നേദമത്ര ത്വയാ ഗ്രാഹ്യം സാധുവൃത്തേന ലക്ഷ്മണ। താം പ്രീതിമനുവര്തസ്വ പൂര്വവൃത്തം ച സംഗതമ്
ലക്ഷ്മണാ, നല്ല സ്വഭാവമുള്ള നീ ഇതെല്ലാം സ്വീകരിക്കേണ്ടതല്ല. മുമ്പത്തെ സ്നേഹവും നല്ല ബന്ധവും നീ തുടരണം.
സാമോപഹിതയാ വാചാ രൂക്ഷാണി പരിവര്ജയന്। വക്തുമര്ഹസി സുഗ്രീവം വ്യതീതം കാലപര്യയേ
കഠിനമായ വാക്കുകള് ഒഴിവാക്കി, സാന്ത്വനത്തോടെ നീ സുഖ്രീവനോട് സംസാരിക്കണം, കാരണം ഉചിതമായ സമയം ഇപ്പോള് കടന്നുപോയിരിക്കുന്നു.
സോഽഗ്രജേനാനുശിഷ്ടാര്ഥോ യഥാവത് പുരുഷര്ഷഭഃ। പ്രവിവേശ പുരീം വീരോ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ
അനുജനായ ലക്ഷ്മണന് തന്റെ മൂത്ത സഹോദരന്റെ ഉപദേശം അനുസരിച്ച്, യുക്തിയായി ആ നഗരത്തിലേക്ക് കടന്നു.
തതഃ ശുഭമതിഃ പ്രാജ്ഞോ ഭ്രാതുഃ പ്രിയഹിതേ രതഃ। ലക്ഷ്മണഃ പ്രതിസംരബ്ധോ ജഗാമ ഭവനം കപേഃ
ശുദ്ധമായ മനസ്സും ജ്ഞാനവും ഉള്ള ലക്ഷ്മണന്, സഹോദരന്റെ ഭാവുക്യത്തിനായി അകമഴിഞ്ഞ്, എങ്കിലും കോപത്തോടെ, കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജാവിന്റെ അരമനയിലേക്ക് പോയി.
ശക്രബാണാസനപ്രഖ്യം ധനുഃ കാലാന്തകോപമമ്। പ്രഗൃഹ്യ ഗിരിശൃങ്ഗാഭം മന്ദരഃ സാനുമാനിവ
ഇന്ദ്രന്റെ വില്ലിനോട് സമാനമായ, യമന്റെ ആയുധംപോലെ ഭയങ്കരമായ വില്ല് എടുത്ത്, മന്ദരപര്വ്വതത്തിന്റെ ശിഖരത്തോട് സമാനമായി ലക്ഷ്മണന് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
യഥോക്തകാരീ വചനമുത്തരം ചൈവ സോത്തരമ്। ബൃഹസ്പതിസമോ ബുദ്ധ്യാ മത്വാ രാമാനുജസ്തദാ
രാമന്റെ younger സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണന് പറഞ്ഞതുപോലെയും, ഉചിതമായ മറുപടി ആലോചിച്ചും, ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെയുള്ള ബുദ്ധിയോടെ മുന്നോട്ട് നടന്നു.
കാമക്രോധസമുത്ഥേന ഭ്രാതുഃ ക്രോധാഗ്നിനാ വൃതഃ। പ്രഭഞ്ജന ഇവാപ്രീതഃ പ്രയയൌ ലക്ഷ്മണസ്തതഃ
ഭ്രാതാവിന്റെ ആഗ്രഹവും കോപവും ചേര്ന്ന് ജനിച്ച ക്രോധാഗ്നിയില് ചുറ്റപ്പെട്ട്, സമാധാനമില്ലാതെ, വായുവിന്റെ ദേവനായ പോലെ ലക്ഷ്മണന് മുന്നോട്ട് പോയി.
സാലതാലാശ്വകര്ണാംശ്ച തരസാ പാതയന് ബലാത്। പര്യസ്യന് ഗിരികൂടാനി ദ്രുമാനന്യാംശ്ച വേഗിതഃ
ശക്തിയോടെ സാല, താല, അശ്വകര്ണ്ണ എന്നീ മരങ്ങള് വീഴ്ത്തി, വേഗത്തില് കുന്നിന്റെ കൊടുമുടികളും മറ്റു മരങ്ങളും ചിതറിച്ചു.
