നൈവം ലക്ഷ്മണ വക്തവ്യോ നായം പരുഷമര്ഹതി। ഹരീണാമീശ്വരഃ ശ്രോതും തവ വക്ത്രാദ് വിശേഷതഃ
ലക്ഷ്മണാ, ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കേണ്ടതല്ല; കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജാവിന് പ്രത്യേകിച്ച് നിന്നെപോലുള്ളവനിൽ നിന്ന് ഇങ്ങനെ കടുപ്പമുള്ള വാക്കുകൾ കേൾക്കേണ്ടതല്ല.
നൈവാകൃതജ്ഞഃ സുഗ്രീവോ ന ശഠോ നാപി ദാരുണഃ। നൈവാനൃതകഥോ വീര ന ജിഹ്മശ്ച കപീശ്വരഃ
സുക്രീവൻ നന്ദിയില്ലാത്തവനോ കപടവനോ ക്രൂരനോ അല്ല; കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജാവിന് കള്ളവാക്ക് പറയാനോ വഞ്ചന ചെയ്യാനോ പതിവില്ല, വീരാ.
ഉപകാരം കൃതം വീരോ നാപ്യയം വിസ്മൃതഃ കപിഃ। രാമേണ വീര സുഗ്രീവോ യദന്യൈര്ദുഷ്കരം രണേ
വീരനായ സുക്രീവൻ രാമൻ ചെയ്ത ഉപകാരം മറന്നിട്ടില്ല; യുദ്ധത്തിൽ മറ്റാർക്കും സാധിക്കാത്തത് രാമൻ ചെയ്തതാണെന്ന് കുരങ്ങൻ ഓർക്കുന്നു.
രാമപ്രസാദാത് കീര്തിം ച കപിരാജ്യം ച ശാശ്വതമ്। പ്രാപ്തവാനിഹ സുഗ്രീവോ രുമാം മാം ച പരംതപ
രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ സുക്രീവൻ ശാശ്വതമായ കീര്ത്തിയും കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജ്യവും, റുമയും എന്നെയും, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, നിന്നെയും ലഭിച്ചു.
സുദുഃഖശയിതഃ പൂര്വം പ്രാപ്യേദം സുഖമുത്തമമ്। പ്രാപ്തകാലം ന ജാനീതേ വിശ്വാമിത്രോ യഥാ മുനിഃ
മുന്പ് വലിയ ദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചവൻ ഇപ്പോൾ പരമസുഖം അനുഭവിക്കുന്നു; എന്നാൽ, വിശ്വാമിത്രമുനിപോലെ, ശരിയായ സമയമെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ഘൃതാച്യാം കില സംസക്തോ ദശ വര്ഷാണി ലക്ഷ്മണ। അഹോഽമന്യത ധര്മാത്മാ വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ
ലക്ഷ്മണ, മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രൻ ഘൃതാചിയോടൊപ്പം പത്തു വർഷം മുഴുവൻ മുഴുകി കഴിഞ്ഞു; കാലം എങ്ങനെ കടന്നുപോയെന്ന് അവൻ അറിഞ്ഞില്ല.
സ ഹി പ്രാപ്തം ന ജാനീതേ കാലം കാലവിദാം വരഃ। വിശ്വാമിത്രോ മഹാതേജാഃ കിം പുനര്യഃ പൃഥഗ്ജനഃ
സമയത്തെ ഏറ്റവും നന്നായി അറിയുന്ന വിശ്വാമിത്രൻ പോലും അതിന്റെ വരവ് മനസ്സിലാക്കിയില്ലെങ്കിൽ, സാധാരണ മനുഷ്യർക്ക് എങ്ങനെ അറിയാൻ കഴിയും?
