അയം ച തനയോ രാജംസ്താരായാ ദയിതോഽങ്ഗദഃ। ലക്ഷ്മണേന സകാശം തേ പ്രേഷിതസ്ത്വരയാനഘ
രാജാവേ, ഇതാണ് താരയുടെ പ്രിയപുത്രനും നിന്റെ മകനുമായ അങ്കദൻ; അവനെ ലക്ഷ്മണൻ വേഗത്തിൽ നിന്നെ കാണാൻ അയച്ചിരിക്കുന്നു, കുഴപ്പമില്ലാത്തവനേ.
സോഽയം രോഷപരീതാക്ഷോ ദ്വാരി തിഷ്ഠതി വീര്യവാന്। വാനരാന് വാനരപതേ ചക്ഷുഷാ നിര്ദഹന്നിവ
കോപം കണ്ണിൽ നിറഞ്ഞ്, ധൈര്യശാലിയായ അവൻ വാതിലിൽ നില്ക്കുന്നു; വാനരരാജാവേ, അവൻ കാഴ്ചകൊണ്ട് തന്നെ വാനരങ്ങളെ കത്തിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
തസ്യ മൂര്ധ്നാ പ്രണാമം ത്വം സപുത്രഃ സഹബാന്ധവഃ। ഗച്ഛ ശീഘ്രം മഹാരാജ രോഷോ ഹ്യദ്യോപശാമ്യതാമ്
മഹാരാജാവേ, നീയും നിന്റെ മകനും ബന്ധുക്കളുമൊത്ത് വേഗം പോയി അവന്റെ മുമ്പിൽ തലകൂന്തി നമസ്കരിക്കണം, അങ്ങനെ അവന്റെ കോപം ഇന്ന് ശമിക്കും.
യഥാ ഹി രാമോ ധര്മാത്മാ തത്കുരുഷ്വ സമാഹിതഃ। രാജംസ്തിഷ്ഠ സ്വസമയേ ഭവ സത്യപ്രതിശ്രവഃ
രാമൻ എങ്ങനെ ധാർമ്മികനാണോ, അതുപോലെ നീയും ഉറച്ച മനസ്സോടെ പ്രവർത്തിക്കണം, രാജാവേ; നിന്റെ വാഗ്ദാനം പാലിച്ച് കർത്തവ്യത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവനാവുക.
thumb|ദ്വാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ദ്വാത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
മഹത്വമുള്ള വാൽമീകിരാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാകാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തിരണ്ടാമത്തെ സർഗം കേൾക്കുക.
അങ്ഗദസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവഃ സചിവൈഃ സഹ। ലക്ഷ്മണം കുപിതം ശ്രുത്വാ മുമോചാസനമാത്മവാന്
അങ്കദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട സുഗ്രീവൻ, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം, ലക്ഷ്മണൻ കോപിതനാണെന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയോടെ ഇരിപ്പിൽ നിന്നുയർന്നു.
സ ച താനബ്രവീദ് വാക്യം നിശ്ചിത്യ ഗുരുലാഘവമ്। മന്ത്രജ്ഞാന് മന്ത്രകുശലോ മന്ത്രേഷു പരിനിഷ്ഠിതഃ
അവൻ കാര്യത്തിന്റെ ഗുരുത്വവും ലഘുത്വവും ആലോചിച്ച്, മന്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരെയും ഉപദേശത്തിൽ നിപുണരെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ന മേ ദുര്വ്യാഹൃതം കിംചിന്നാപി മേ ദുരനുഷ്ഠിതമ്। ലക്ഷ്മണോ രാഘവഭ്രാതാ ക്രുദ്ധഃ കിമിതി ചിന്തയേ
ഞാൻ ഒരിക്കലും തെറ്റായി സംസാരിച്ചിട്ടില്ല, തെറ്റായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുമില്ല; എങ്കിലും രാഘവന്റെ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ കോപിതനാകുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ഞാൻ ആലോചിക്കുന്നു.
അസുഹൃദ്ഭിര്മമാമിത്രൈര്നിത്യമന്തരദര്ശിഭിഃ। മമ ദോഷാനസമ്ഭൂതാന് ശ്രാവിതോ രാഘവാനുജഃ
എന്റെ ശത്രുക്കൾ, എപ്പോഴും എനിക്കെതിരായി ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുന്നവർ, എന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്നല്ലാത്ത കുറ്റങ്ങൾ രാഘവന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണന്റെ ചെവിയിൽ എത്തിച്ചിരിക്കണം.
അത്ര താവദ് യഥാബുദ്ധിഃ സര്വൈരേവ യഥാവിധി। ഭാവസ്യ നിശ്ചയസ്താവദ് വിജ്ഞേയോ നിപുണം ശനൈഃ
ഇവിടെ, ഓരോരുത്തരുടെയും ബുദ്ധിക്ക് അനുസരിച്ച്, വിധിപ്രകാരം, കാര്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്ഥിതി സൂക്ഷ്മമായി മനസ്സിലാക്കണം.
