൂര്തേന കപയഃ ശീഘ്രചാരിണഃ। കിഷ്കിന്ധാം ത്വരയാ പ്രാപ്താഃ സുഗ്രീവോ യത്ര വാനരഃ
അവ ശീഘ്രഗതിയുള്ള കപികൾ ആ നിമിഷം തന്നെ സുഖ്രീവൻ ഇരിക്കുന്ന കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് വേഗത്തിൽ എത്തി.
തേ ഗൃഹീത്വൌഷധീഃ സര്വാഃ ഫലമൂലം ച വാനരാഃ। തം പ്രതിഗ്രാഹയാമാസുര്വചനം ചേദമബ്രുവന്
കപികൾ എല്ലാ ഔഷധികളും പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും കൂട്ടി അവൻറെ അടുക്കൽ എത്തിച്ചു, പിന്നെ പറഞ്ഞു:
സര്വേ പരിസൃതാഃ ശൈലാഃ സരിതശ്ച വനാനി ച। പൃഥിവ്യാം വാനരാഃ സര്വേ ശാസനാദുപയാന്തി തേ
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ പർവതങ്ങളും നദികളും കാടുകളും കപികൾ അന്വേഷിച്ചു; നിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം എല്ലാവരും നിന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നു.
thumb|അഷ്ടാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ അഷ്ടാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡത്തിൽ മുപ്പത്തിയെട്ടാം സര്ഗം കേൾക്കൂ.
പ്രതിഗൃഹ്യ ച തത് സര്വമുപായനമുപാഹൃതമ്। വാനരാന് സാന്ത്വയിത്വാ ച സര്വാനേവ വ്യസര്ജയത്
എല്ലാ സമ്മാനങ്ങളും സ്വീകരിച്ച് കപികളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം അവരെ എല്ലാവരെയും വിടുവിച്ചു.
വിസര്ജയിത്വാ സ ഹരീന് സഹസ്രാന് കൃതകര്മണഃ। മേനേ കൃതാര്ഥമാത്മാനം രാഘവം ച മഹാബലമ്
തങ്ങളുടെ ജോലി പൂർത്തിയാക്കിയ ആയിരക്കണക്കിന് കപികളെ വിട്ടയച്ച ശേഷം, താനും മഹാബലനായ രാഘവനും ലക്ഷ്യം നേടിയെന്ന് സുഖ്രീവൻ കരുതി.
സ ലക്ഷ്മണോ ഭീമബലം സര്വവാനരസത്തമമ്। അബ്രവീത് പ്രശ്രിതം വാക്യം സുഗ്രീവം സമ്പ്രഹര്ഷയന്
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ, കപികളിൽ ഏറ്റവും ശക്തനും ശ്രേഷ്ഠനുമായ സുഖ്രീവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് ആദരപൂർവ്വം പറഞ്ഞു:
കിഷ്കിന്ധായാ വിനിഷ്ക്രാമ യദി തേ സൌമ്യ രോചതേ। തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ലക്ഷ്മണസ്യ സുഭാഷിതമ്
"സൗമ്യ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമെങ്കിൽ നാം കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടാം." ലക്ഷ്മണന്റെ ഈ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്,
സുഗ്രീവഃ പരമപ്രീതോ വാക്യമേതദുവാച ഹ। ഏവം ഭവതു ഗച്ഛാമ സ്ഥേയം ത്വച്ഛാസനേ മയാ
സുഖ്രീവൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "അങ്ങനെ തന്നേ, നാം പോകാം. ഞാൻ നിന്റെ ആജ്ഞയിൽ തന്നെ ഇരിക്കും."
തമേവമുക്ത്വാ സുഗ്രീവോ ലക്ഷ്മണം ശുഭലക്ഷണമ്। വിസര്ജയാമാസ തദാ താരാദ്യാശ്ചൈവ യോഷിതഃ
അങ്ങനെ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, സുഖ്രീവൻ താരയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളെയും വിട്ടയച്ചു.
ഏഹീത്യുച്ചൈര്ഹരിവരാന് സുഗ്രീവഃ സമുദാഹരത്। തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ഹരയഃ ശീഘ്രമായയുഃ
സുഖ്രീവൻ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു: "വരൂ!" അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കപികൾ വേഗത്തിൽ എത്തി.