ശിലാശ്ച ശകലീകുര്വന് പദ്ഭ്യാം ഗജ ഇവാശുഗഃ। ദൂരമേകപദം ത്യക്ത്വാ യയൌ കാര്യവശാദ് ദ്രുതമ്
കോപംകൊണ്ടു കാളയെന്ന പോലെ കാലുകളാല് പാറകള് തകര്ത്ത്, ലക്ഷ്മണന് ഒരു ചുവടില് വലിയ ദൂരം പിന്നിട്ട്, ലക്ഷ്യത്തിലെത്താന് വേഗത്തില് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
താമപശ്യദ് ബലാകീര്ണാം ഹരിരാജമഹാപുരീമ്। ദുര്ഗാമിക്ഷ്വാകുശാര്ദൂലഃ കിഷ്കിന്ധാം ഗിരിസംകടേ
ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തില് ഉഗ്രനായ രാമന് കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജാവിന്റെ മഹാനഗരമായ കിഷ്കിന്ദയെ, ബലാകകള് നിറഞ്ഞു, കയറിയെത്താന് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള, മലകളുടെ ഇടയില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതായി കണ്ടു.
രോഷാത് പ്രസ്ഫുരമാണോഷ്ഠഃ സുഗ്രീവം പ്രതി ലക്ഷ്മണഃ। ദദര്ശ വാനരാന് ഭീമാന് കിഷ്കിന്ധായാം ബഹിശ്ചരാന്
സുഗ്രീവനോടുള്ള കോപത്തില് അധരങ്ങള് വിറയച്ച്, ലക്ഷ്മണന് കിഷ്കിന്ദയുടെ പുറത്തു സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ കുരങ്ങന്മാരെ കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ വാനരാഃ സര്വേ ലക്ഷ്മണം പുരുഷര്ഷഭമ്। ശൈലശൃങ്ഗാണി ശതശഃ പ്രവൃദ്ധാംശ്ച മഹീരുഹാന്। ജഗൃഹുഃ കുഞ്ജരപ്രഖ്യാ വാനരാഃ പര്വതാന്തരേ
പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടപ്പോള്, ആനയെപ്പോലെയുള്ള ശക്തിയുള്ള എല്ലാ കുരങ്ങന്മാരും നൂറുകണക്കിന് പര്വതശിഖരങ്ങളും വലിയ മരങ്ങളും മലവെള്ളിയിലായി പിടിച്ചു.
താന് ഗൃഹീതപ്രഹരണാന് സര്വാന് ദൃഷ്ട്വാ തു ലക്ഷ്മണഃ। ബഭൂവ ദ്വിഗുണം ക്രുദ്ധോ ബഹ്വിന്ധന ഇവാനലഃ
അവരെല്ലാം ആയുധങ്ങള് എടുത്ത് തയ്യാറായിരിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോള്, ലക്ഷ്മണന് ഇരട്ടിയാകുന്ന കോപംകൊണ്ടു, ഇന്ധനംകൂടിയ അഗ്നിയെപ്പോലെ ഭയങ്കരനായി.
തം തേ ഭയപരീതാങ്ഗാ ക്ഷുബ്ധം ദൃഷ്ട്വാ പ്ലവംഗമാഃ। കാലമൃത്യുയുഗാന്താഭം ശതശോ വിദ്രുതാ ദിശഃ
ലക്ഷ്മണനെ കോപത്തോടെ, അവന്റെ ശരീരം ഭയത്താല് വിറയുന്നവനായി കണ്ട കുരങ്ങന്മാര് കാലാന്ത്യത്തിലെ യമനെപ്പോലെയുള്ള ഭയത്തോടെ നൂറുകണക്കിന് പേരായി എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി ചിതറിപ്പോയി.
