രോഷാത് പ്രസ്ഫുരമാണോഷ്ഠഃ സുഗ്രീവം പ്രതി ലക്ഷ്മണഃ। ദദര്ശ വാനരാന് ഭീമാന് കിഷ്കിന്ധായാം ബഹിശ്ചരാന്
സുഗ്രീവനോടുള്ള കോപത്തില് അധരങ്ങള് വിറയച്ച്, ലക്ഷ്മണന് കിഷ്കിന്ദയുടെ പുറത്തു സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ കുരങ്ങന്മാരെ കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ വാനരാഃ സര്വേ ലക്ഷ്മണം പുരുഷര്ഷഭമ്। ശൈലശൃങ്ഗാണി ശതശഃ പ്രവൃദ്ധാംശ്ച മഹീരുഹാന്। ജഗൃഹുഃ കുഞ്ജരപ്രഖ്യാ വാനരാഃ പര്വതാന്തരേ
പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടപ്പോള്, ആനയെപ്പോലെയുള്ള ശക്തിയുള്ള എല്ലാ കുരങ്ങന്മാരും നൂറുകണക്കിന് പര്വതശിഖരങ്ങളും വലിയ മരങ്ങളും മലവെള്ളിയിലായി പിടിച്ചു.
താന് ഗൃഹീതപ്രഹരണാന് സര്വാന് ദൃഷ്ട്വാ തു ലക്ഷ്മണഃ। ബഭൂവ ദ്വിഗുണം ക്രുദ്ധോ ബഹ്വിന്ധന ഇവാനലഃ
അവരെല്ലാം ആയുധങ്ങള് എടുത്ത് തയ്യാറായിരിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോള്, ലക്ഷ്മണന് ഇരട്ടിയാകുന്ന കോപംകൊണ്ടു, ഇന്ധനംകൂടിയ അഗ്നിയെപ്പോലെ ഭയങ്കരനായി.
തം തേ ഭയപരീതാങ്ഗാ ക്ഷുബ്ധം ദൃഷ്ട്വാ പ്ലവംഗമാഃ। കാലമൃത്യുയുഗാന്താഭം ശതശോ വിദ്രുതാ ദിശഃ
ലക്ഷ്മണനെ കോപത്തോടെ, അവന്റെ ശരീരം ഭയത്താല് വിറയുന്നവനായി കണ്ട കുരങ്ങന്മാര് കാലാന്ത്യത്തിലെ യമനെപ്പോലെയുള്ള ഭയത്തോടെ നൂറുകണക്കിന് പേരായി എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി ചിതറിപ്പോയി.
തതഃ സുഗ്രീവഭവനം പ്രവിശ്യ ഹരിപുംഗവാഃ। ക്രോധമാഗമനം ചൈവ ലക്ഷ്മണസ്യ ന്യവേദയന്
അതിനുശേഷം, പ്രധാന കുരങ്ങന്മാര് സുഗ്രീവന്റെ അരമനയില് കടന്ന്, ലക്ഷ്മണന്റെ കോപവും അവന്റെ വരവും സുഗ്രീവനോട് അറിയിച്ചു.
താരയാ സഹിതഃ കാമീ സക്തഃ കപിവൃഷസ്തദാ। ന തേഷാം കപിസിംഹാനാം ശുശ്രാവ വചനം തദാ
ആ സമയത്ത്, താരയോടൊപ്പം ആസ്വാദനത്തില് മുഴുകിയ കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജാവായ സുഗ്രീവന് ആ സിംഹസദൃശമായ കുരങ്ങന്മാരുടെ വാക്കുകള് കേട്ടില്ല.
തതഃ സചിവസംദിഷ്ടാ ഹരയോ രോമഹര്ഷണാഃ। ഗിരികുഞ്ജരമേഘാഭാ നഗരാന്നിര്യയുസ്തദാ
അപ്പോൾ മന്ത്രിമാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, മലയാനകളെയും മേഘങ്ങളെയും പോലെ ഭയാനകമായ കുരങ്ങുകൾ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്നു.
