ഇഷ്ട്യാം തു വര്തമാനായാം കുശനാഭം മഹീപതിമ് । ഉവാച പരമോദാരഃ കുശോ ബ്രഹ്മസുതസ്തദാ ॥൧-൩൪-
ആ യാഗം നടക്കുമ്പോള്, മഹാനായ ബ്രഹ്മപുത്രന് കുശന് രാജാവായ കുശനാഭനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പുത്രസ്തേ സദൃശഃ പുത്ര ഭവിഷ്യതി സുധാര്മികഃ । ഗാധിം പ്രാപ്സ്യസി തേന ത്വം കീര്തിം ലോകേ ച ശാശ്വതീമ് ॥൧-൩൪-
മകനേ, നിനക്കു നിന്നെപ്പോലെ ധര്മ്മനിഷ്ഠനായ ഒരു മകന് ജനിക്കും; അവനിലൂടെ നീ ഗാധിയെ നേടും, ലോകത്ത് നിന്റെ പ്രശസ്തി എന്നും നിലനില്ക്കും.
ഏവമുക്ത്വാ കുശോ രാമ കുശനാഭം മഹീപതിമ് । ജഗാമാകാശമാവിശ്യ ബ്രഹ്മലോകം സനാതനമ് ॥൧-൩൪-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കുശന്, രാജാവായ കുശനാഭനോട് വിട പറഞ്ഞ് ആകാശത്തിലൂടെ സനാതനമായ ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോയി.
കസ്യചിത് ത്വഥ കാലസ്യ കുശനാഭസ്യ ധീമതഃ । ജജ്ഞേ പരമധര്മിഷ്ഠോ ഗാധിരിത്യേവ നാമതഃ ॥൧-൩൪-
അല്പസമയത്തിന് ശേഷം, ധീരനായ കുശനാഭന് പരമധാര്മ്മികനായ ഒരു മകന് ജനിച്ചു; അവനെ ഗാധി എന്നു വിളിച്ചു.
സ പിതാ മമ കാകുത്സ്ഥ ഗാധിഃ പരമധാര്മികഃ । കുശവംശപ്രസൂതോഽസ്മി കൌശികോ രഘുനന്ദന ॥൧-൩൪-
കാകുത്സ്ഥന്, ആ ഗാധി, മഹാധാര്മ്മികന്, എന്റെ അച്ഛനാണ്; ഞാന് കുശവംശത്തില് ജനിച്ച കൗശികന്, രഘുനന്ദന.
പൂര്വജാ ഭഗിനീ ചാപി മമ രാഘവ സുവ്രതാ । നാമ്നാ സത്യവതീ നാമ ഋചീകേ പ്രതിപാദിതാ ॥൧-൩൪-
രാഘവ, എന്റെ മൂത്ത സഹോദരി സത്യവതിയാണ്; അവള് വ്രതനിഷ്ഠയുമാണ്. അവളെ ഋചീകന് വിവാഹം ചെയ്തു നല്കി.
സശരീരാ ഗതാ സ്വര്ഗം ഭര്താരമനുവര്തിനീ । കൌശികീ പരമോദാരാ സാ പ്രവൃത്താ മഹാനദീ ॥൧-൩൪-
അവള് ഭര്ത്താവിനെ അനുഗമിച്ച് ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വര്ഗത്തിലേയ്ക്ക് ചെന്നു; അവളാണ് മഹാനദിയായ കൗശികി.
ദിവ്യാ പുണ്യോദകാ രമ്യാ ഹിമവന്തമുപാശ്രിതാ ലോകസ്യ ഹിതകാര്യാര്ഥം പ്രവൃത്താ ഭഗിനീ മമ ॥൧-൩൪-
ദിവ്യവും പുണ്യജലവുമുള്ള, മനോഹരമായ, ഹിമവാനില് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന എന്റെ സഹോദരി കൗശികി ലോകത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി നദിയായി.
തതോഽഹം ഹിമവത്പാര്ശ്വേ വസാമി നിയതഃ സുഖമ് ഭഗിന്യാം സ്നേഹസംയുക്തഃ കൌശിക്യാം രഘുനന്ദന ॥൧-൩൪-
അതുകൊണ്ടാണ് ഞാന് ഹിമവാന്റെ സമീപത്ത്, സഹോദരി കൗശികിയോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നത്, രഘുനന്ദന.
സാ തു സത്യവതീ പുണ്യാ സത്യേ ധര്മേ പ്രതിഷ്ഠിതാ പതിവ്രതാ മഹാഭാഗാ കൌശികീ സരിതാം വരാ ॥൧-൩൪-
സത്യവും ധര്മ്മവും ആധാരമാക്കി, ഭര്ത്തൃഭക്തയുമായ പുണ്യവതിയായ സത്യവതി, മഹാഭാഗ്യവതിയായ അവള്, നദികളില് ശ്രേഷ്ഠയായ കൗശികിയായി.
