നിഃശ്വസന്തം തു തം ദൃഷ്ട്വാ ക്രുദ്ധം ദശരഥാത്മജമ്। ബഭൂവുര്ഹരയസ്ത്രസ്താ ന ചൈനം പര്യവാരയന്
ദശരഥപുത്രൻ കോപത്തോടെ ആഴമായി ശ്വസിക്കുന്നതുകണ്ട്, വാനരന്മാർ ഭയപ്പെട്ടു, ആരും അവനെ ചുറ്റി നിൽക്കാൻ ധൈര്യമായില്ല.
സ താം രത്നമയീം ദിവ്യാം ശ്രീമാന് പുഷ്പിതകാനനാമ്। രമ്യാം രത്നസമാകീര്ണാം ദദര്ശ മഹതീം ഗുഹാമ്
അവൻ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ദിവ്യവും പുഷ്പഭരിതമായ തോട്ടങ്ങളുമുള്ള, മനോഹരവും വിലയേറിയ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വലിയ ഒരു ഗുഹ കണ്ടു.
ഹര്മ്യപ്രാസാദസമ്ബാധാം നാനാരത്നോപശോഭിതാമ്। സര്വകാമഫലൈര്വൃക്ഷൈഃ പുഷ്പിതൈരുപശോഭിതാമ്
അവിടം കൊട്ടാരങ്ങളും ഭവനങ്ങളും നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നു, പലവിധ രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന പൂത്ത വൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് അതി മനോഹരമായിരിക്കുന്നു.
ദേവഗന്ധര്വപുത്രൈശ്ച വാനരൈഃ കാമരൂപിഭിഃ। ദിവ്യമാല്യാമ്ബരധരൈഃ ശോഭിതാം പ്രിയദര്ശനൈഃ
ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും പുത്രന്മാരായ, ഇഷ്ടരൂപം എടുക്കാൻ കഴിയുന്ന വാനരന്മാർ ദിവ്യമായ മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച്, കാണുന്നവർക്കു പ്രിയങ്കരമായി അവിടം അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ചന്ദനാഗുരുപദ്മാനാം ഗന്ധൈഃ സുരഭിഗന്ധിതാമ്। മൈരേയാണാം മധൂനാം ച സമ്മോദിതമഹാപഥാമ്
ചന്ദനം, അഗരു, താമര എന്നിവയുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞു, മദ്യം, തേൻ എന്നിവയുടെ മധുരവാസന വലിയ വഴികളിൽ പരന്നിരിക്കുന്നു.
വിന്ധ്യമേരുഗിരിപ്രഖ്യൈഃ പ്രാസാദൈര്നൈകഭൂമിഭിഃ। ദദര്ശ ഗിരിനദ്യശ്ച വിമലാസ്തത്ര രാഘവഃ
വിന്ദ്യയും മേരുവും പോലെ ഉയർന്ന പല നിലകളുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും, അവിടെയുള്ള ശുദ്ധമായ നദികളും ഉണരുകളും രാഘവൻ അവിടെ കണ്ടു.
അങ്ഗദസ്യ ഗൃഹം രമ്യം മൈന്ദസ്യ ദ്വിവിദസ്യ ച। ഗവയസ്യ ഗവാക്ഷസ്യ ഗജസ്യ ശരഭസ്യ ച
അംഗദന്റെ, മൈന്ദന്റെ, ദ്വിവിദന്റെ, ഗവയന്റെ, ഗവാക്ഷന്റെ, ഗജന്റെ, ശരഭന്റെ എന്നിവരുടെ മനോഹരമായ വീടുകൾ അവൻ കണ്ടു.
വിദ്യുന്മാലേശ്ച സമ്പാതേഃ സൂര്യാക്ഷസ്യ ഹനൂമതഃ। വീരബാഹോഃ സുബാഹോശ്ച നലസ്യ ച മഹാത്മനഃ
വിദ്യുന്മാലി, സമ്പാതി, സൂര്യാക്ഷൻ, ഹനുമാൻ, വീരബാഹു, സുബാഹു, മഹാത്മാവായ നളൻ എന്നിവരുടെ വീടുകളും അവൻ കണ്ടു.