ദേഹധര്മഗതസ്യാസ്യ പരിശ്രാന്തസ്യ ലക്ഷ്മണ। അവിതൃപ്തസ്യ കാമേഷു രാമഃ ക്ഷന്തുമിഹാര്ഹതി
ലക്ഷ്മണ, അവന്റെ ശരീരം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു, ആഗ്രഹങ്ങൾ തൃപ്തിപ്പെടാതെ അവൻ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു; രാമൻ അവനെ ഇവിടെ ക്ഷമിക്കണം.
ന ച രോഷവശം താത ഗന്തുമര്ഹസി ലക്ഷ്മണ। നിശ്ചയാര്ഥമവിജ്ഞായ സഹസാ പ്രാകൃതോ യഥാ
ലക്ഷ്മണ, കാര്യങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കാതെ, സാധാരണ മനുഷ്യരെപ്പോലെ, നീ കോപത്തിന് അടിമയാകരുത്.
സത്ത്വയുക്താ ഹി പുരുഷാസ്ത്വദ്വിധാഃ പുരുഷര്ഷഭ। അവിമൃശ്യ ന രോഷസ്യ സഹസാ യാന്തി വശ്യതാമ്
മനസ്സിൽ സത്യവും ധർമ്മവും ഉള്ളവരായ നിനക്കുപോലുള്ള പുരുഷോത്തമന്മാർ, ആലോചനയില്ലാതെ ഉടനടി കോപത്തിന് അടിമയാകാറില്ല.
പ്രസാദയേ ത്വാം ധര്മജ്ഞ സുഗ്രീവാര്ഥം സമാഹിതാ। മഹാന് രോഷസമുത്പന്നഃ സംരമ്ഭസ്ത്യജ്യതാമയമ്
ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ, ഞാൻ മനസ്സോടെ നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു; സുഗ്രീവന്റെ കാര്യത്തിൽ, ഉയർന്ന കോപം ഉപേക്ഷിക്കണമേ, ദോഷമില്ലാത്തവനേ.
രുമാം മാം ചാങ്ഗദം രാജ്യം ധനധാന്യപശൂനി ച। രാമപ്രിയാര്ഥം സുഗ്രീവസ്ത്യജേദിതി മതിര്മമ
രാമന്റെ പ്രിയത്തിനായി, സുഗ്രീവൻ രുമ, എന്നെ, അങ്കദനെ, രാജ്യം, ധനം, ധാന്യം, മൃഗങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കും; ഇതാണ് എന്റെ വിശ്വാസം.
സമാനേഷ്യതി സുഗ്രീവഃ സീതയാ സഹ രാഘവമ്। ശശാങ്കമിവ രോഹിണ്യാ ഹത്വാ തം രാക്ഷസാധമമ്
അവൻ രാക്ഷസാധമനെ കൊല്ലുമ്പോൾ, ചന്ദ്രൻ രോഹിണിയെപ്പോലെ, സുഗ്രീവൻ സീതയോടൊപ്പം രാഘവനെ ഒന്നിപ്പിക്കും.
ശതകോടിസഹസ്രാണി ലങ്കായാം കില രക്ഷസാമ്। അയുതാനി ച ഷട്ത്രിംശത്സഹസ്രാണി ശതാനി ച
ലങ്കയിൽ നൂറുകോടികൾക്കുമേൽ രാക്ഷസന്മാരുണ്ട് എന്നും, മുപ്പത്താറായിരം ആയിരം പത്തായിരങ്ങൾ കൂടി അവിടെയുണ്ട് എന്നും പറയുന്നു.
അഹത്വാ താംശ്ച ദുര്ധര്ഷാന് രാക്ഷസാന് കാമരൂപിണഃ। ന ശക്യോ രാവണോ ഹന്തും യേന സാ മൈഥിലീ ഹൃതാ
അങ്ങേയറ്റം ശക്തിയും രൂപം മാറ്റാനുള്ള കഴിവും ഉള്ള ആ രാക്ഷസന്മാരെ ജയിക്കാതെ, മൈഥിലിയെ അപഹരിച്ച രാവണനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.