ബദ്ധാഞ്ജലിപുടാഃ സര്വേ യേ സ്യുഃ സ്ത്രീദര്ശനക്ഷമാഃ। താനുവാച തതഃ പ്രാപ്താന് രാജാര്കസദൃശപ്രഭഃ
അവിടെ എത്തിയ, കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്ന, സ്ത്രീകൾക്ക് കാണാവുന്ന കപികൾക്ക് സൂര്യനുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന രാജാവ് പ്രസംഗിച്ചു.
ഉപസ്ഥാപയത ക്ഷിപ്രം ശിബികാം മമ വാനരാഃ। ശ്രുത്വാ തു വചനം തസ്യ ഹരയഃ ശീഘ്രവിക്രമാഃ
"എന്റെ പല്ലക്കു വേഗം കൊണ്ടുവരൂ," എന്ന് സുഖ്രീവൻ പറഞ്ഞു. അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കപികൾ വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.
സമുപസ്ഥാപയാമാസുഃ ശിബികാം പ്രിയദര്ശനാമ്। താമുപസ്ഥാപിതാം ദൃഷ്ട്വാ ശിബികാം വാനരാധിപഃ
കപികൾ മനോഹരമായ പല്ലക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. ആ പല്ലക്ക് കാണുമ്പോൾ കപിരാജാവിന് സന്തോഷം തോന്നി.
ലക്ഷ്മണാരുഹ്യതാം ശീഘ്രമിതി സൌമിത്രിമബ്രവീത്। ഇത്യുക്ത്വാ കാഞ്ചനം യാനം സുഗ്രീവഃ സൂര്യസംനിഭമ്
സുഖ്രീവൻ സൗമിത്രിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണാ, വേഗം കയറൂ." അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സൂര്യനുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന സുഖ്രീവൻ സ്വർണപല്ലക്കിൽ കയറി.
ബഹുഭിര്ഹരിഭിര്യുക്തമാരുരോഹ സലക്ഷ്മണഃ। പാണ്ഡുരേണാതപത്രേണ ധ്രിയമാണേന മൂര്ധനി
അനേകം കപികൾ ചേർന്ന് ചുമക്കുന്ന ആ പല്ലക്കിൽ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം സുഖ്രീവൻ കയറി. തലക്ക് മുകളിൽ വെള്ളി കുടയുമുണ്ടായിരുന്നു.
ശുക്ലൈശ്ച വാലവ്യജനൈര്ധൂയമാനൈഃ സമന്തതഃ। ശംഖഭേരീനിനാദൈശ്ച ബന്ദിഭിശ്ചാഭിനന്ദിതഃ
ചുറ്റും വെള്ള നിറമുള്ള ചാമരികൾ കൊണ്ട് വീശി, ശംഖവും ഭേരിയും മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ഭടന്മാർ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
നിര്യയൌ പ്രാപ്യ സുഗ്രീവോ രാജ്യശ്രിയമനുത്തമാമ്। സ വാനരശതൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ബഹുഭിഃ ശസ്ത്രപാണിഭിഃ
ഉത്തമമായ രാജസൗഭാഗ്യം നേടിയ സുഖ്രീവൻ പുറപ്പെട്ടു. ആയുധധാരികളായ നൂറുകണക്കിന് ഭയങ്കര കപികൾ അവനെ ചുറ്റി നിന്നു.
പരികീര്ണോ യയൌ തത്ര യത്ര രാമോ വ്യവസ്ഥിതഃ। സ തം ദേശമനുപ്രാപ്യ ശ്രേഷ്ഠം രാമനിഷേവിതമ്
അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയവരോടൊപ്പം അവിടേക്ക് പോയി, രാമൻ കാത്തിരുന്ന സ്ഥലത്ത് എത്തി, രാമന്റെ ആദരവും സ്വീകരിച്ചു.