അഹം ഹി നിയമാദ്രാമ ഹിത്വാ താം സമുപാഗതഃ സിദ്ധാശ്രമമനുപ്രാപ്തഃ സിദ്ധോഽസ്മി തവ തേജസാ ॥൧-൩൪-
രാമ, വ്രതം പാലിച്ച് ഞാന് അവളെ വിട്ട് ഇവിടെ വന്നു; സിദ്ധാശ്രമം എത്തി, നിന്റെ തേജസ്സാല് ഞാന് സിദ്ധനായി.
ഏഷാ രാമ മമോത്പത്തിഃ സ്വസ്യ വംശസ്യ കീര്തിതാ ദേശസ്യ ച മഹാബാഹോ യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി ॥൧-൩൪-
രാമ, നീ ചോദിച്ചതുപോലെ, എന്റെ ജനനവും വംശവും ദേശവും ഇതാണ്, മഹാബാഹുവേ.
ഗതോഽര്ധരാത്രഃ കാകുത്സ്ഥ കഥാഃ കഥയതോ മമ । നിദ്രാമഭ്യേഹി ഭദ്രം തേ മാ ഭൂദ് വിഘ്നോഽധ്വനീഹ നഃ ॥൧-൩൪-
കാകുത്സ്ഥന്, എന്റെ കഥകള് പറയുന്നതിനിടയില് അര്ദ്ധരാത്രി കഴിഞ്ഞു; ഇനി നീ ഉറങ്ങുക, നമുക്ക് യാത്രയില് തടസ്സം വരരുതെന്ന് ആശംസിക്കുന്നു.
നിഷ്പന്ദാസ്തരവഃ സര്വേ നിലീനാ മൃഗപക്ഷിണഃ । നൈശേന തമസാ വ്യാപ്താ ദിശശ്ച രഘുനന്ദന ॥൧-൩൪-
എല്ലാ മരങ്ങളും അചഞ്ചലമാണ്, മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു; രഘുനന്ദന, രാത്രിയുടെ ഇരുണ്ടതില് ദിശകളും മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ശനൈര്വിസൃജ്യതേ സംധ്യാ നഭോ നേത്രൈരിവാവൃതമ് । നക്ഷത്രതാരാഗഹനം ജ്യോതിര്ഭിരവഭാസതേ
സന്ധ്യ धीरे धीरे മാറിപ്പോകുന്നു; ആകാശം കണ്ണുപോലെ മറഞ്ഞു നക്ഷത്രങ്ങളും താരകളും പ്രകാശം പകരുന്നു.
ഉത്തിഷ്ഠതേ ച ശീതാംശുഃ ശശീ ലോകതമോനുദഃ । ഹ്ലാദയന് പ്രാണിനാം ലോകേ മനാംസി പ്രഭയാ സ്വയാ ॥൧-൩൪-
തണുത്ത കിരണങ്ങളോടെ ചന്ദ്രന് ഉദിക്കുന്നു; ലോകത്തിലെ ഇരുണ്ടത നീക്കി, ജീവികള്ക്ക് തന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ട് മനസ്സില് സന്തോഷം പകരുന്നു.
നൈശാനി സര്വഭൂതാനി പ്രചരന്തി തതസ്തതഃ । യക്ഷരാക്ഷസസംഘാശ്ച രൌദ്രാശ്ച പിശിതാശനാഃ ൧-൩൪-
രാത്രിയില് ജീവികള് എല്ലാം ഇവിടെ അവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; യക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ഭയാനകമായ മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന ഭൂതങ്ങളും അങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് നടക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാതേജാ വിരരാമ മഹാമുനിഃ । സാധുസാധ്വിതി തം സര്വേ മുനയോ ഹ്യഭ്യപൂജയന് ॥൧-൩൪-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള മഹാമുനി മൗനം പാലിച്ചു. അപ്പോൾ എല്ലാ മുനികളും 'ശ്രേഷ്ഠം, ശ്രേഷ്ഠം' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവനെ ആദരിച്ചു.
കുശികാനാമയം വംശോ മഹാന് ധര്മപരഃ സദാ । ബ്രഹ്മോപമാ മഹാത്മാനഃ കുശവംശ്യാ നരോത്തമാഃ ॥൧-൩൪-
കുശികരുടെ വംശം മഹത്തായതും എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുമാണ്. കുശയുടെ സന്തതികൾ മഹാത്മാക്കളാണ്, ബ്രഹ്മാവിനോട് സമാനരായ മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാരാണ്.
