സ രാജാ ബ്രഹ്മദത്തസ്തു പുരീമധ്യവസത് തദാ । കാമ്പില്യാം പരയാ ലക്ഷ്മ്യാ ദേവരാജോ യഥാ ദിവമ് ॥൧-൩൩-
ആ രാജാവ് ബ്രഹ്മദത്തൻ, കാമ്പില്യപുരിയിൽ ദിവ്യമായ ഐശ്വര്യത്തോടെ, ദേവരാജാവിനെപ്പോലെ വാസം ചെയ്തു.
സ ബുദ്ധിം കൃതവാന് രാജാ കുശനാഭഃ സുധാര്മികഃ । ബ്രഹ്മദത്തായ കാകുത്സ്ഥ ദാതും കന്യാശതം തദാ ॥൧-൩൩-
കകുത്സ്ഥകുലജനായവനേ, അപ്പോൾ നല്ല ധർമ്മശീലനായ കുശനാഭ രാജാവ് തന്റെ നൂറു പുത്രിമാരെ ബ്രഹ്മദത്തനു നൽകാൻ തീരുമാനിച്ചു.
തമാഹൂയ മഹാതേജാ ബ്രഹ്മദത്തം മഹീപതിഃ । ദദൌ കന്യാശതം രാജാ സുപ്രീതേനാന്തരാത്മനാ ॥൧-൩൩-
മഹാതേജസ്സുള്ള ബ്രഹ്മദത്തനെ വിളിച്ചു വരുത്തി, രാജാവ് ഹൃദയത്തിൽ അതീവ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ നൂറു പുത്രിമാരെ അവനു നൽകി.
യഥാക്രമം തദാ പാണിം ജഗ്രാഹ രഘുനന്ദന । ബ്രഹ്മദത്തോ മഹീപാലസ്താസാം ദേവപതിര്യഥാ ॥൧-൩൩-
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മദത്തൻ, ദേവരാജാവിന് തന്റെ ഭാര്യമാരെപോലെ, യഥാക്രമം അവരുടെ കൈകൾ വിവാഹത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.
സ്പൃഷ്ടമാത്രേ തദാ പാണൌ വികുബ്ജാ വിഗതജ്വരാഃ । യുക്തം പരമയാ ലക്ഷ്മ്യാ ബഭൌ കന്യാശതം തദാ ॥൧-൩൩-
അവന്റെ കൈയുടെ സ്പർശം മാത്രത്തിൽ തന്നെ, അവർക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന വാക്രതയും ദുഃഖവും അകന്നു, ആ നൂറു പുത്രിമാരും അത്യുത്തമ സൗന്ദര്യത്തോടെ പ്രകാശിച്ചു.
സ ദൃഷ്ട്വാ വായുനാ മുക്താഃ കുശനാഭോ മഹീപതിഃ । ബഭൂവ പരമപ്രീതോ ഹര്ഷം ലേഭേ പുനഃ പുനഃ ॥൧-൩൩-
തന്റെ പുത്രിമാർ വായുവിന്റെ ബാധയിൽ നിന്ന് മോചിതരായതിനെ കണ്ട കുശനാഭ രാജാവ് അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
കൃതോദ്വാഹം തു രാജാനം ബ്രഹ്മദത്തം മഹീപതിമ് । സദാരം പ്രേഷയാമാസ സോപാധ്യായഗണം തദാ ॥൧-൩൩-
പുത്രിമാരുടെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, രാജാവ് ബ്രഹ്മദത്തനും അവന്റെ ഭാര്യമാരും ഉപാധ്യായന്മാരും കൂടെ യാത്രയാക്കി.
സോമദാപി സുതം ദൃഷ്ട്വാ പുത്രസ്യ സദൃശീം ക്രിയാമ് । യഥാന്യായം ച ഗന്ധര്വീ സ്നുഷാസ്താഃ പ്രത്യനന്ദത । സ്പൃഷ്ട്വാ സ്പൃഷ്ട്വാ ച താഃ കന്യാഃ കുശനാഭം പ്രശസ്യ ച ॥൧-൩൩-
സോമദാ തന്റെ പുത്രൻ തന്റെ യോഗ്യമായ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നതും, ഗന്ധർവ്വകുമാരി ആചാരപ്രകാരം തന്റെ മരുമക്കളെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കുകയും, അവരെ സ്പർശിച്ച് കുശനാഭനെ പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു.
thumb|ചതുസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ചതുസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൧-
ശ്രീമദ് വാൽമീകിരാമായണത്തിൽ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തിനാലാമത്തെ സർഗ്ഗം കേൾക്കുക.
കൃതോദ്വാഹേ ഗതേ തസ്മിന് ബ്രഹ്മദത്തേ ച രാഘവ । അപുത്രഃ പുത്രലാഭായ പൌത്രീമിഷ്ടിമകല്പയത് ॥൧-൩൪-
ബ്രഹ്മദത്തന് വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചു പോയശേഷം, മകനില്ലാത്ത രാജാവ് മകനും പൗത്രനും ലഭിക്കാനായി ഒരു യാഗം നടത്തി.
ഇഷ്ട്യാം തു വര്തമാനായാം കുശനാഭം മഹീപതിമ് । ഉവാച പരമോദാരഃ കുശോ ബ്രഹ്മസുതസ്തദാ ॥൧-൩൪-
ആ യാഗം നടക്കുമ്പോള്, മഹാനായ ബ്രഹ്മപുത്രന് കുശന് രാജാവായ കുശനാഭനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പുത്രസ്തേ സദൃശഃ പുത്ര ഭവിഷ്യതി സുധാര്മികഃ । ഗാധിം പ്രാപ്സ്യസി തേന ത്വം കീര്തിം ലോകേ ച ശാശ്വതീമ് ॥൧-൩൪-
മകനേ, നിനക്കു നിന്നെപ്പോലെ ധര്മ്മനിഷ്ഠനായ ഒരു മകന് ജനിക്കും; അവനിലൂടെ നീ ഗാധിയെ നേടും, ലോകത്ത് നിന്റെ പ്രശസ്തി എന്നും നിലനില്ക്കും.
ഏവമുക്ത്വാ കുശോ രാമ കുശനാഭം മഹീപതിമ് । ജഗാമാകാശമാവിശ്യ ബ്രഹ്മലോകം സനാതനമ് ॥൧-൩൪-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കുശന്, രാജാവായ കുശനാഭനോട് വിട പറഞ്ഞ് ആകാശത്തിലൂടെ സനാതനമായ ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോയി.
കസ്യചിത് ത്വഥ കാലസ്യ കുശനാഭസ്യ ധീമതഃ । ജജ്ഞേ പരമധര്മിഷ്ഠോ ഗാധിരിത്യേവ നാമതഃ ॥൧-൩൪-
അല്പസമയത്തിന് ശേഷം, ധീരനായ കുശനാഭന് പരമധാര്മ്മികനായ ഒരു മകന് ജനിച്ചു; അവനെ ഗാധി എന്നു വിളിച്ചു.
സ പിതാ മമ കാകുത്സ്ഥ ഗാധിഃ പരമധാര്മികഃ । കുശവംശപ്രസൂതോഽസ്മി കൌശികോ രഘുനന്ദന ॥൧-൩൪-
കാകുത്സ്ഥന്, ആ ഗാധി, മഹാധാര്മ്മികന്, എന്റെ അച്ഛനാണ്; ഞാന് കുശവംശത്തില് ജനിച്ച കൗശികന്, രഘുനന്ദന.
പൂര്വജാ ഭഗിനീ ചാപി മമ രാഘവ സുവ്രതാ । നാമ്നാ സത്യവതീ നാമ ഋചീകേ പ്രതിപാദിതാ ॥൧-൩൪-
രാഘവ, എന്റെ മൂത്ത സഹോദരി സത്യവതിയാണ്; അവള് വ്രതനിഷ്ഠയുമാണ്. അവളെ ഋചീകന് വിവാഹം ചെയ്തു നല്കി.
സശരീരാ ഗതാ സ്വര്ഗം ഭര്താരമനുവര്തിനീ । കൌശികീ പരമോദാരാ സാ പ്രവൃത്താ മഹാനദീ ॥൧-൩൪-
അവള് ഭര്ത്താവിനെ അനുഗമിച്ച് ശരീരത്തോടുകൂടി സ്വര്ഗത്തിലേയ്ക്ക് ചെന്നു; അവളാണ് മഹാനദിയായ കൗശികി.
ദിവ്യാ പുണ്യോദകാ രമ്യാ ഹിമവന്തമുപാശ്രിതാ ലോകസ്യ ഹിതകാര്യാര്ഥം പ്രവൃത്താ ഭഗിനീ മമ ॥൧-൩൪-
ദിവ്യവും പുണ്യജലവുമുള്ള, മനോഹരമായ, ഹിമവാനില് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന എന്റെ സഹോദരി കൗശികി ലോകത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി നദിയായി.
തതോഽഹം ഹിമവത്പാര്ശ്വേ വസാമി നിയതഃ സുഖമ് ഭഗിന്യാം സ്നേഹസംയുക്തഃ കൌശിക്യാം രഘുനന്ദന ॥൧-൩൪-
അതുകൊണ്ടാണ് ഞാന് ഹിമവാന്റെ സമീപത്ത്, സഹോദരി കൗശികിയോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നത്, രഘുനന്ദന.
സാ തു സത്യവതീ പുണ്യാ സത്യേ ധര്മേ പ്രതിഷ്ഠിതാ പതിവ്രതാ മഹാഭാഗാ കൌശികീ സരിതാം വരാ ॥൧-൩൪-
സത്യവും ധര്മ്മവും ആധാരമാക്കി, ഭര്ത്തൃഭക്തയുമായ പുണ്യവതിയായ സത്യവതി, മഹാഭാഗ്യവതിയായ അവള്, നദികളില് ശ്രേഷ്ഠയായ കൗശികിയായി.
അഹം ഹി നിയമാദ്രാമ ഹിത്വാ താം സമുപാഗതഃ സിദ്ധാശ്രമമനുപ്രാപ്തഃ സിദ്ധോഽസ്മി തവ തേജസാ ॥൧-൩൪-
രാമ, വ്രതം പാലിച്ച് ഞാന് അവളെ വിട്ട് ഇവിടെ വന്നു; സിദ്ധാശ്രമം എത്തി, നിന്റെ തേജസ്സാല് ഞാന് സിദ്ധനായി.
ഏഷാ രാമ മമോത്പത്തിഃ സ്വസ്യ വംശസ്യ കീര്തിതാ ദേശസ്യ ച മഹാബാഹോ യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി ॥൧-൩൪-
രാമ, നീ ചോദിച്ചതുപോലെ, എന്റെ ജനനവും വംശവും ദേശവും ഇതാണ്, മഹാബാഹുവേ.
ഗതോഽര്ധരാത്രഃ കാകുത്സ്ഥ കഥാഃ കഥയതോ മമ । നിദ്രാമഭ്യേഹി ഭദ്രം തേ മാ ഭൂദ് വിഘ്നോഽധ്വനീഹ നഃ ॥൧-൩൪-
കാകുത്സ്ഥന്, എന്റെ കഥകള് പറയുന്നതിനിടയില് അര്ദ്ധരാത്രി കഴിഞ്ഞു; ഇനി നീ ഉറങ്ങുക, നമുക്ക് യാത്രയില് തടസ്സം വരരുതെന്ന് ആശംസിക്കുന്നു.
നിഷ്പന്ദാസ്തരവഃ സര്വേ നിലീനാ മൃഗപക്ഷിണഃ । നൈശേന തമസാ വ്യാപ്താ ദിശശ്ച രഘുനന്ദന ॥൧-൩൪-
എല്ലാ മരങ്ങളും അചഞ്ചലമാണ്, മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു; രഘുനന്ദന, രാത്രിയുടെ ഇരുണ്ടതില് ദിശകളും മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ശനൈര്വിസൃജ്യതേ സംധ്യാ നഭോ നേത്രൈരിവാവൃതമ് । നക്ഷത്രതാരാഗഹനം ജ്യോതിര്ഭിരവഭാസതേ
സന്ധ്യ धीरे धीरे മാറിപ്പോകുന്നു; ആകാശം കണ്ണുപോലെ മറഞ്ഞു നക്ഷത്രങ്ങളും താരകളും പ്രകാശം പകരുന്നു.
ഉത്തിഷ്ഠതേ ച ശീതാംശുഃ ശശീ ലോകതമോനുദഃ । ഹ്ലാദയന് പ്രാണിനാം ലോകേ മനാംസി പ്രഭയാ സ്വയാ ॥൧-൩൪-
തണുത്ത കിരണങ്ങളോടെ ചന്ദ്രന് ഉദിക്കുന്നു; ലോകത്തിലെ ഇരുണ്ടത നീക്കി, ജീവികള്ക്ക് തന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ട് മനസ്സില് സന്തോഷം പകരുന്നു.
നൈശാനി സര്വഭൂതാനി പ്രചരന്തി തതസ്തതഃ । യക്ഷരാക്ഷസസംഘാശ്ച രൌദ്രാശ്ച പിശിതാശനാഃ ൧-൩൪-
രാത്രിയില് ജീവികള് എല്ലാം ഇവിടെ അവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; യക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ഭയാനകമായ മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന ഭൂതങ്ങളും അങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് നടക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാതേജാ വിരരാമ മഹാമുനിഃ । സാധുസാധ്വിതി തം സര്വേ മുനയോ ഹ്യഭ്യപൂജയന് ॥൧-൩൪-
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മഹത്തായ തേജസ്സുള്ള മഹാമുനി മൗനം പാലിച്ചു. അപ്പോൾ എല്ലാ മുനികളും 'ശ്രേഷ്ഠം, ശ്രേഷ്ഠം' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവനെ ആദരിച്ചു.
കുശികാനാമയം വംശോ മഹാന് ധര്മപരഃ സദാ । ബ്രഹ്മോപമാ മഹാത്മാനഃ കുശവംശ്യാ നരോത്തമാഃ ॥൧-൩൪-
കുശികരുടെ വംശം മഹത്തായതും എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുമാണ്. കുശയുടെ സന്തതികൾ മഹാത്മാക്കളാണ്, ബ്രഹ്മാവിനോട് സമാനരായ മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠന്മാരാണ്.
വിശേഷേണ ഭവാനേവ വിശ്വാമിത്ര മഹായശഃ । കൌശികീ സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാ കുലോദ്യോതകരീ തവ ॥൧-൩൪-
വിശേഷിച്ച് മഹാശോഭയുള്ള വിശ്വാമിത്ര, നീയാണല്ലോ ഏറ്റവും പ്രശസ്തൻ. നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ കൗശികി നിന്റെ വംശത്തിന് മഹത്വം നൽകുന്നു.