ന ഖല്വസ്തി മമ ത്രാസോ ലക്ഷ്മണാന്നാപി രാഘവാത്। മിത്രം സ്വസ്ഥാനകുപിതം ജനയത്യേവ സമ്ഭ്രമമ്
ലക്ഷ്മണനെയും രാഘവനെയും ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല; എങ്കിലും കാരണം ഇല്ലാതെ ഒരു സുഹൃത്ത് കോപിതനാകുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ ആശങ്ക ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.
സര്വഥാ സുകരം മിത്രം ദുഷ്കരം പ്രതിപാലനമ്। അനിത്യത്വാത് തു ചിത്താനാം പ്രീതിരല്പേഽപി ഭിദ്യതേ
സുഹൃത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്, പക്ഷേ അതിനെ നിലനിർത്തുന്നത് വളരെ പ്രയാസമാണ്; മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരതയില്ലായ്മ കാരണം, ചെറിയ കാരണത്താൽ പോലും സ്നേഹം തകരാറാകുന്നു.
അതോ നിമിത്തം ത്രസ്തോഽഹം രാമേണ തു മഹാത്മനാ। യന്മമോപകൃതം ശക്യം പ്രതികര്തും ന തന്മയാ
അതിനാലാണ് മഹാത്മാവായ രാമനോടു കുറിച്ച് എനിക്ക് ഭയം തോന്നുന്നത്. അവൻ എനിക്ക് ചെയ്ത ഉപകാരങ്ങൾ ഞാൻ തിരിച്ചടക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നതാണ് സത്യം.
സുഗ്രീവേണൈവമുക്തേ തു ഹനൂമാന് ഹരിപുംഗവഃ। ഉവാച സ്വേന തര്കേണ മധ്യേ വാനരമന്ത്രിണാമ്
സുഗ്രീവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കുരങ്ങുകളിൽ പ്രധാനനായ ഹനുമാൻ, കുരങ്ങന്മാരുടെ മന്ത്രിമാരുടെ ഇടയിൽ തന്റെ ചിന്ത വെളിപ്പെടുത്തി.
സര്വഥാ നൈതദാശ്ചര്യം യത് ത്വം ഹരിഗണേശ്വര। ന വിസ്മരസി സുസ്നിഗ്ധമുപകാരം കൃതം ശുഭമ്
കുരങ്ങുകളുടെ നായകനേ, നീ ചെയ്ത നല്ലതും സ്നേഹപൂർവ്വമായും ഉപകാരങ്ങൾ മറക്കാത്തത് അത്ഭുതകരമല്ല.
രാഘവേണ തു വീരേണ ഭയമുത്സൃജ്യ ദൂരതഃ। ത്വത്പ്രിയാര്ഥം ഹതോ വാലീ ശക്രതുല്യപരാക്രമഃ
വീരനായ രാഘവൻ ഭയം വിട്ട്, നിന്റെ പ്രിയത്തിനായി, ഇന്ദ്രനോടു തുല്യശക്തിയുള്ള വാലിയെ സംഹരിച്ചു.
സര്വഥാ പ്രണയാത് ക്രുദ്ധോ രാഘവോ നാത്ര സംശയഃ। ഭ്രാതരം സമ്പ്രഹിതവാഁല്ലക്ഷ്മണം ലക്ഷ്മിവര്ധനമ്
നിസ്സംശയം, സ്നേഹത്താൽ രാഘവൻ കോപിതനാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് ഭാഗ്യവർദ്ധകനായ തന്റെ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനെ അയച്ചത്.
ത്വം പ്രമത്തോ ന ജാനീഷേ കാലം കാലവിദാം വര। ഫുല്ലസപ്തച്ഛദശ്യാമാ പ്രവൃത്താ തു ശരച്ഛുഭാ
നീ അശ്രദ്ധയോടെ കാലം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല, കാലജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. പൂത്ത സപ്തച്ഛദവൃക്ഷങ്ങൾ കൊണ്ട് ശരദൃതു ആരംഭിച്ചു.
നിര്മലഗ്രഹനക്ഷത്രാ ദ്യൌഃ പ്രണഷ്ടബലാഹകാ। പ്രസന്നാശ്ച ദിശഃ സര്വാഃ സരിതശ്ച സരാംസി ച
നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും തെളിഞ്ഞ ആകാശം, മേഘങ്ങൾ അകന്നു; എല്ലാ ദിശകളും, നദികളും, തടാകങ്ങളും തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രാപ്തമുദ്യോഗകാലം തു നാവൈഷി ഹരിപുംഗവ। ത്വം പ്രമത്ത ഇതി വ്യക്തം ലക്ഷ്മണോഽയമിഹാഗതഃ
കുരങ്ങുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പ്രവർത്തനത്തിനുള്ള സമയം എത്തിയിരിക്കുന്നു എന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ലക്ഷ്മൺ ഇവിടെ വന്നത് എന്ന് വ്യക്തമാണ്.