നഖദംഷ്ട്രായുധാഃ സര്വേ വീരാ വികൃതദര്ശനാഃ। സര്വേ ശാര്ദൂലദംഷ്ട്രാശ്ച സര്വേ വിവൃതദര്ശനാഃ
അവരൊക്കെയും നഖവും പല്ലും ആയുധമാക്കി, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപത്തിൽ, കടുവയുടെ പല്ലുകളുമായി, ഭയാനകമായ ദർശനത്തോടെ നിന്നു.
ദശനാഗബലാഃ കേചിത് കേചിദ് ദശഗുണോത്തരാഃ। കേചിന്നാഗസഹസ്രസ്യ ബഭൂവുസ്തുല്യവര്ചസഃ
ചിലർക്കു പത്ത് ആനയുടെ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു, ചിലർക്ക് അതിനേക്കാൾ പത്ത് ഇരട്ടിയായിരുന്നു, ചിലർക്ക് ആയിരം ആനയുടെ ബലത്തോടു തുല്യമായ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു.
തതസ്തൈഃ കപിഭിര്വ്യാപ്താം ദ്രുമഹസ്തൈര്മഹാബലൈഃ। അപശ്യല്ലക്ഷ്മണഃ ക്രുദ്ധഃ കിഷ്കിന്ധാം താം ദുരാസദാമ്
അപ്പോൾ, മരങ്ങൾ കൈവശം പിടിച്ച ശക്തിയുള്ള കുരങ്ങുകൾകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ്, ആക്രമിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള കിഷ്കിന്ദയെ ക്രുദ്ധനായ ലക്ഷ്മണൻ കണ്ടു.
തതസ്തേ ഹരയഃ സര്വേ പ്രാകാരപരിഖാന്തരാത്। നിഷ്ക്രമ്യോദഗ്രസത്ത്വാസ്തു തസ്ഥുരാവിഷ്കൃതം തദാ
അപ്പോൾ ആ ശക്തിയുള്ള കുരങ്ങുകൾ ഒക്കെയും മതിലും കിണറും കടന്ന് പുറത്ത് വന്നു, അവിടെ തുറന്ന നിലയിൽ നിന്നു.
സുഗ്രീവസ്യ പ്രമാദം ച പൂര്വജസ്യാര്ഥമാത്മവാന്। ദൃഷ്ട്വാ ക്രോധവശം വീരഃ പുനരേവ ജഗാമ സഃ
സുഗ്രീവന്റെ അശ്രദ്ധയും മൂത്താന്റെ കാര്യവും ഓർത്ത്, ആത്മസംയമനമുള്ള വീരൻ വീണ്ടും കോപത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
സ ദീര്ഘോഷ്ണമഹോച്ഛ്വാസഃ കോപസംരക്തലോചനഃ। ബഭൂവ നരശാര്ദൂലഃ സധൂമ ഇവ പാവകഃ
ദീർഘമായ ചൂടുള്ള ശ്വാസവും കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളുംകൊണ്ട്, ആ മനുഷ്യസിംഹൻ പുകപൊങ്ങുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ തോന്നി.
ബാണശല്യസ്ഫുരജ്ജിഹ്വഃ സായകാസനഭോഗവാന്। സ്വതേജോവിഷസമ്ഭൂതഃ പഞ്ചാസ്യ ഇവ പന്നഗഃ
അമ്പിന്റെ അഗ്രംപോലെയുള്ള നാവും, വില്ലും അമ്പുകളും കൈവശം, തന്റെ തേജസ്സിൽ നിന്നുള്ള വിഷംപോലുള്ള ശക്തിയും കൊണ്ടു, അഞ്ചു തലകളുള്ള പാമ്പിനെപ്പോലെ അവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
സോഽങ്ഗദം രോഷതാമ്രാക്ഷഃ സംദിദേശ മഹായശാഃ। സുഗ്രീവഃ കഥ്യതാം വത്സ മമാഗമനമിത്യുത
അപ്പോൾ മഹത്വമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, അങ്ങടനോട് പറഞ്ഞു: 'കുഞ്ഞേ, സുഗ്രീവനോടു ഞാൻ വന്നതായി അറിയിക്കൂ.'