കുമുദസ്യ സുഷേണസ്യ താരജാമ്ബവതോസ്തഥാ। ദധിവക്ത്രസ്യ നീലസ്യ സുപാടലസുനേത്രയോഃ
കുമുദൻ, സുഷേണൻ, താരൻ, ജാംബവാൻ, ദധിവക്ത്രൻ, നീലൻ, സുപാടലൻ, സുനേത്രൻ എന്നിവരുടെ വീടുകളും അവൻ കണ്ടു.
ഏതേഷാം കപിമുഖ്യാനാം രാജമാര്ഗേ മഹാത്മനാമ്। ദദര്ശ ഗൃഹമുഖ്യാനി മഹാസാരാണി ലക്ഷ്മണഃ
ഈ മഹാന്മാരായ കപിമുഖ്യന്മാരുടെ രാജപഥത്തുള്ള ഭംഗിയുള്ള വലിയ വീടുകൾ ലക്ഷ്മണൻ കണ്ടു.
പാണ്ഡുരാഭ്രപ്രകാശാനി ഗന്ധമാല്യയുതാനി ച। പ്രഭൂതധനധാന്യാനി സ്ത്രീരത്നൈഃ ശോഭിതാനി ച
പൊന്നുപോലുള്ള മേഘങ്ങൾപോലെ തിളങ്ങുന്നവയും, സുഗന്ധമുള്ള പൂമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവയും, ധനവും ധാന്യവും സമൃദ്ധമായവയും, അപൂർവസൗന്ദര്യമുള്ള സ്ത്രീകളാൽ ഭംഗിയാർന്നവയുമായിരുന്നു.
പാണ്ഡുരേണ തു ശൈലേന പരിക്ഷിപ്തം ദുരാസദമ്। വാനരേന്ദ്രഗൃഹം രമ്യം മഹേന്ദ്രസദനോപമമ്
പൊൻനിറമുള്ള ഒരു പർവതം ചുറ്റിപ്പറ്റിയതും, അടുത്തെത്താൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായ, വാനരരാജാവിന്റെ ആ മനോഹരമായ ഭവനം മഹേന്ദ്രന്റെ ആലയംപോലെയായിരുന്നു.
ശുക്ലൈഃ പ്രാസാദശിഖരൈഃ കൈലാസശിഖരോപമൈഃ। സര്വകാമഫലൈര്വൃക്ഷൈഃ പുഷ്പിതൈരുപശോഭിതമ്
കൈലാസശിഖരങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന വെള്ള നിറമുള്ള കൊട്ടാരശിഖരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന പൂത്ത വൃക്ഷങ്ങളാൽ ഭംഗിയാർന്നതുമായിരുന്നു.
മഹേന്ദ്രദത്തൈഃ ശ്രീമദ്ഭിര്നീലജീമൂതസംനിഭൈഃ। ദിവ്യപുഷ്പഫലൈര്വൃക്ഷൈഃ ശീതച്ഛായൈര്മനോരമൈഃ
മഹേന്ദ്രൻ നൽകിയ, കറുത്ത മേഘങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള, ദിവ്യപൂവുകളും പഴങ്ങളും കായുന്ന, തണലും ആനന്ദവും പകരുന്ന മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഹരിഭിഃ സംവൃതദ്വാരം ബലിഭിഃ ശസ്ത്രപാണിഭിഃ। ദിവ്യമാല്യാവൃതം ശുഭ്രം തപ്തകാഞ്ചനതോരണമ്
അവിടെയുള്ള വാതിലുകൾ ശക്തരായ കുരങ്ങന്മാർ ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് കാവൽ നിന്നു. ദിവ്യമായ പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞ്, തെളിഞ്ഞ്, ഉരുക്കിയ പൊന്നാൽ നിർമ്മിച്ച തൊരണങ്ങൾക്കടിയിൽ അവർ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
സുഗ്രീവസ്യ ഗൃഹം രമ്യം പ്രവിവേശ മഹാബലഃ। അവാര്യമാണഃ സൌമിത്രിര്മഹാഭ്രമിവ ഭാസ്കരഃ
സുമിത്രയുടെ മഹാബലശാലിയായ മകൻ, ആരും തടയാതെ, സൂര്യൻ വലിയ മേഘത്തിൽ കടക്കുന്നതുപോലെ, സുഖ്രീവന്റെ മനോഹരമായ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
സ സപ്ത കക്ഷ്യാ ധര്മാത്മാ യാനാസനസമാവൃതാഃ। ദദര്ശ സുമഹദ്ഗുപ്തം ദദര്ശാന്തഃപുരം മഹത്
അവൻ ധാർമികനായവൻ ആ ഏഴു ചുറ്റുമതിലുകളും, വിവിധ വാഹനങ്ങളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും നിറഞ്ഞതും, അതിന്റെ അകത്തുള്ള വലിയും കാവൽ ശക്തമായും സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന അന്തഃപുരവും കണ്ടു.