അവാതരന്മഹാതേജാഃ ശിബികായാഃ സലക്ഷ്മണഃ। ആസാദ്യ ച തതോ രാമം കൃതാഞ്ജലിപുടോഽഭവത്
മഹാശക്തനായ സുഖ്രീവനും ലക്ഷ്മണനും ചേർന്ന് ശിബികയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, രാമനെ സമീപിച്ച് കൈകൂപ്പി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
കൃതാഞ്ജലൌ സ്ഥിതേ തസ്മിന് വാനരാശ്ചാഭവംസ്തഥാ। തടാകമിവ തം ദൃഷ്ട്വാ രാമഃ കുഡ്മലപങ്കജമ്
സുഖ്രീവൻ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുമ്പോൾ മറ്റ് വാനരങ്ങളും അതുപോലെ ചെയ്തു. അഹങ്കാരമില്ലാതെ കുളത്തിലെ തളിർപൊത്തിയ താമരപോലെ അവനെ കണ്ട രാമൻ,
വാനരാണാം മഹത് സൈന്യം സുഗ്രീവേ പ്രീതിമാനഭൂത്। പാദയോഃ പതിതം മൂര്ധ്നാ തമുത്ഥാപ്യ ഹരീശ്വരമ്
വാനരസേനയുടെ മഹത്ത്വം കണ്ട രാമൻ സുഖ്രീവനിൽ സന്തോഷം തോന്നി. തന്റെ കാലിൽ തലവെച്ചുകൊണ്ട് വീണു നിൽക്കുന്ന സുഖ്രീവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു.
പ്രേമ്ണാ ച ബഹുമാനാച്ച രാഘവഃ പരിഷസ്വജേ। പരിഷ്വജ്യ ച ധര്മാത്മാ നിഷീദേതി തതോഽബ്രവീത്
പ്രേമത്തോടും ആദരത്തോടും കൂടി രാഘവൻ അവനെ അങ്കത്തിലേറ്റി. അങ്ങനെ ചേർത്തു പിടിച്ചശേഷം, ധാർമ്മികനായ രാമൻ അവനോട്, 'കുറ്റിരിക്കുക' എന്ന് പറഞ്ഞു.
നിഷണ്ണം തം തതോ ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷിതൌ രാമോഽബ്രവീത് തതഃ। ധര്മമര്ഥം ച കാമം ച കാലേ യസ്തു നിഷേവതേ
അവൻ നിലത്ത് ഇരിക്കുന്നതിനെ കണ്ട രാമൻ പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവ യോജിച്ച സമയത്ത് നോക്കിക്കൊണ്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ്,
വിഭജ്യ സതതം വീര സ രാജാ ഹരിസത്തമ। ഹിത്വാ ധര്മം തഥാര്ഥം ച കാമം യസ്തു നിഷേവതേ
എപ്പോഴും ഇവയെ വേർതിരിച്ച് നോക്കുന്നവൻ, വീരാ, വാനരന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനായ രാജാവാണ്. എന്നാൽ ധർമ്മവും അർത്ഥവും ഉപേക്ഷിച്ച് കാമം മാത്രം പിന്തുടരുന്നവൻ,
സ വൃക്ഷാഗ്രേ യഥാ സുപ്തഃ പതിതഃ പ്രതിബുധ്യതേ। അമിത്രാണാം വധേ യുക്തോ മിത്രാണാം സംഗ്രഹേ രതഃ
മരത്തിന്റെ മുകളിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നവൻ വീണു ബോധം വരുന്നതുപോലെയാണ്. ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കാനും സുഹൃത്തുക്കളെ സംരക്ഷിക്കാനും താൽപര്യമുള്ളവൻ,
ത്രിവര്ഗഫലഭോക്താ ച രാജാ ധര്മേണ യുജ്യതേ। ഉദ്യോഗസമയസ്ത്വേഷ പ്രാപ്തഃ ശത്രുനിഷൂദന
മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ ഫലം അനുഭവിക്കുന്ന രാജാവാണ് സത്യത്തിൽ ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇപ്പോൾ ശ്രമിക്കേണ്ട സമയമാണ്, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.
സംചിന്ത്യതാം ഹി പിങ്ഗേശ ഹരിഭിഃ സഹ മന്ത്രിഭിഃ। ഏവമുക്തസ്തു സുഗ്രീവോ രാമം വചനമബ്രവീത്
ഇത് വാനരരും മന്ത്രിമാരും ചേർന്ന് ആലോചിക്കട്ടെ, കാപ്പികളുടെ ഇടയനായവനേ.' അങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുഖ്രീവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: