ന ഖല്വസ്തി മമ ത്രാസോ ലക്ഷ്മണാന്നാപി രാഘവാത്। മിത്രം സ്വസ്ഥാനകുപിതം ജനയത്യേവ സമ്ഭ്രമമ്
ലക്ഷ്മണനെയും രാഘവനെയും ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല; എങ്കിലും കാരണം ഇല്ലാതെ ഒരു സുഹൃത്ത് കോപിതനാകുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ ആശങ്ക ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.
സര്വഥാ സുകരം മിത്രം ദുഷ്കരം പ്രതിപാലനമ്। അനിത്യത്വാത് തു ചിത്താനാം പ്രീതിരല്പേഽപി ഭിദ്യതേ
സുഹൃത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്, പക്ഷേ അതിനെ നിലനിർത്തുന്നത് വളരെ പ്രയാസമാണ്; മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരതയില്ലായ്മ കാരണം, ചെറിയ കാരണത്താൽ പോലും സ്നേഹം തകരാറാകുന്നു.
അതോ നിമിത്തം ത്രസ്തോഽഹം രാമേണ തു മഹാത്മനാ। യന്മമോപകൃതം ശക്യം പ്രതികര്തും ന തന്മയാ
അതിനാലാണ് മഹാത്മാവായ രാമനോടു കുറിച്ച് എനിക്ക് ഭയം തോന്നുന്നത്. അവൻ എനിക്ക് ചെയ്ത ഉപകാരങ്ങൾ ഞാൻ തിരിച്ചടക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നതാണ് സത്യം.
സുഗ്രീവേണൈവമുക്തേ തു ഹനൂമാന് ഹരിപുംഗവഃ। ഉവാച സ്വേന തര്കേണ മധ്യേ വാനരമന്ത്രിണാമ്
സുഗ്രീവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കുരങ്ങുകളിൽ പ്രധാനനായ ഹനുമാൻ, കുരങ്ങന്മാരുടെ മന്ത്രിമാരുടെ ഇടയിൽ തന്റെ ചിന്ത വെളിപ്പെടുത്തി.
സര്വഥാ നൈതദാശ്ചര്യം യത് ത്വം ഹരിഗണേശ്വര। ന വിസ്മരസി സുസ്നിഗ്ധമുപകാരം കൃതം ശുഭമ്
കുരങ്ങുകളുടെ നായകനേ, നീ ചെയ്ത നല്ലതും സ്നേഹപൂർവ്വമായും ഉപകാരങ്ങൾ മറക്കാത്തത് അത്ഭുതകരമല്ല.
രാഘവേണ തു വീരേണ ഭയമുത്സൃജ്യ ദൂരതഃ। ത്വത്പ്രിയാര്ഥം ഹതോ വാലീ ശക്രതുല്യപരാക്രമഃ
വീരനായ രാഘവൻ ഭയം വിട്ട്, നിന്റെ പ്രിയത്തിനായി, ഇന്ദ്രനോടു തുല്യശക്തിയുള്ള വാലിയെ സംഹരിച്ചു.
സര്വഥാ പ്രണയാത് ക്രുദ്ധോ രാഘവോ നാത്ര സംശയഃ। ഭ്രാതരം സമ്പ്രഹിതവാഁല്ലക്ഷ്മണം ലക്ഷ്മിവര്ധനമ്
നിസ്സംശയം, സ്നേഹത്താൽ രാഘവൻ കോപിതനാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ഭാഗ്യവർദ്ധകനായ തന്റെ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനെ അയച്ചത്.
ത്വം പ്രമത്തോ ന ജാനീഷേ കാലം കാലവിദാം വര। ഫുല്ലസപ്തച്ഛദശ്യാമാ പ്രവൃത്താ തു ശരച്ഛുഭാ
നീ അശ്രദ്ധയോടെ കാലം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല, കാലജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. പൂത്ത സപ്തച്ഛദവൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് ശരദൃതു ആരംഭിച്ചു.
നിര്മലഗ്രഹനക്ഷത്രാ ദ്യൌഃ പ്രണഷ്ടബലാഹകാ। പ്രസന്നാശ്ച ദിശഃ സര്വാഃ സരിതശ്ച സരാംസി ച
നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും തെളിഞ്ഞ ആകാശം, മേഘങ്ങൾ അകന്നു; എല്ലാ ദിശകളും, നദികളും, തടാകങ്ങളും തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രാപ്തമുദ്യോഗകാലം തു നാവൈഷി ഹരിപുംഗവ। ത്വം പ്രമത്ത ഇതി വ്യക്തം ലക്ഷ്മണോഽയമിഹാഗതഃ
കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പ്രവർത്തനത്തിനുള്ള സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു എന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ലക്ഷ്മൺ ഇവിടെ വന്നത് എന്ന് വ്യക്തമാണ്.
ആര്തസ്യ ഹൃതദാരസ്യ പരുഷം പുരുഷാന്തരാത്। വചനം മര്ഷണീയം തേ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ
ഭാര്യയെ നഷ്ടപ്പെട്ട് ദുഃഖിതനായ മഹാത്മാവായ രാഘവൻ മറ്റൊരാളുടെ വായിൽ നിന്നു പറയുന്ന കടുത്ത വാക്കുകൾ നീ ക്ഷമിക്കണം.
കൃതാപരാധസ്യ ഹി തേ നാന്യത് പശ്യാമ്യഹം ക്ഷമമ്। അന്തരേണാഞ്ജലിം ബദ്ധ്വാ ലക്ഷ്മണസ്യ പ്രസാദനാത്
പാപം ചെയ്തവൻക്ക്, കൈകൂപ്പി ലക്ഷ്മണന്റെ ക്ഷമ തേടുന്നതു കൂടാതെ മറ്റൊന്നും യോജിച്ചതല്ല എന്ന് ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
നിയുക്തൈര്മന്ത്രിഭിര്വാച്യോ ഹ്യവശ്യം പാര്ഥിവോ ഹിതമ്। ഇത ഏവ ഭയം ത്യക്ത്വാ ബ്രവീമ്യവധൃതം വചഃ
രാജാവിന് അവന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി മന്ത്രിമാർ നിർബന്ധമായും ഉപദേശം നൽകണം. അതിനാൽ ഭയം വിട്ട്, ഞാൻ ആരും ചോദിക്കാതിരുന്നാലും ഈ വാക്കുകൾ പറയുന്നു.
അഭിക്രുദ്ധഃ സമര്ഥോ ഹി ചാപമുദ്യമ്യ രാഘവഃ। സദേവാസുരഗന്ധര്വം വശേ സ്ഥാപയിതും ജഗത്
ശക്തനും കോപിതനുമായ രാഘവൻ വില്ലെടുത്താൽ, ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും ഉൾപ്പെടെ ലോകം മുഴുവൻ അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ വരും.
ന സ ക്ഷമഃ കോപയിതും യഃ പ്രസാദ്യഃ പുനര്ഭവേത്। പൂര്വോപകാരം സ്മരതാ കൃതജ്ഞേന വിശേഷതഃ
ഒരിക്കൽ മനസ്സിലാക്കി ശമിപ്പിച്ചവനെ വീണ്ടും കോപിപ്പിക്കാൻ ഉചിതമല്ല, പ്രത്യേകിച്ച് പഴയ ഉപകാരങ്ങൾ ഓർക്കുന്ന കൃതജ്ഞനാൽ.
തസ്യ മൂര്ധ്നാ പ്രണമ്യ ത്വം സപുത്രഃ സസുഹൃജ്ജനഃ। രാജംസ്തിഷ്ഠ സ്വസമയേ ഭര്തുര്ഭാര്യേവ തദ്വശേ
അതിനാൽ, നീ മകനെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും കൂട്ടി അവന്റെ മുമ്പിൽ തലകൂപ്പി നമസ്കരിക്കണം. ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞയിൽ നില്ക്കുന്ന ഭാര്യപോലെ, രാജാവായി നിന്റെ പദവിയിൽ നില്ക്കണം.
ന രാമരാമാനുജശാസനം ത്വയാ കപീന്ദ്ര യുക്തം മനസാപ്യപോഹിതുമ്। മനോ ഹി തേ ജ്ഞാസ്യതി മാനുഷം ബലം സരാഘവസ്യാസ്യ സുരേന്ദ്രവര്ചസഃ
കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവേ, രാമന്റെയും രാമാനുജന്റെയും ആജ്ഞ നീ മനസ്സിൽ പോലും അവഗണിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. ഇന്ദ്രനോട് തുല്യമായ തേജസ്സുള്ള ഈ രാഘവന്റെ മാനുഷബലം നിന്റെ മനസ്സ് ഉടൻ തിരിച്ചറിയും.
thumb|ത്രയസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ത്രയസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാ കാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തിമൂന്നാം സർഗം കേൾക്കൂ.
അഥ പ്രതിസമാദിഷ്ടോ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ। പ്രവിവേശ ഗുഹാം രമ്യാം കിഷ്കിന്ധാം രാമശാസനാത്
അപ്പോൾ ശത്രുക്കളുടെ ഭയങ്കരനായ ലക്ഷ്മൺ, രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, മനോഹരമായ കിഷ്കിന്ദാ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ദ്വാരസ്ഥാ ഹരയസ്തത്ര മഹാകായാ മഹാബലാഃ। ബഭൂവുര്ലക്ഷ്മണം ദൃഷ്ട്വാ സര്വേ പ്രാഞ്ജലയഃ സ്ഥിതാഃ
അവിടെ വാതിലിനരികിൽ വലിയ ശരീരവും ശക്തിയും ഉള്ള കുരങ്ങന്മാർ നിന്നിരുന്നു. ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
നിഃശ്വസന്തം തു തം ദൃഷ്ട്വാ ക്രുദ്ധം ദശരഥാത്മജമ്। ബഭൂവുര്ഹരയസ്ത്രസ്താ ന ചൈനം പര്യവാരയന്
ദശരഥപുത്രൻ കോപത്തോടെ ആഴമായി ശ്വസിക്കുന്നതുകണ്ട്, വാനരന്മാർ ഭയപ്പെട്ടു, ആരും അവനെ ചുറ്റി നിൽക്കാൻ ധൈര്യമായില്ല.