ഹൈമരാജതപര്യങ്കൈര്ബഹുഭിശ്ച വരാസനൈഃ। മഹാര്ഹാസ്തരണോപേതൈസ്തത്ര തത്ര സമാവൃതമ്
അവിടെയെല്ലാം പൊന്നും വെള്ളിയുംകൊണ്ടുള്ള പലതരം കിടക്കകളും ഉത്തമമായ ഇരിപ്പിടങ്ങളും വിലയേറിയ വിരിപ്പുകളാൽ അലങ്കരിച്ചിരുന്നതും കാണാമായിരുന്നു.
പ്രവിശന്നേവ സതതം ശുശ്രാവ മധുരസ്വനമ്। തന്ത്രീഗീതസമാകീര്ണം സമതാലപദാക്ഷരമ്
അവിടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ, ലക്ഷ്മണൻ തുടർച്ചയായി മധുരമായ ശബ്ദങ്ങൾ കേട്ടു; തന്ത്രികൾക്കുൾപ്പെടെയുള്ള സംഗീതം, താളവും പാടലും ശരിയായി ചേരുന്ന സംഗീതം, ആകാശത്തോളം നിറഞ്ഞു.
ബഹ്വീശ്ച വിവിധാകാരാ രൂപയൌവനഗര്വിതാഃ। സ്ത്രിയഃ സുഗ്രീവഭവനേ ദദര്ശ സ മഹാബലഃ
സുഗ്രീവന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ, വിവിധ രൂപങ്ങളുള്ള, സൗന്ദര്യത്തിലും യൗവനത്തിലും അഭിമാനമുള്ള അനേകം സ്ത്രീകളെ ആ മഹാബലൻ കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാഭിജനസമ്പന്നാസ്തത്ര മാല്യകൃതസ്രജഃ। വരമാല്യകൃതവ്യഗ്രാ ഭൂഷണോത്തമഭൂഷിതാഃ
അവിടെ, ഉന്നത വംശത്തിൽ പിറന്ന സ്ത്രീകൾ, പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ചവരും, മനോഹരമായ മാലകൾ നിർമ്മിക്കാൻ തിരക്കിലായവരുമായവരെ, ഉത്തമാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചവരെയും അവൻ കണ്ടു.
നാതൃപ്താന് നാതി ചാവ്യഗ്രാന് നാനുദാത്തപരിച്ഛദാന്। സുഗ്രീവാനുചരാംശ്ചാപി ലക്ഷയാമാസ ലക്ഷ്മണഃ
അത്രെ, തൃപ്തിയില്ലാത്തവരല്ലാത്തതും അത്യന്തം ആകാംക്ഷയില്ലാത്തതുമായ, വസ്ത്രം അശുദ്ധമല്ലാത്തതുമായ സുഗ്രീവന്റെ അനുചരന്മാരെയും ലക്ഷ്മണൻ ശ്രദ്ധിച്ചു.