വിശേഷേണ ഭവാനേവ വിശ്വാമിത്ര മഹായശഃ । കൌശികീ സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാ കുലോദ്യോതകരീ തവ ॥൧-൩൪-
വിശേഷിച്ച് മഹാശോഭയുള്ള വിശ്വാമിത്ര, നീയാണല്ലോ ഏറ്റവും പ്രശസ്തൻ. നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ കൗശികി നിന്റെ വംശത്തിന് മഹത്വം നൽകുന്നു.
മുദിതൈര്മുനിശാര്ദൂലൈഃ പ്രശസ്തഃ കുശികാത്മജഃ । നിദ്രാമുപാഗമച്ഛ്രീമാനസ്തംഗത ഇവാംശുമാന് ॥൧-൩൪-
ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാർ കുശികപുത്രനെ സ്തുതിച്ചു. മഹത്വമുള്ള അവൻ സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതുപോലെ ഉറക്കത്തിലേക്ക് കടന്നു.
രാമോഽപി സഹസൌമിത്രിഃ കിഞ്ചിദാഗതവിസ്മയഃ । പ്രശസ്യ മുനിശാര്ദൂലം നിദ്രാം സമുപസേവതേ ॥൧-൩൪-
രാമനും സൗമിത്രിയും ഒപ്പം, അല്പം അത്ഭുതത്തോടെ, മുനിശ്രേഷ്ഠനെ സ്തുതിച്ചു, പിന്നെ അവരും ഉറക്കത്തിലേക്ക് പോയി.
thumb|പഞ്ചത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ പഞ്ചത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിൽ പത്തൊൻപതാം അധ്യായം കേൾക്കേണ്ടതാണ്.
ഉപാസ്യ രാത്രിശേഷം തു ശോണാകൂലേ മഹര്ഷിഭിഃ । നിശായാം സുപ്രഭാതായാം വിശ്വാമിത്രോഽഭ്യഭാഷത ॥൧-൩൫-
ശേഷിച്ച രാത്രി ശോണാനദിയുടെ തീരത്ത് മഹർഷിമാരോടൊപ്പം ചെലവഴിച്ച ശേഷം, പുലരിയപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രൻ സംസാരിച്ചു.
സുപ്രഭാതാ നിശാ രാമ പൂര്വാ സംധ്യാ പ്രവര്തതേ । ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ ഭദ്രം തേ ഗമനായാഭിരോചയ ॥൧-൩൫-
രാമാ, രാത്രി കഴിഞ്ഞു, പുലർച്ചയാരംഭിച്ചു. എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ, നിനക്കു എല്ലാം നന്മ ഉണ്ടാകട്ടെ; യാത്രയ്ക്ക് ഒരുക്കം ചെയ്യൂ.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ കൃതപൂര്വാഹ്ണികക്രിയഃ । ഗമനം രോചയാമാസ വാക്യം ചേദമുവാച ഹ ॥൧-൩൫-
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാവിലെ വേണ്ട ക്രിയകൾ ചെയ്ത ശേഷം, രാമൻ യാത്രക്ക് തയ്യാറായി, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അയം ശോണഃ ശുഭജലോഽഗാധഃ പുലിനമണ്ഡിതഃ । കതരേണ പഥാ ബ്രഹ്മന് സംതരിഷ്യാമഹേ വയമ് ॥൧-൩൫-
ഈ ശോണാനദി ശുദ്ധജലവും ആഴവും മണൽത്തിട്ടകളും ഉള്ളതുമാണ്. മഹർഷേ, നമുക്ക് ഏത് വഴിയിലൂടെ കടക്കാം?
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ വിശ്വാമിത്രോഽബ്രവീദിദമ് । ഏഷ പന്ഥാ മയോദ്ദിഷ്ടോ യേന യാന്തി മഹര്ഷയഃ ॥൧-൩൫-
രാമൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷിമാർ പോകുന്ന ഈ വഴിയാണ് ഞാൻ കാണിച്ചിരിക്കുന്നത്.
ഏവമുക്താ മഹര്ഷയോ വിശ്വാമിത്രേണ ധീമതാ । പശ്യന്തസ്തേ പ്രയാതാ വൈ വനാനി വിവിധാനി ച ॥൧-൩൫-
വിദ്വാൻ വിശ്വാമിത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, മഹർഷിമാർ വിവിധ വനങ്ങൾ കാണിച്ചുകൊണ്ട് യാത്ര തുടർന്നു.
തേ ഗത്വാ ദൂരമധ്വാനം ഗതേഽര്ധദിവസേ തദാ । ജാഹ്നവീം സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാം ദദൃശുര്മുനിസേവിതാമ് ॥൧-൩൫-
അവർ ദൂരമായി യാത്ര ചെയ്ത ശേഷം, അർദ്ധദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മുനികൾ ആരാധിക്കുന്ന ജാഹ്നവീ എന്ന ശ്രേഷ്ഠനദിയെ കണ്ടു.