തേ ന ശക്യാ രണേ ഹന്തുമസഹായേന ലക്ഷ്മണ। രാവണഃ ക്രൂരകര്മാ ച സുഗ്രീവേണ വിശേഷതഃ
ലക്ഷ്മണ, സഹായം ഇല്ലാതെ, പ്രത്യേകിച്ച് സുഗ്രീവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ആ രാക്ഷസന്മാരെയും ക്രൂരനായ രാവണനെയും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഏവമാഖ്യാതവാന് വാലീ സ ഹ്യഭിജ്ഞോ ഹരീശ്വരഃ। ആഗമസ്തു ന മേ വ്യക്തഃ ശ്രവാത് തസ്യ ബ്രവീമ്യഹമ്
ഹരികളുടേയും രാജാവായ വാലി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിരുന്നു; അവൻ അതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്. എനിക്ക് ആചാരം വ്യക്തമായില്ല; ഞാൻ കേട്ടതുപോലെയാണ് പറയുന്നത്.
ത്വത്സഹായനിമിത്തം ഹി പ്രേഷിതാ ഹരിപുങ്ഗവാഃ। ആനേതും വാനരാന് യുദ്ധേ സുബഹൂന് ഹരിപുങ്ഗവാന്
നിനക്ക് സഹായം നൽകാനായി, ശക്തിയുള്ള ഹരികളിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവരെ അയച്ചിരിക്കുന്നു; യുദ്ധത്തിനായി അനേകം ശക്തിയുള്ള വാനരന്മാരെ കൂട്ടാൻ.
താംശ്ച പ്രതീക്ഷമാണോഽയം വിക്രാന്താന് സുമഹാബലാന്। രാഘവസ്യാര്ഥസിദ്ധ്യര്ഥം ന നിര്യാതി ഹരീശ്വരഃ
ശക്തിയും ധൈര്യവും ഉള്ള ആ വാനരന്മാരെ കാത്തിരിക്കുകയാണ് ഈ ഹരികളുടേയും രാജാവ്; രാഘവന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കാനാണ് അവൻ പുറപ്പെടാത്തത്.
കൃതാ സുസംസ്ഥാ സൌമിത്രേ സുഗ്രീവേണ പുരാ യഥാ। അദ്യ തൈര്വാനരൈഃ സര്വൈരാഗന്തവ്യം മഹാബലൈഃ
സൗമിത്രി, മുമ്പ് സുഗ്രീവൻ ക്രമീകരിച്ചതുപോലെ, ഇന്ന് ആ മഹാബലവാന്മാരായ എല്ലാ വാനരന്മാരും വരേണ്ടതാണ്.
ഋക്ഷകോടിസഹസ്രാണി ഗോലാങ്ഗൂലശതാനി ച। അദ്യ ത്വാമുപയാസ്യന്തി ജഹി കോപമരിംദമ। കോട്യോഽനേകാസ്തു കാകുത്സ്ഥ കപീനാം ദീപ്തതേജസാമ്
ഇന്ന്, നൂറുകോടികൾക്കുമേൽ കരടി-വാനരന്മാരും നൂറുകണക്കിന് വാലുള്ളവരും നിന്റെ അടുക്കൽ എത്തും, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ; അനേകം കോടികൾ ശക്തിയുള്ള വാനരന്മാർ, കാകുത്സ്ഥ വംശജനായവനേ, വരും.
തവ ഹി മുഖമിദം നിരീക്ഷ്യ കോപാത് ക്ഷതജസമേ നയനേ നിരീക്ഷമാണാഃ। ഹരിവരവനിതാ ന യാന്തി ശാന്തിം പ്രഥമഭയസ്യ ഹി ശങ്കിതാഃ സ്മ സര്വാഃ
നിന്റെ മുഖം കോപത്തോടെ, കണ്ണുകൾ രക്തം നിറഞ്ഞതുപോലെ കാണുമ്പോൾ, മഹിള്യരായ ഹരിവരസ്ത്രീയർക്ക് മനസ്സിൽ ശാന്തി ലഭിക്കുന്നില്ല; എല്ലാവർക്കും ആദ്യഭയത്തിന്റെ സംശയമാണ്.
thumb|ഷട്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഷട്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാ കാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്താറാം സർഗം കേൾക്കുവിൻ.