ഏഷ രാമാനുജഃ പ്രാപ്തസ്ത്വത്സകാശമരിംദമ। ഭ്രാതുര്വ്യസനസംതപ്തോ ദ്വാരി തിഷ്ഠതി ലക്ഷ്മണഃ
'ഇവിടെ രാമന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണൻ, സഹോദരന്റെ ദുഃഖത്തിൽ വേദനയോടെ, നിന്റെ വാതിലിൽ കാത്തു നിൽക്കുന്നു, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ.'
തസ്യ വാക്യം യദി രുചിഃ ക്രിയതാം സാധു വാനര। ഇത്യുക്ത്വാ ശീഘ്രമാഗച്ഛ വത്സ വാക്യമരിംദമ
'അവന്റെ വാക്കുകൾ നിനക്കിഷ്ടമെങ്കിൽ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം, കുരങ്ങേ. ഇതു പറഞ്ഞ് ഉടൻ വാ, കുഞ്ഞേ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം.'
ലക്ഷ്മണസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ശോകാവിഷ്ടോഽങ്ഗദോഽബ്രവീത്। പിതുഃ സമീപമാഗമ്യ സൌമിത്രിരയമാഗതഃ
ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ അങ്ങടൻ പറഞ്ഞു: 'സൗമിത്രൻ എന്റെ അച്ഛന്റെ അടുത്ത് എത്തി ഇവിടെ വന്നു.'
അഥാങ്ഗദസ്തസ്യ സുതീവ്രവാചാ സമ്ഭ്രാന്തഭാവഃ പരിദീനവക്ത്രഃ। നിര്ഗത്യ പൂര്വം നൃപതേസ്തരസ്വീ തതോ രുമായാശ്ചരണൌ വവന്ദേ
അപ്പോൾ അങ്ങടൻ, അത്യന്തം കടുപ്പമുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട്, വിഷമവും ഭയവും നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ വേഗത്തിൽ ചെന്നു, പിന്നെ റുമയുടെ കാലിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു.
സംഗൃഹ്യ പാദൌ പിതുരുഗ്രതേജാ ജഗ്രാഹ മാതുഃ പുനരേവ പാദൌ। പാദൌ രുമായാശ്ച നിപീഡയിത്വാ നിവേദയാമാസ തതസ്തദര്ഥമ്
ശക്തിയുള്ള അങ്ങടൻ അച്ഛന്റെ കാലിൽ പിടിച്ചു, പിന്നെ അമ്മയുടെ കാലിലും പിടിച്ചു, റുമയുടെ കാലും ചേർത്തു പിടിച്ച്, അവർക്കു ആ കാര്യം അറിയിച്ചു.
സ നിദ്രാക്ലാന്തസംവീതോ വാനരോ ന വിബുദ്ധവാന്। ബഭൂവ മദമത്തശ്ച മദനേന ച മോഹിതഃ
അവൻ ഉറക്കത്തിലും ക്ഷീണത്തിലും മൂടപ്പെട്ട് ഉണരാതെ കിടന്നു; മദ്യം കുടിച്ച് മയങ്ങി, മോഹത്തിൽ ആകയായിരുന്നു.
തതഃ കിലകിലാം ചക്രുര്ലക്ഷ്മണം പ്രേക്ഷ്യ വാനരാഃ। പ്രസാദയന്തസ്തം ക്രുദ്ധം ഭയമോഹിതചേതസഃ
അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ട കുരങ്ങുകൾ ഭയത്താൽ മനസ്സു കുഴഞ്ഞ്, അവനെ ശാന്തിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി.