സ താം രത്നമയീം ദിവ്യാം ശ്രീമാന് പുഷ്പിതകാനനാമ്। രമ്യാം രത്നസമാകീര്ണാം ദദര്ശ മഹതീം ഗുഹാമ്
അവൻ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ദിവ്യവും പുഷ്പഭരിതമായ തോട്ടങ്ങളുമുള്ള, മനോഹരവും വിലയേറിയ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വലിയ ഒരു ഗുഹ കണ്ടു.
ഹര്മ്യപ്രാസാദസമ്ബാധാം നാനാരത്നോപശോഭിതാമ്। സര്വകാമഫലൈര്വൃക്ഷൈഃ പുഷ്പിതൈരുപശോഭിതാമ്
അവിടം കൊട്ടാരങ്ങളും ഭവനങ്ങളും നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നു, പലവിധ രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന പൂത്ത വൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് അതി മനോഹരമായിരിക്കുന്നു.
ദേവഗന്ധര്വപുത്രൈശ്ച വാനരൈഃ കാമരൂപിഭിഃ। ദിവ്യമാല്യാമ്ബരധരൈഃ ശോഭിതാം പ്രിയദര്ശനൈഃ
ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും പുത്രന്മാരായ, ഇഷ്ടരൂപം എടുക്കാൻ കഴിയുന്ന വാനരന്മാർ ദിവ്യമായ മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച്, കാണുന്നവർക്കു പ്രിയങ്കരമായി അവിടം അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ചന്ദനാഗുരുപദ്മാനാം ഗന്ധൈഃ സുരഭിഗന്ധിതാമ്। മൈരേയാണാം മധൂനാം ച സമ്മോദിതമഹാപഥാമ്
ചന്ദനം, അഗരു, താമര എന്നിവയുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞു, മദ്യം, തേൻ എന്നിവയുടെ മധുരവാസന വലിയ വഴികളിൽ പരന്നിരിക്കുന്നു.
വിന്ധ്യമേരുഗിരിപ്രഖ്യൈഃ പ്രാസാദൈര്നൈകഭൂമിഭിഃ। ദദര്ശ ഗിരിനദ്യശ്ച വിമലാസ്തത്ര രാഘവഃ
വിന്ദ്യയും മേരുവും പോലെ ഉയർന്ന പല നിലകളുള്ള കൊട്ടാരങ്ങളും, അവിടെയുള്ള ശുദ്ധമായ നദികളും ഉണരുകളും രാഘവൻ അവിടെ കണ്ടു.
അങ്ഗദസ്യ ഗൃഹം രമ്യം മൈന്ദസ്യ ദ്വിവിദസ്യ ച। ഗവയസ്യ ഗവാക്ഷസ്യ ഗജസ്യ ശരഭസ്യ ച
അംഗദന്റെ, മൈന്ദന്റെ, ദ്വിവിദന്റെ, ഗവയന്റെ, ഗവാക്ഷന്റെ, ഗജന്റെ, ശരഭന്റെ എന്നിവരുടെ മനോഹരമായ വീടുകൾ അവൻ കണ്ടു.
വിദ്യുന്മാലേശ്ച സമ്പാതേഃ സൂര്യാക്ഷസ്യ ഹനൂമതഃ। വീരബാഹോഃ സുബാഹോശ്ച നലസ്യ ച മഹാത്മനഃ
വിദ്യുന്മാലി, സമ്പാതി, സൂര്യാക്ഷൻ, ഹനുമാൻ, വീരബാഹു, സുബാഹു, മഹാത്മാവായ നളൻ എന്നിവരുടെ വീടുകളും അവൻ കണ്ടു.
കുമുദസ്യ സുഷേണസ്യ താരജാമ്ബവതോസ്തഥാ। ദധിവക്ത്രസ്യ നീലസ്യ സുപാടലസുനേത്രയോഃ
കുമുദൻ, സുഷേണൻ, താരൻ, ജാംബവാൻ, ദധിവക്ത്രൻ, നീലൻ, സുപാടലൻ, സുനേത്രൻ എന്നിവരുടെ വീടുകളും അവൻ കണ്ടു.
ഏതേഷാം കപിമുഖ്യാനാം രാജമാര്ഗേ മഹാത്മനാമ്। ദദര്ശ ഗൃഹമുഖ്യാനി മഹാസാരാണി ലക്ഷ്മണഃ
ഈ മഹാന്മാരായ കപിമുഖ്യന്മാരുടെ രാജപഥത്തുള്ള ഭംഗിയുള്ള വലിയ വീടുകൾ ലക്ഷ്മണൻ കണ്ടു.