തതഃ സുഗ്രീവഭവനം പ്രവിശ്യ ഹരിപുംഗവാഃ। ക്രോധമാഗമനം ചൈവ ലക്ഷ്മണസ്യ ന്യവേദയന്
അതിനുശേഷം, പ്രധാന കുരങ്ങന്മാര് സുഗ്രീവന്റെ അരമനയില് കടന്ന്, ലക്ഷ്മണന്റെ കോപവും അവന്റെ വരവും സുഗ്രീവനോട് അറിയിച്ചു.
താരയാ സഹിതഃ കാമീ സക്തഃ കപിവൃഷസ്തദാ। ന തേഷാം കപിസിംഹാനാം ശുശ്രാവ വചനം തദാ
ആ സമയത്ത്, താരയോടൊപ്പം ആസ്വാദനത്തില് മുഴുകിയ കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജാവായ സുഗ്രീവന് ആ സിംഹസദൃശമായ കുരങ്ങന്മാരുടെ വാക്കുകള് കേട്ടില്ല.
തതഃ സചിവസംദിഷ്ടാ ഹരയോ രോമഹര്ഷണാഃ। ഗിരികുഞ്ജരമേഘാഭാ നഗരാന്നിര്യയുസ്തദാ
അപ്പോൾ മന്ത്രിമാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, മലയാനകളെയും മേഘങ്ങളെയും പോലെ ഭയാനകമായ കുരങ്ങുകൾ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്നു.
നഖദംഷ്ട്രായുധാഃ സര്വേ വീരാ വികൃതദര്ശനാഃ। സര്വേ ശാര്ദൂലദംഷ്ട്രാശ്ച സര്വേ വിവൃതദര്ശനാഃ
അവരൊക്കെയും നഖവും പല്ലും ആയുധമാക്കി, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപത്തിൽ, കടുവയുടെ പല്ലുകളുമായി, ഭയാനകമായ ദർശനത്തോടെ നിന്നു.
ദശനാഗബലാഃ കേചിത് കേചിദ് ദശഗുണോത്തരാഃ। കേചിന്നാഗസഹസ്രസ്യ ബഭൂവുസ്തുല്യവര്ചസഃ
ചിലർക്കു പത്ത് ആനയുടെ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു, ചിലർക്ക് അതിനേക്കാൾ പത്ത് ഇരട്ടിയായിരുന്നു, ചിലർക്ക് ആയിരം ആനയുടെ ബലത്തോടു തുല്യമായ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നു.
തതസ്തൈഃ കപിഭിര്വ്യാപ്താം ദ്രുമഹസ്തൈര്മഹാബലൈഃ। അപശ്യല്ലക്ഷ്മണഃ ക്രുദ്ധഃ കിഷ്കിന്ധാം താം ദുരാസദാമ്
അപ്പോൾ, മരങ്ങൾ കൈവശം പിടിച്ച ശക്തിയുള്ള കുരങ്ങുകൾകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ്, ആക്രമിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള കിഷ്കിന്ദയെ ക്രുദ്ധനായ ലക്ഷ്മണൻ കണ്ടു.
തതസ്തേ ഹരയഃ സര്വേ പ്രാകാരപരിഖാന്തരാത്। നിഷ്ക്രമ്യോദഗ്രസത്ത്വാസ്തു തസ്ഥുരാവിഷ്കൃതം തദാ
അപ്പോൾ ആ ശക്തിയുള്ള കുരങ്ങുകൾ ഒക്കെയും മതിലും കിണറും കടന്ന് പുറത്ത് വന്നു, അവിടെ തുറന്ന നിലയിൽ നിന്നു.
സുഗ്രീവസ്യ പ്രമാദം ച പൂര്വജസ്യാര്ഥമാത്മവാന്। ദൃഷ്ട്വാ ക്രോധവശം വീരഃ പുനരേവ ജഗാമ സഃ
സുഗ്രീവന്റെ അശ്രദ്ധയും മൂത്താന്റെ കാര്യവും ഓർത്ത്, ആത്മസംയമനമുള്ള വീരൻ വീണ്ടും കോപത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
സ ദീര്ഘോഷ്ണമഹോച്ഛ്വാസഃ കോപസംരക്തലോചനഃ। ബഭൂവ നരശാര്ദൂലഃ സധൂമ ഇവ പാവകഃ
ദീർഘമായ ചൂടുള്ള ശ്വാസവും കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളുംകൊണ്ട്, ആ മനുഷ്യസിംഹൻ പുകപൊങ്ങുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ തോന്നി.