തേ മഹൌഘനിഭം ദൃഷ്ട്വാ വജ്രാശനിസമസ്വനമ്। സിംഹനാദം സമം ചക്രുര്ലക്ഷ്മണസ്യ സമീപതഃ
ലക്ഷ്മണന്റെ ഗംഭീരമായ, ഇടിമിന്നലുപോലുള്ള ശബ്ദം കേട്ട്, അവർ ഒറ്റക്കെട്ടായി സിംഹംപോലുള്ള ഒരു ഗർജ്ജനം അവന്റെ അടുത്ത് ഉയർത്തി.
തേന ശബ്ദേന മഹതാ പ്രത്യബുധ്യത വാനരഃ। മദവിഹ്വലതാമ്രാക്ഷോ വ്യാകുലഃ സ്രഗ്വിഭൂഷണഃ
ആ വലിയ ശബ്ദം കേട്ട്, മദത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നും അലമുറയിലും അലങ്കാരങ്ങളിലും അലങ്കരിച്ച കുരങ്ങൻ ഉണർന്നു.
അഥാങ്ഗദവചഃ ശ്രുത്വാ തേനൈവ ച സമാഗതൌ। മന്ത്രിണൌ വാനരേന്ദ്രസ്യ സമ്മതോദാരദര്ശനൌ
അങ്കദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടതിനു ശേഷം, അതേ സമയം അവൻ എത്തിയതോടെ, വാനരരാജാവിന്റെ പ്രശസ്തരും മഹത്തായും കാണപ്പെടുന്ന രണ്ടു മന്ത്രിമാർ ഒരുമിച്ചു ചേർന്നു.
പ്ലക്ഷശ്ചൈവ പ്രഭാവശ്ച മന്ത്രിണാവര്ഥധര്മയോഃ। വക്തുമുച്ചാവചം പ്രാപ്തം ലക്ഷ്മണം തൌ ശശംസതുഃ
പ്ലക്ഷനും പ്രഭാവനും, അർത്ഥവും ധർമ്മവും നന്നായി അറിയുന്ന മന്ത്രിമാർ, പല കാര്യങ്ങൾ പറയാൻ എത്തിയ ലക്ഷ്മണനെ വിവരം അറിയിച്ചു.
പ്രസാദയിത്വാ സുഗ്രീവം വചനൈഃ സാര്ഥനിശ്ചിതൈഃ। ആസീനം പര്യുപാസീനൌ യഥാ ശക്രം മരുത്പതിമ്
നന്നായി ആലോചിച്ച വാക്കുകൾ കൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ ശമിപ്പിച്ച ശേഷം, അവർ അവന്റെ അടുത്ത് ഇരുന്നു, മാരുതന്മാർ ഇന്ദ്രന്റെ അടുത്ത് ഇരിക്കുന്നതുപോലെ.
സത്യസംധൌ മഹാഭാഗൌ ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ। മനുഷ്യഭാവം സമ്പ്രാപ്തൌ രാജ്യാര്ഹൌ രാജ്യദായിനൌ
സത്യനിഷ്ഠരും മഹത്വമുള്ളവരുമായ രാമനും ലക്ഷ്മണനും, മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ യോഗ്യരും രാജ്യം നൽകാൻ ശേഷിയുള്ളവരുമാണ്.
തയോരേകോ ധനുഷ്പാണിര്ദ്വാരി തിഷ്ഠതി ലക്ഷ്മണഃ। യസ്യ ഭീതാഃ പ്രവേപന്തോ നാദാന് മുഞ്ചന്തി വാനരാഃ
അവരിൽ ഒരാൾ, അഥവാ ലക്ഷ്മണൻ, വില്ലേന്തി വാതിലിൽ നില്ക്കുന്നു; അവനെ കണ്ടു വാനരങ്ങൾ ഭയപ്പെട്ട് വിറയച്ച് ഒരു ശബ്ദവും ചെയ്യാൻ ധൈര്യമില്ല.
സ ഏഷ രാഘവഭ്രാതാ ലക്ഷ്മണോ വാക്യസാരഥിഃ। വ്യവസായരഥഃ പ്രാപ്തസ്തസ്യ രാമസ്യ ശാസനാത്
ഇവൻ രാഘവന്റെ സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനാണ്, വാക്കിലും പ്രവൃത്തിയിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.