ആര്തസ്യ ഹൃതദാരസ്യ പരുഷം പുരുഷാന്തരാത്। വചനം മര്ഷണീയം തേ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ
ഭാര്യയെ നഷ്ടപ്പെട്ട് ദുഃഖിതനായ മഹാത്മാവായ രാഘവൻ മറ്റൊരാളുടെ വായിൽ നിന്നു പറയുന്ന കടുത്ത വാക്കുകൾ നീ ക്ഷമിക്കണം.
കൃതാപരാധസ്യ ഹി തേ നാന്യത് പശ്യാമ്യഹം ക്ഷമമ്। അന്തരേണാഞ്ജലിം ബദ്ധ്വാ ലക്ഷ്മണസ്യ പ്രസാദനാത്
പാപം ചെയ്തവൻക്ക്, കൈകൂപ്പി ലക്ഷ്മണന്റെ ക്ഷമ തേടുന്നതു കൂടാതെ മറ്റൊന്നും യോജിച്ചതല്ല എന്ന് ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
നിയുക്തൈര്മന്ത്രിഭിര്വാച്യോ ഹ്യവശ്യം പാര്ഥിവോ ഹിതമ്। ഇത ഏവ ഭയം ത്യക്ത്വാ ബ്രവീമ്യവധൃതം വചഃ
രാജാവിന് അവന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി മന്ത്രിമാർ നിർബന്ധമായും ഉപദേശം നൽകണം. അതിനാൽ ഭയം വിട്ട്, ഞാൻ ആരും ചോദിക്കാതിരുന്നാലും ഈ വാക്കുകൾ പറയുന്നു.
അഭിക്രുദ്ധഃ സമര്ഥോ ഹി ചാപമുദ്യമ്യ രാഘവഃ। സദേവാസുരഗന്ധര്വം വശേ സ്ഥാപയിതും ജഗത്
ശക്തനും കോപിതനുമായ രാഘവൻ വില്ലെടുത്താൽ, ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും ഉൾപ്പെടെ ലോകം മുഴുവൻ അവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ വരും.
ന സ ക്ഷമഃ കോപയിതും യഃ പ്രസാദ്യഃ പുനര്ഭവേത്। പൂര്വോപകാരം സ്മരതാ കൃതജ്ഞേന വിശേഷതഃ
ഒരിക്കൽ മനസ്സിലാക്കി ശമിപ്പിച്ചവനെ വീണ്ടും കോപിപ്പിക്കാൻ ഉചിതമല്ല, പ്രത്യേകിച്ച് പഴയ ഉപകാരങ്ങൾ ഓർക്കുന്ന കൃതജ്ഞനാൽ.
തസ്യ മൂര്ധ്നാ പ്രണമ്യ ത്വം സപുത്രഃ സസുഹൃജ്ജനഃ। രാജംസ്തിഷ്ഠ സ്വസമയേ ഭര്തുര്ഭാര്യേവ തദ്വശേ
അതിനാൽ, നീ മകനെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും കൂട്ടി അവന്റെ മുമ്പിൽ തലകൂപ്പി നമസ്കരിക്കണം. ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞയിൽ നില്ക്കുന്ന ഭാര്യപോലെ, രാജാവായി നിന്റെ പദവിയിൽ നില്ക്കണം.
ന രാമരാമാനുജശാസനം ത്വയാ കപീന്ദ്ര യുക്തം മനസാപ്യപോഹിതുമ്। മനോ ഹി തേ ജ്ഞാസ്യതി മാനുഷം ബലം സരാഘവസ്യാസ്യ സുരേന്ദ്രവര്ചസഃ
കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവേ, രാമന്റെയും രാമാനുജന്റെയും ആജ്ഞ നീ മനസ്സിൽ പോലും അവഗണിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. ഇന്ദ്രനോട് തുല്യമായ തേജസ്സുള്ള ഈ രാഘവന്റെ മാനുഷബലം നിന്റെ മനസ്സ് ഉടൻ തിരിച്ചറിയും.
thumb|ത്രയസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ത്രയസ്ത്രിംശഃ സര്ഗഃ ॥൪-
ശ്രീമദ് വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ കിഷ്കിന്ദാ കാണ്ഡത്തിലെ മുപ്പത്തിമൂന്നാം സർഗം കേൾക്കൂ.
അഥ പ്രതിസമാദിഷ്ടോ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ। പ്രവിവേശ ഗുഹാം രമ്യാം കിഷ്കിന്ധാം രാമശാസനാത്
അപ്പോൾ ശത്രുക്കളുടെ ഭയങ്കരനായ ലക്ഷ്മൺ, രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, മനോഹരമായ കിഷ്കിന്ദാ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ദ്വാരസ്ഥാ ഹരയസ്തത്ര മഹാകായാ മഹാബലാഃ। ബഭൂവുര്ലക്ഷ്മണം ദൃഷ്ട്വാ സര്വേ പ്രാഞ്ജലയഃ സ്ഥിതാഃ
അവിടെ വാതിലിനരികിൽ വലിയ ശരീരവും ശക്തിയും ഉള്ള കുരങ്ങന്മാർ നിന്നിരുന്നു. ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.