ബാണശല്യസ്ഫുരജ്ജിഹ്വഃ സായകാസനഭോഗവാന്। സ്വതേജോവിഷസമ്ഭൂതഃ പഞ്ചാസ്യ ഇവ പന്നഗഃ
അമ്പിന്റെ അഗ്രംപോലെയുള്ള നാവും, വില്ലും അമ്പുകളും കൈവശം, തന്റെ തേജസ്സിൽ നിന്നുള്ള വിഷംപോലുള്ള ശക്തിയും കൊണ്ടു, അഞ്ചു തലകളുള്ള പാമ്പിനെപ്പോലെ അവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
സോഽങ്ഗദം രോഷതാമ്രാക്ഷഃ സംദിദേശ മഹായശാഃ। സുഗ്രീവഃ കഥ്യതാം വത്സ മമാഗമനമിത്യുത
അപ്പോൾ മഹത്വമുള്ള ലക്ഷ്മണൻ, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, അങ്ങടനോട് പറഞ്ഞു: 'കുഞ്ഞേ, സുഗ്രീവനോടു ഞാൻ വന്നതായി അറിയിക്കൂ.'
ഏഷ രാമാനുജഃ പ്രാപ്തസ്ത്വത്സകാശമരിംദമ। ഭ്രാതുര്വ്യസനസംതപ്തോ ദ്വാരി തിഷ്ഠതി ലക്ഷ്മണഃ
'ഇവിടെ രാമന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണൻ, സഹോദരന്റെ ദുഃഖത്തിൽ വേദനയോടെ, നിന്റെ വാതിലിൽ കാത്തു നിൽക്കുന്നു, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ.'
തസ്യ വാക്യം യദി രുചിഃ ക്രിയതാം സാധു വാനര। ഇത്യുക്ത്വാ ശീഘ്രമാഗച്ഛ വത്സ വാക്യമരിംദമ
'അവന്റെ വാക്കുകൾ നിനക്കിഷ്ടമെങ്കിൽ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം, കുരങ്ങേ. ഇതു പറഞ്ഞ് ഉടൻ വാ, കുഞ്ഞേ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം.'
ലക്ഷ്മണസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ശോകാവിഷ്ടോഽങ്ഗദോഽബ്രവീത്। പിതുഃ സമീപമാഗമ്യ സൌമിത്രിരയമാഗതഃ
ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ അങ്ങടൻ പറഞ്ഞു: 'സൗമിത്രൻ എന്റെ അച്ഛന്റെ അടുത്ത് എത്തി ഇവിടെ വന്നു.'
അഥാങ്ഗദസ്തസ്യ സുതീവ്രവാചാ സമ്ഭ്രാന്തഭാവഃ പരിദീനവക്ത്രഃ। നിര്ഗത്യ പൂര്വം നൃപതേസ്തരസ്വീ തതോ രുമായാശ്ചരണൌ വവന്ദേ
അപ്പോൾ അങ്ങടൻ, അത്യന്തം കടുപ്പമുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട്, വിഷമവും ഭയവും നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ വേഗത്തിൽ ചെന്നു, പിന്നെ റുമയുടെ കാലിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു.
സംഗൃഹ്യ പാദൌ പിതുരുഗ്രതേജാ ജഗ്രാഹ മാതുഃ പുനരേവ പാദൌ। പാദൌ രുമായാശ്ച നിപീഡയിത്വാ നിവേദയാമാസ തതസ്തദര്ഥമ്
ശക്തിയുള്ള അങ്ങടൻ അച്ഛന്റെ കാലിൽ പിടിച്ചു, പിന്നെ അമ്മയുടെ കാലിലും പിടിച്ചു, റുമയുടെ കാലും ചേർത്തു പിടിച്ച്, അവർക്കു ആ കാര്യം അറിയിച്ചു.