ഇത്യുക്തസ്താരയാ വാക്യം പ്രശ്രിതം ധര്മസംഹിതമ്। മൃദുസ്വഭാവഃ സൌമിത്രിഃ പ്രതിജഗ്രാഹ തദ്വചഃ
താരയുടെ സ്നേഹപൂർവ്വവും ധർമ്മപരവും ആയ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സൌമിത്രി എന്ന ലക്ഷ്മണൻ, സ്വഭാവത്തിൽ മൃദുവായവൻ, ആ വാക്കുകൾ വിനയപൂർവ്വം അംഗീകരിച്ചു.
തസ്മിന് പ്രതിഗൃഹീതേ തു വാക്യേ ഹരിഗണേശ്വരഃ। ലക്ഷ്മണാത് സുമഹത് ത്രാസം വസ്ത്രം ക്ലിന്നമിവാത്യജത്
ലക്ഷ്മണൻ ആ വാക്കുകൾ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, വാനരസേനാപതി ഭയത്താൽ വിറെച്ചു, തനിക്കുള്ള വസ്ത്രം വെള്ളത്തിൽ കുതിർന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
തതഃ കണ്ഠഗതം മാല്യം ചിത്രം ബഹുഗുണം മഹത്। ചിച്ഛേദ വിമദശ്ചാസീത് സുഗ്രീവോ വാനരേശ്വരഃ
അതിനുശേഷം, വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ, അഹങ്കാരമില്ലാതെ, കഴുത്തിൽ കിടന്നിരുന്ന വലിയ, നിറങ്ങളാർന്ന, പല തന്തികളുള്ള മാല ചുരണ്ടി കളഞ്ഞു.
സ ലക്ഷ്മണം ഭീമബലം സര്വവാനരസത്തമഃ। അബ്രവീത് പ്രശ്രിതം വാക്യം സുഗ്രീവഃ സമ്പ്രഹര്ഷയന്
എല്ലാ വാനരന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവൻ, ഭയങ്കരമായ ബലമുള്ള ലക്ഷ്മണനോടു വിനയപൂർവ്വം സംസാരിച്ച്, അവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
പ്രണഷ്ടാ ശ്രീശ്ച കീര്തിശ്ച കപിരാജ്യം ച ശാശ്വതമ്। രാമപ്രസാദാത് സൌമിത്രേ പുനശ്ചാപ്തമിദം മയാ
സൌമിത്രേ, എനിക്ക് ഐശ്വര്യവും കീർത്തിയും വാനരരാജ്യവും എല്ലാം നഷ്ടമായിരുന്നു; എന്നാൽ രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഇതൊക്കെയും ഞാൻ വീണ്ടും നേടി.
കഃ ശക്തസ്തസ്യ ദേവസ്യ ഖ്യാതസ്യ സ്വേന കര്മണാ। താദൃശം പ്രതികുര്വീത അംശേനാപി നൃപാത്മജ
സ്വന്തം കർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് പ്രശസ്തനായ ആ ദൈവസ്വരൂപനു, ആരാണ് ഒരു ഭാഗം പോലും പ്രതിഫലം നൽകാൻ കഴിയുക, രാജകുമാരാ?
സീതാം പ്രാപ്സ്യതി ധര്മാത്മാ വധിഷ്യതി ച രാവണമ്। സഹായമാത്രേണ മയാ രാഘവഃ സ്വേന തേജസാ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാഘവൻ, എന്റെ സഹായം മാത്രം കൊണ്ടും തന്റെ ശക്തിയാൽ തന്നെ, സീതയെ തിരിച്ചു നേടുകയും രാവണനെ സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യും.