കൂജിതം നൂപുരാണാം ച കാഞ്ചീനാം നിഃസ്വനം തഥാ। സ നിശമ്യ തതഃ ശ്രീമാന് സൌമിത്രിര്ലജ്ജിതോഽഭവത്
അങ്കിളുകളും കാഞ്ചികളും മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദം കേട്ടപ്പോൾ, സുമിത്രയുടെ പുത്രനായ മഹത്വമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ ലജ്ജിച്ചു.
രോഷവേഗപ്രകുപിതഃ ശ്രുത്വാ ചാഭരണസ്വനമ്। ചകാര ജ്യാസ്വനം വീരോ ദിശഃ ശബ്ദേന പൂരയന്
ആഭരണങ്ങളുടെ ശബ്ദം കേട്ട് ക്രോധം ഉയർന്ന വീരൻ, തന്റെ വില്ലിന്റെ ജ്യാശബ്ദം മുഴക്കി, ആ ശബ്ദം ദിക്കുകൾ മുഴുവൻ നിറച്ചു.
ചാരിത്രേണ മഹാബാഹുരപകൃഷ്ടഃ സ ലക്ഷ്മണഃ। തസ്ഥാവേകാന്തമാശ്രിത്യ രാമകോപസമന്വിതഃ
നല്ല സ്വഭാവം അവഹേളിക്കപ്പെട്ടതുപോലെയും, രാമന്റെ ക്രോധം മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞതുപോലെയും, ആ മഹാബാഹുവായ ലക്ഷ്മണൻ ഒറ്റയ്ക്കായി മാറി നിന്നു.
തേന ചാപസ്വനേനാഥ സുഗ്രീവഃ പ്ലവഗാധിപഃ। വിജ്ഞായാഗമനം ത്രസ്തഃ സ ചചാല വരാസനാത്
അപ്പോൾ, വില്ലിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട്, വാനരാധിപനായ സുഗ്രീവൻ ലക്ഷ്മണൻ വന്നതായി മനസ്സിലാക്കി, ഭയപ്പെട്ട് തന്റെ ഉത്തമാസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
അങ്ഗദേന യഥാ മഹ്യം പുരസ്താത് പ്രതിവേദിതമ്। സുവ്യക്തമേഷ സമ്പ്രാപ്തഃ സൌമിത്രിര്ഭ്രാതൃവത്സലഃ
അംഗദൻ മുമ്പ് എന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ, സുമിത്രയുടെ പുത്രനും സഹോദരനോടു വലിയ സ്നേഹമുള്ളവനും ഇപ്പോൾ വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാണ്.
അങ്ഗദേന സമാഖ്യാതോ ജ്യാസ്വനേന ച വാനരഃ। ബുബുധേ ലക്ഷ്മണം പ്രാപ്തം മുഖം ചാസ്യ വ്യശുഷ്യത
അംഗദൻ പറഞ്ഞതും വില്ലിന്റെ ശബ്ദവും കേട്ട്, വാനരൻ ലക്ഷ്മണൻ എത്തിയെന്ന് മനസ്സിലാക്കി; ഭയത്താൽ അവന്റെ മുഖം ഉണങ്ങി.
തതസ്താരാം ഹരിശ്രേഷ്ഠഃ സുഗ്രീവഃ പ്രിയദര്ശനാമ്। ഉവാച ഹിതമവ്യഗ്രസ്ത്രാസസമ്ഭ്രാന്തമാനസഃ
അപ്പോൾ, ഹരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവൻ, ഭയം കൊണ്ടും ആശങ്ക കൊണ്ടും മനസ്സിൽ കലക്കം തോന്നിയിട്ടും, മനസ്സിലൊരു ശാന്തതയോടെ, മനോഹരിയായ താരയോട് ഉപകാരകരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കിം നു രുട്കാരണം സുഭ്രു പ്രകൃത്യാ മൃദുമാനസഃ। സരോഷ ഇവ സമ്പ്രാപ്തോ യേനായം രാഘവാനുജഃ
സുന്ദരിയായേ, സ്വഭാവത്തിൽ സൌമ്യനും മൃദുവുമായ രാഘവന്റെ ഇളയച്ഛൻ, ക്രുദ്ധനായപോലെ ഇവിടെ വന്നതിന്റെ കാരണം എന്താകാം?